14 ก.ย. “ดวงจันทร์บังดาวศุกร์” ดูกี่โมง มองทางไหน และทำไมหลายพื้นที่อาจเห็นไม่ครบ?

หัวค่ำวันจันทร์ที่ 14 กันยายน 2569 ถ้าฟ้าเปิด ลองหันไปมองท้องฟ้าทาง ทิศตะวันตก เพราะจะมีปรากฏการณ์ที่พบเห็นในประเทศไทยไม่บ่อยนัก คือ “ดวงจันทร์บังดาวศุกร์” หรือ Lunar Occultation of Venus

ช่วงแรกเราจะเห็นดวงจันทร์เสี้ยวกับดาวศุกร์อยู่ใกล้กัน ก่อนที่ดวงจันทร์จะค่อย ๆ เคลื่อนผ่านด้านหน้า จนดาวศุกร์ลับหายไปหลังขอบด้านมืดของดวงจันทร์

ข่าวดีคือ ไม่ต้องมีกล้องโทรทรรศน์ก็ชมได้ หากท้องฟ้าเปิดและขอบฟ้าทางตะวันตกไม่ถูกอาคาร ภูเขา หรือเมฆบัง

เริ่มดูประมาณกี่โมง และต้องมองทางไหน?

ข้อมูลจากสถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ หรือ NARIT ระบุว่า หากอ้างอิงกรุงเทพฯ ปรากฏการณ์อยู่ในช่วงประมาณ 19:28–20:34 น.

ประมาณ 19:28 น. ดวงจันทร์จะเริ่มเคลื่อนเข้าบังดาวศุกร์ จนดาวศุกร์หายไปด้านหลังดวงจันทร์ ส่วนเวลาเริ่มและสิ้นสุดจริงอาจแตกต่างกันเล็กน้อยตามตำแหน่งของผู้สังเกต

ถ้าตั้งใจดูจริง ไม่ควรรอถึง 19:28 น. แล้วค่อยออกไปหา ควรหาจุดชมตั้งแต่หลังพระอาทิตย์ตก เพื่อให้เห็นตำแหน่งของดวงจันทร์และดาวศุกร์ก่อนเริ่มบัง

ให้มองไปทาง ทิศตะวันตกใกล้ขอบฟ้า ช่วงหัวค่ำ จะเห็นดวงจันทร์เสี้ยวข้างขึ้นและดาวศุกร์ที่สว่างเด่นอยู่ใกล้กัน

ข้อสำคัญคือปรากฏการณ์นี้เกิดตอนวัตถุทั้งสองอยู่ค่อนข้างต่ำ ยกตัวอย่างกรุงเทพฯ สมาคมดาราศาสตร์ไทยคำนวณว่าเมื่อเริ่มบังราว 19:29 น. ดวงจันทร์อยู่สูงจากขอบฟ้าประมาณ 12 องศา เท่านั้น

พื้นที่ดูที่เหมาะจึงควรเป็นจุดที่ ขอบฟ้าด้านตะวันตกเปิดโล่ง ไม่มีอาคาร ภูเขา หรือต้นไม้ใหญ่บดบัง

ทำไมหลายพื้นที่อาจเห็น “ไม่ครบ”?

ตรงนี้คือจุดน่าสนใจของปรากฏการณ์ครั้งนี้

หากอ้างอิงกรุงเทพฯ NARIT ระบุว่าดาวศุกร์จะโผล่พ้นจากดวงจันทร์อีกครั้งราว 20:34 น. แต่ดวงจันทร์จะตกลับขอบฟ้าก่อน ประมาณ 20:24 น.

นั่นหมายความว่า ผู้สังเกตในหลายพื้นที่จะเห็นช่วงที่ดาวศุกร์ถูกดวงจันทร์บัง แต่เมื่อถึงเวลาที่ควรโผล่ออกมา วัตถุทั้งสองอาจลับขอบฟ้าไปแล้ว

อย่างไรก็ตาม เวลาจริงขึ้นอยู่กับตำแหน่งของผู้สังเกต ไม่ได้เหมือนกันทั่วประเทศ โดยสมาคมดาราศาสตร์ไทยระบุว่า บริเวณด้านตะวันตกของภาคเหนือบางส่วน เช่น แม่ฮ่องสอน รวมถึงบางพื้นที่ทางตะวันตกของเชียงใหม่และทางตะวันตกเฉียงเหนือของตาก อาจมีโอกาสเห็นช่วงสิ้นสุดของการบังขณะที่วัตถุอยู่ต่ำมากใกล้ขอบฟ้า

ต่างจังหวัดเริ่มบังพร้อมกันไหม?

ไม่พร้อมกันเสียทีเดียว แต่ต่างกันเพียงไม่กี่นาทีในหลายเมือง ตัวอย่างเวลาที่สมาคมดาราศาสตร์ไทยคำนวณไว้ เช่น

• กรุงเทพฯ ประมาณ 19:29 น.
• เชียงใหม่ ประมาณ 19:27 น.
• ขอนแก่น ประมาณ 19:30 น.
• นครราชสีมา ประมาณ 19:30 น.
• นครศรีธรรมราช ประมาณ 19:32 น.
• สงขลา ประมาณ 19:33 น.
• อุบลราชธานี ประมาณ 19:31 น.

แต่สิ่งที่แตกต่างกันมากกว่าคือ ความสูงของดวงจันทร์เหนือขอบฟ้าและเวลาที่ดวงจันทร์ตก ซึ่งมีผลโดยตรงว่าแต่ละพื้นที่จะดูปรากฏการณ์ได้นานแค่ไหน

ต้องใช้อุปกรณ์อะไรไหม?

NARIT ระบุว่าสามารถสังเกตปรากฏการณ์นี้ได้ด้วย ตาเปล่า หากสภาพอากาศเอื้ออำนวย

แต่ถ้ามีกล้องสองตาหรือกล้องโทรทรรศน์ ก็จะช่วยให้สังเกตช่วงที่ดาวศุกร์ค่อย ๆ หายลับไปบริเวณขอบดวงจันทร์ได้ชัดขึ้น โดยเฉพาะเมื่อวัตถุอยู่ต่ำและท้องฟ้ายังมีแสงช่วงหัวค่ำ

ปัจจัยที่ต้องลุ้นมากที่สุดจึงไม่ใช่อุปกรณ์ แต่คือ เมฆและความโปร่งของขอบฟ้าทางตะวันตก

ทำไมปรากฏการณ์นี้ถึงน่าดู?

“ดวงจันทร์บังดาวศุกร์” เกิดขึ้นเมื่อแนวสายตาจากโลกเห็นดวงจันทร์เคลื่อนผ่านด้านหน้าดาวศุกร์พอดี จึงทำให้ดาวศุกร์ดูเหมือนหายไปชั่วคราวหลังดวงจันทร์

สิ่งที่ทำให้ครั้งนี้พิเศษสำหรับคนไทย ไม่ใช่เพียงการเห็นดวงจันทร์กับดาวศุกร์อยู่ใกล้กัน แต่คือการได้เห็น ดาวศุกร์หายลับหลังขอบดวงจันทร์จริง ๆ ในช่วงหัวค่ำ

และเพราะปรากฏการณ์เกิดต่ำใกล้ขอบฟ้า ช่วงเวลาสำคัญจึงผ่านไปค่อนข้างเร็ว ใครอยากดูควรจำง่าย ๆ ว่า 14 กันยายน หลังพระอาทิตย์ตก — มองทิศตะวันตก — เตรียมดูให้พร้อมก่อนหนึ่งทุ่มครึ่ง