ทำไมร้านในตลาด อ.ต.ก.ถึงอยู่ยากขึ้น

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ตลาดที่ยังมีคนเดินไม่ได้แปลว่าทุกร้านกำลังขายดีเสมอไป บางร้านอาจมีลูกค้าเข้ามาเรื่อย ๆ แต่ยอดซื้อเล็กลง ขณะที่ค่าเช่า ค่าแรง ค่าน้ำไฟ และของเสียยังเดินต่อทุกวัน ร้านจึงไม่ได้วัดกันแค่ว่า “วันนี้ขายได้ไหม” แต่ต้องถามต่อว่าเงินที่เหลือหลังหักต้นทุนพอจ่ายภาระทั้งหมดหรือไม่

ปัญหาที่เกิดขึ้นกับตลาด อ.ต.ก.จึงน่าสนใจตรงที่มันไม่ได้เป็นเรื่องของร้านใดร้านหนึ่งเท่านั้น แต่เป็นภาพเดียวกันตั้งแต่ผู้บริหารตลาดไปจนถึงแผงขายของ และสุดท้ายอาจไหลไปถึงราคาที่คนซื้อเห็นหน้าเคาน์เตอร์

ภาพที่เห็นเริ่มไม่เหมือนเดิม

เมื่อผู้ค้าขายของได้น้อยลง ทางเลือกที่เกิดขึ้นมักไม่ใช่การรอให้สถานการณ์ดีขึ้นอย่างเดียว บางร้านลดพื้นที่เช่า ย้ายจากจุดที่แพงกว่าไปอยู่ด้านใน ลดจำนวนสินค้า ลดวันเปิดร้าน หรือค่อย ๆ ถอนตัวออกไป การตัดสินใจแต่ละแบบช่วยลดภาระได้บางส่วน แต่ก็อาจทำให้ร้านเสียโอกาสในการขายหรือเสียลูกค้าประจำไปด้วย

ข่าวที่เผยแพร่วันที่ 6 กันยายน 2569 ระบุว่า อ.ต.ก.กำลังเผชิญปัญหาขาดสภาพคล่องมากกว่า 1,033 ล้านบาท โดยส่วนใหญ่เชื่อมโยงกับโครงการพิเศษในอดีตที่ไม่ประสบความสำเร็จ และถูกซ้ำเติมด้วยภาวะเศรษฐกิจที่ทำให้ผู้ประกอบการค้าขายลำบากขึ้น คำว่า “ขาดสภาพคล่อง” ในที่นี้ไม่ได้แปลว่าตลาดปิดทันที แต่หมายถึงเงินหมุนและรายรับไม่คล่องพอเมื่อเทียบกับภาระที่ต้องจ่าย

รายได้ปัจจุบันของ อ.ต.ก.ถูกระบุว่าอยู่ที่ประมาณ 12–15 ล้านบาทต่อเดือน และรายได้หลักมาจากการให้เช่าพื้นที่ตลาดพหลโยธินเป็นสำคัญ นั่นทำให้ปัญหาของผู้เช่ากับปัญหาของเจ้าของตลาดผูกกันอยู่ ถ้าผู้ค้าจ่ายไม่ไหว รายได้ตลาดก็สะดุด แต่ถ้าตลาดพยายามเก็บค่าเช่าเต็มที่เพื่อรักษารายรับ ร้านค้าก็ยิ่งรับแรงกดดันมากขึ้น

ค่าเช่ากลายเป็นต้นทุนที่ลดไม่ได้ทันที

ต้นทุนบางอย่างลดตามยอดขายได้ เช่น ซื้อของเข้าร้านน้อยลงหรือปรับจำนวนคนช่วยขาย แต่ค่าเช่ามักเป็นต้นทุนคงที่ จึงยังต้องจ่ายแม้วันที่ลูกค้าน้อยลง เมื่อยอดขายหาย ค่าเช่าก้อนเดิมจะกินสัดส่วนรายได้มากขึ้นโดยอัตโนมัติ และทำให้เงินที่ควรเหลือไว้ซื้อสินค้า จ่ายแรงงาน หรือใช้เป็นทุนหมุนเวียนหดลง

รายงานข่าวอีกชิ้นยกตัวอย่างผู้ค้าผลไม้ที่ลดพื้นที่จากสองล็อกด้านหน้า ซึ่งมีค่าเช่าล็อกละ 20,000 บาทต่อเดือน เหลือหนึ่งล็อกด้านหลังที่จ่าย 10,000 บาทต่อเดือน เพื่อให้ร้านยังพอเดินต่อได้ ข้อมูลนี้ไม่ได้หมายความว่าผู้ค้าทุกรายมีต้นทุนเท่ากัน แต่สะท้อนวิธีเอาตัวรอดที่เกิดขึ้นจริงเมื่อทำเลเดิมมีภาระสูงเกินกำลัง

