ไทยขาดดุลจีนพุ่ง แต่ตัวเลขนี้ไม่ได้แปลว่าไทยขาดทุนให้จีนทั้งหมด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ตัวเลข ขาดดุลการค้ากับจีน 67,892.8 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ในปี 2568 ฟังแล้วหนักมาก และหนักขึ้นจากปีก่อนอย่างชัดเจน จนทำให้เกิดคำถามว่าไทยกำลังเสียเงินให้จีนไปทั้งหมดหรือไม่ คำตอบสั้น ๆ คือ ไม่ใช่ แต่ก็ไม่ใช่ตัวเลขที่ควรมองข้าม

ดุลการค้าเป็นเพียงผลต่างระหว่าง มูลค่าสินค้าที่ไทยส่งออกไปจีน กับ มูลค่าสินค้าที่ไทยนำเข้าจากจีน ในช่วงเวลาหนึ่ง ถ้านำเข้ามากกว่าส่งออก ตัวเลขจึงติดลบ มันบอกว่าเราใช้จ่ายซื้อสินค้าจากแหล่งนั้นมากกว่าได้รับรายได้จากการขายสินค้าไปที่นั่น ไม่ได้บอกว่ากิจกรรมทั้งหมดนั้นขาดทุน หรือทุกบาทที่จ่ายออกไปหายไปจากเศรษฐกิจไทย

ของนำเข้าไม่ใช่ของเสียทั้งหมด

สินค้านำเข้าจากจีนส่วนหนึ่งเป็นเครื่องจักร ชิ้นส่วน อุปกรณ์ไฟฟ้า วัตถุดิบ และสินค้าทุนที่ธุรกิจไทยนำมาใช้ผลิตสินค้า บริการ หรือก่อสร้างต่อในประเทศ ของเหล่านี้อาจช่วยให้โรงงานผลิตได้เร็วขึ้น ลดต้นทุน หรือทำให้เกิดรายได้และการจ้างงานในไทยภายหลัง การนำเข้าชิ้นส่วนหนึ่งชิ้นจึงอาจเป็นต้นทางของสินค้าส่งออกอีกหลายชิ้นได้

อีกส่วนเป็นสินค้าบริโภคที่ทำให้ผู้ซื้อมีทางเลือกและได้ราคาที่เข้าถึงง่ายขึ้น ผลประโยชน์จึงตกกับครัวเรือน ร้านซ่อม ร้านค้า และกิจการที่ใช้สินค้านั้นเป็นต้นทุน การอ่านดุลการค้าแบบว่า “ติดลบเท่ากับประเทศขาดทุน” จึงเหมือนดูเฉพาะยอดเงินหน้าร้าน แต่ยังไม่เห็นว่าสินค้าถูกนำไปสร้างมูลค่าต่อแค่ไหน

แต่คำว่า “ไม่ใช่ขาดทุนทั้งหมด” ก็ไม่ควรถูกใช้กลบความเสี่ยง เพราะผลดีและผลเสียไม่ได้กระจายเท่ากัน ผู้บริโภคอาจได้สินค้าราคาต่ำ ขณะที่ผู้ผลิตไทยบางกลุ่มต้องแข่งกับสินค้าที่ต้นทุนต่ำกว่าอย่างรวดเร็ว หากแข่งกันในสินค้าประเภทเดียวกันและไม่มีเวลาปรับตัว โรงงานขนาดเล็ก การจ้างงาน และผู้ผลิตชิ้นส่วนในประเทศอาจได้รับผลกระทบจริง

ตัวเลขดุลการค้าบอกอะไร และไม่บอกอะไร

สิ่งที่ตัวเลขนี้บอกได้ คือไทยพึ่งพาสินค้าจากจีนมากขึ้นเมื่อเทียบกับสิ่งที่ขายให้จีน และช่องว่างขยายเร็ว ควรถามต่อว่านำเข้าอะไรบ้าง เป็นเครื่องจักรเพื่อเพิ่มกำลังผลิตหรือเป็นสินค้าสำเร็จรูปที่เข้ามาแทนของที่ไทยเคยผลิตเอง สินค้าไทยส่งออกไปจีนเติบโตในกลุ่มใด และผู้ประกอบการไทยยังสร้างมูลค่าเพิ่มในห่วงโซ่การผลิตได้มากน้อยเพียงใด

สิ่งที่มันยังไม่บอก คือกำไรของบริษัทไทย รายได้จากบริการ การท่องเที่ยว การลงทุนโดยตรง เงินปันผล หรือคุณภาพของการจ้างงาน ดุลการค้าสินค้ากับประเทศหนึ่งจึงไม่ใช่งบดุลทั้งประเทศ และไม่ใช่คำตัดสินว่าไทย “แพ้” หรือ “ชนะ” จีนในประโยคเดียว

ในปี 2568 ไทยขาดดุลการค้าสินค้ารวมทุกประเทศ 5,307.9 ล้านดอลลาร์สหรัฐ แต่ขาดดุลกับจีนสูงกว่านั้นมาก เพราะไทยมีดุลเกินดุลกับคู่ค้าอื่นมาชดเชยบางส่วน นี่สะท้อนว่าการค้าระหว่างประเทศเป็นเครือข่ายหลายตลาด ไม่ใช่บัญชีที่ตัดสินจากคู่ค้าเพียงรายเดียว

คำถามที่ควรตามต่อจากคำว่า “ขาดดุล”

• นำเข้ากลุ่มไหนเพิ่มเร็วที่สุด และเป็นสินค้าทุน วัตถุดิบ หรือสินค้าสำเร็จรูป

• สินค้านำเข้านั้นทำให้ธุรกิจไทยผลิตและส่งออกได้มากขึ้นจริงหรือไม่

• อุตสาหกรรมใดกำลังเสียส่วนแบ่งตลาดในประเทศ และมีมาตรฐานหรือการบังคับใช้กติกาที่เป็นธรรมหรือไม่

• ไทยมีความสามารถออกแบบ พัฒนาชิ้นส่วน และถือครองมูลค่าเพิ่มเองมากขึ้นหรือยัง

ดังนั้น ตัวเลขขาดดุลจีนที่พุ่งขึ้นเป็นสัญญาณเตือนเรื่องโครงสร้างการผลิตและความสามารถในการแข่งขัน ไม่ใช่ใบเสร็จที่บอกว่าไทยเสียหายเท่าตัวเลขนั้นทันที ทางออกจึงไม่ใช่ปิดประตูไม่ให้มีของนำเข้า แต่คือแยกให้ออกว่าสินค้าใดช่วยยกระดับการผลิต สินค้าใดกำลังกดทับผู้ประกอบการไทย และทำให้การแข่งขันอยู่บนมาตรฐานเดียวกัน

ท้ายที่สุด ประเทศไม่ได้เข้มแข็งเพราะดุลการค้าต้องเป็นบวกทุกคู่ค้า แต่เข้มแข็งเมื่อของที่นำเข้าเปลี่ยนเป็นความรู้ เครื่องจักร งาน และสินค้าที่ไทยสร้างมูลค่าได้เองมากขึ้นต่างหาก