เลือกตั้งท้องถิ่นต้องเช็ก อปท. และหน่วยเลือกตั้งอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เห็นข่าวว่าจังหวัดของเรามีเลือกตั้งท้องถิ่น บางคนจึงเตรียมบัตรและวางแผนออกจากบ้านทันที แต่คำว่า “จังหวัดนี้มีเลือกตั้ง” ยังบอกไม่ได้ว่าเรามีสิทธิลงคะแนนหรือไม่ เพราะบ้านแต่ละหลังอาจอยู่คนละองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น แม้ตั้งอยู่ในอำเภอหรือจังหวัดเดียวกัน

สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้งประกาศว่า วันอาทิตย์ที่ 13 กันยายน 2569 มีการเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่น จำนวน 15 แห่ง เปิดลงคะแนนตั้งแต่เวลา 08.00–17.00 น. ตัวเลข 15 แห่งในที่นี้หมายถึงองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่จัดการเลือกตั้ง ไม่ได้หมายความว่าประชาชนทุกคนในจังหวัดที่ถูกกล่าวถึงจะต้องออกไปเลือกตั้ง

สิทธิเลือกตั้งผูกกับ อปท. ที่มีชื่ออยู่

ประเทศไทยมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นหลายประเภท เช่น องค์การบริหารส่วนจังหวัด เทศบาล และองค์การบริหารส่วนตำบล แต่ละแห่งมีขอบเขต ผู้สมัคร เขตเลือกตั้ง และบัญชีรายชื่อผู้มีสิทธิของตนเอง การเลือกตั้งนายกเทศมนตรีแห่งหนึ่งจึงเป็นเรื่องของผู้มีสิทธิในเขตเทศบาลนั้น ไม่ได้ครอบคลุมทั้งอำเภอ ส่วนการเลือกตั้งนายก อบต. ก็ไม่รวมบ้านที่อยู่ในเขตเทศบาลข้างเคียงโดยอัตโนมัติ

ชื่อจังหวัดหรืออำเภอในข่าวจึงใช้บอกตำแหน่งโดยกว้าง สิ่งที่ต้องดูให้ถึงที่สุดคือ ชื่อองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและเขตเลือกตั้ง ที่ปรากฏในข้อมูลสิทธิของเรา

ตรวจสามอย่างก่อนวางแผนเดินทาง

• พื้นที่: บ้านตามทะเบียนอยู่ใน อบต. เทศบาล อบจ. หรือองค์กรรูปแบบใด และองค์กรนั้นเป็นหนึ่งในแห่งที่จัดการเลือกตั้งครั้งนี้หรือไม่

• สิทธิ: ชื่อของเราปรากฏในบัญชีผู้มีสิทธิเลือกตั้งรายการนั้นหรือไม่ อย่าใช้เพียงที่อยู่ปัจจุบันหรือความคุ้นเคยกับพื้นที่เป็นตัวตัดสิน

• หน่วยเลือกตั้ง: ตรวจชื่อสถานที่ ลำดับที่ในบัญชี และหน่วยที่ได้รับจัดสรร เพราะสถานที่อาจไม่ใช่จุดเดิมที่เคยไป หรือสมาชิกในครอบครัวอาจอยู่คนละลำดับและคนละหน่วยได้

กรมการปกครองมีระบบตรวจสอบผู้มีสิทธิเลือกตั้งท้องถิ่น โดยกรอกเลขประจำตัวประชาชน 13 หลักและเลือกรายการเลือกตั้งที่ต้องการตรวจ ระบบใช้ยืนยันข้อมูลเฉพาะบุคคลได้ตรงกว่าการดูโพสต์ประชาสัมพันธ์ที่ระบุเพียงชื่อจังหวัดหรืออำเภอ

อยู่จังหวัดเดียวกันไม่ได้แปลว่าใช้สิทธิที่เดียวกัน

ลองนึกถึงบ้านสองหลังที่ห่างกันไม่กี่กิโลเมตร หลังหนึ่งอยู่ในเขตเทศบาล อีกหลังอยู่ในเขต อบต. ทั้งคู่ซื้อของตลาดเดียวกัน ใช้โรงพยาบาลเดียวกัน และบอกคนอื่นว่าอยู่จังหวัดเดียวกัน แต่เมื่อมีการเลือกตั้งเฉพาะเทศบาล เจ้าของบ้านในเขต อบต. ย่อมไม่มีชื่อในบัญชีของเทศบาลนั้น

กรณีย้ายบ้านก็ต้องระวังเช่นกัน ที่พักอาศัยจริง ที่อยู่สำหรับรับพัสดุ และที่อยู่ในทะเบียนบ้านอาจเป็นคนละแห่ง คุณสมบัติผู้มีสิทธิยังต้องเป็นไปตามกฎหมายและประกาศของการเลือกตั้งนั้น การเห็นคูหาใกล้บ้านจึงไม่ได้แปลว่าสามารถเข้าไปใช้สิทธิที่คูหานั้นได้

เช็กลิสต์ก่อนออกจากบ้าน

• เปิดระบบตรวจสอบสิทธิเลือกตั้งท้องถิ่นและเลือกรายการเลือกตั้งให้ถูกครั้ง

• เทียบชื่อ อปท. เขตเลือกตั้ง หน่วย และสถานที่ลงคะแนนให้ครบ

• บันทึกหน้าจอหรือจดรายละเอียดไว้ เผื่อสัญญาณอินเทอร์เน็ตไม่สะดวก

• เตรียมหลักฐานแสดงตนตามที่ กกต. กำหนด

• เผื่อเวลาเดินทางและไปถึงก่อนปิดหีบเวลา 17.00 น.

ถ้าตรวจแล้วไม่พบชื่อ อย่าเพิ่งเดินทางตามข่าวหรือคำบอกต่อ ควรเช็กว่ากำลังเลือกรายการเลือกตั้งถูกแห่งหรือไม่ จากนั้นสอบถามสำนักงาน กกต. ประจำจังหวัดที่เกี่ยวข้อง หรือสายด่วน 1444

ข้อสรุปคือ การเลือกตั้งท้องถิ่นเป็นการเลือกตั้งขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเฉพาะแห่ง ไม่ใช่การเรียกประชาชนทั้งจังหวัดไปลงคะแนนพร้อมกัน การเช็กชื่อ อปท. สิทธิ และหน่วยเลือกตั้งก่อนออกจากบ้านจึงช่วยป้องกันทั้งการไปผิดพื้นที่และการเสียโอกาสใช้สิทธิของตนเอง