เมื่อยอดขายไม่พอ ผู้ค้าจึงต้องเลือกระหว่าง ขึ้นราคา ลดคน ลดสินค้า หรือออกจากตลาด การขึ้นราคาอาจช่วยรักษากำไรต่อชิ้น แต่ก็เสี่ยงให้ลูกค้าซื้อครั้งละน้อยลงหรือเปลี่ยนไปหาร้านอื่น การลดคนช่วยลดค่าใช้จ่าย แต่เจ้าของร้านต้องทำงานหนักขึ้นและบริการอาจช้าลง ส่วนการลดสินค้าช่วยลดของเสีย แต่ทำให้ร้านมีตัวเลือกน้อยลง ทุกทางเลือกมีต้นทุนของมันเอง

ผลกระทบไม่ได้หยุดอยู่ที่หน้าร้าน

สำหรับคนซื้อ ผลกระทบอาจไม่ได้มาในรูปของราคาที่เพิ่มขึ้นทันทีเสมอไป แต่อาจเห็นผ่านถุงที่เล็กลง สินค้าที่มีให้เลือกน้อยลง ร้านเปิดไม่ครบวัน หรือแผงที่หายไปจากตลาด หากร้านจำนวนมากลดการสั่งของพร้อมกัน ความหลากหลายของตลาดก็อาจลดลง และการแข่งขันระหว่างร้านอาจเบาบางลงตามไปด้วย

นี่คือเหตุผลที่คำว่า “คนยังเดินตลาด” ไม่ควรถูกใช้แทนคำว่า “ร้านยังอยู่ได้” จำนวนคนเดินเป็นเพียงโอกาสในการขาย ขณะที่รายได้จริงต้องดูว่าลูกค้าซื้ออะไร ซื้อบ่อยแค่ไหน และยอดรวมหลังหักต้นทุนเหลือเท่าไร ถ้าคนเดินมากแต่ซื้อของน้อย ร้านก็ยังอาจขาดเงินหมุนได้

การฟื้นตลาดต้องช่วยสองฝั่งพร้อมกัน

อ.ต.ก.ระบุแนวทางลดค่าใช้จ่าย หาแหล่งรายได้ใหม่ และพิจารณาผ่อนคลายค่าเช่าให้ผู้ประกอบการที่ไม่เคยผิดนัดชำระค่าเช่า ขณะเดียวกันก็วางแผนฟื้นธุรกิจด้านคลังสินค้า โลจิสติกส์ และการเป็นนายหน้าค้าต่าง เพื่อไม่ให้รายได้ขององค์กรพึ่งการเช่าพื้นที่ตลาดเป็นหลักเพียงทางเดียว

มาตรการช่วยผู้ค้าจึงควรตอบให้ได้ทั้งเรื่องเร่งด่วนและเรื่องโครงสร้าง การผ่อนค่าเช่าอาจช่วยให้ร้านมีเงินหมุนในช่วงวิกฤต แต่ต้องมีเกณฑ์ที่ชัดเจนและตรวจสอบได้ ส่วนตลาดเองก็ต้องทำให้ผู้เช่าเห็นว่าค่าเช่าที่จ่ายกลับมาเป็นคุณภาพพื้นที่ การจัดการ และคนที่เข้ามาซื้ออย่างไร หากลดค่าเช่าแต่คนซื้อยังไม่กลับมา ปัญหาก็เพียงถูกเลื่อนออกไป

สำหรับร้านเล็ก สัญญาณที่ควรติดตามจึงไม่ใช่แค่จำนวนคนเดินหรือชื่อเสียงของทำเล แต่คือยอดขายขั้นต่ำที่ต้องทำให้ได้ในแต่ละวัน โดยรวมค่าเช่า ค่าแรง ค่าน้ำไฟ ของเสีย และค่าธรรมเนียมทั้งหมดเข้าด้วยกัน หากขายได้มากแต่ไม่เหลือเงินพอหมุนรอบถัดไป นั่นอาจเป็นสัญญาณว่าร้านกำลังอยู่ในทำเลที่แพงเกินกำลัง ไม่ใช่แค่ช่วงขายเงียบชั่วคราว

เรื่องของ อ.ต.ก.จึงสะท้อนภาพใหญ่ของตลาดเช่าหลายแห่งได้ชัดเจน ทำเลที่คนรู้จักอาจสร้างโอกาส แต่ไม่ได้รับประกันกำไร และเมื่อผู้ค้ากับตลาดต่างฝ่ายต่างขาดสภาพคล่อง คนซื้อก็อาจเป็นคนที่รับผลต่อจากการขึ้นราคา สินค้าที่ลดลง และร้านเก่าที่ค่อย ๆ หายไป