1 กันยายน 2569 ครบรอบ 36 ปี “สืบ นาคะเสถียร” เสียงปืนที่ห้วยขาแข้ง ผ่านไป 36 ปี แต่เสียงเรียกร้องเพื่อผืนป่ายังไม่เคยเงียบ

1 กันยายน 2569 ครบรอบ 36 ปี “สืบ นาคะเสถียร” เสียงปืนที่ห้วยขาแข้ง ผ่านไป 36 ปี แต่เสียงเรียกร้องเพื่อผืนป่ายังไม่เคยเงียบ

วันที่ 1 กันยายน 2569 เป็นอีกหนึ่งวันที่คนรักผืนป่าและสัตว์ป่าร่วมกันรำลึกถึงชายคนหนึ่งที่ชื่อว่า “สืบ นาคะเสถียร” เพราะวันนี้ครบรอบ 36 ปี หลังเสียงปืนนัดหนึ่งดังขึ้นในบ้านพักกลางผืนป่าห้วยขาแข้ง เมื่อปี พ.ศ. 2533

36 ปีผ่านไป เรื่องราวของเขายังไม่ได้กลายเป็นเพียงเรื่องในหน้าประวัติศาสตร์ แต่กลับกลายเป็นแรงกระเพื่อมที่ส่งต่อจากคนรุ่นหนึ่งไปสู่อีกรุ่นหนึ่ง

สืบ นาคะเสถียร ไม่ได้เป็นเพียงข้าราชการกรมป่าไม้ที่ทำงานตามหน้าที่ แต่เป็นนักวิชาการและนักอนุรักษ์ที่มองเห็นคุณค่าของชีวิตสัตว์ป่าอย่างลึกซึ้ง

หนึ่งในเหตุการณ์สำคัญคือการช่วยเหลือสัตว์ป่าที่ตกค้างจากการสร้าง เขื่อนเชี่ยวหลาน หรือเขื่อนรัชชประภา เมื่อปี 2529 ซึ่งทำให้เขาได้เห็นกับตาว่าสัตว์ป่าจำนวนมากต้องเผชิญชะตากรรมจากการเปลี่ยนแปลงพื้นที่ธรรมชาติ

ภาพสัตว์ที่ต้องหนีน้ำ ถูกไล่ล่า หรือไม่สามารถเอาชีวิตรอดได้ กลายเป็นสิ่งที่ติดอยู่ในความรู้สึกของเขา

ต่อมาเมื่อสืบเข้ารับตำแหน่งหัวหน้า เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง สิ่งที่ต้องเผชิญไม่ได้มีเพียงงานอนุรักษ์ แต่ยังมีทั้งการบุกรุกป่า การล่าสัตว์ กลุ่มผู้มีอิทธิพล นายทุน รวมถึงปัญหาการขาดแคลนงบประมาณและอุปกรณ์ในการทำงานของเจ้าหน้าที่พิทักษ์ป่า

สิ่งหนึ่งที่สืบให้ความสำคัญมาตลอดคือ ชีวิตของเจ้าหน้าที่ที่อยู่แนวหน้า

คนเหล่านี้ต้องเดินป่า เผชิญอันตราย และเสี่ยงชีวิตเพื่อปกป้องผืนป่า แต่กลับไม่ได้รับการสนับสนุนเท่าที่ควร

สำหรับสืบแล้ว นี่ไม่ใช่เพียงปัญหาของคนทำงานคนหนึ่ง แต่เป็นปัญหาของระบบที่ต้องได้รับการแก้ไข

และในวันที่ 1 กันยายน 2533 สืบได้ตัดสินใจจบชีวิตตัวเองลงในบ้านพักที่ห้วยขาแข้ง

การจากไปของเขาสร้างแรงสั่นสะเทือนให้กับสังคมไทยอย่างรุนแรง เพราะมันทำให้คนจำนวนมากหันกลับมาถามว่า...

เกิดอะไรขึ้นกับคนที่พยายามปกป้องป่า แต่กลับต้องต่อสู้กับระบบที่ไม่พร้อมจะปกป้องเขา

หลังจากนั้นไม่นาน ผู้ที่มีความเชื่อมั่นในอุดมการณ์ของสืบได้รวมตัวกันก่อตั้ง มูลนิธิสืบนาคะเสถียร เพื่อสานต่อสิ่งที่เขาเคยทำ และทำงานด้านการอนุรักษ์ผืนป่า สัตว์ป่า รวมถึงช่วยเหลือเจ้าหน้าที่พิทักษ์ป่ามาอย่างต่อเนื่อง

อีกหนึ่งผลลัพธ์สำคัญคือ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่–ห้วยขาแข้ง ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็น มรดกโลกทางธรรมชาติแห่งแรกของประเทศไทย โดยยูเนสโกในปี 2534

รายงานและข้อมูลด้านการอนุรักษ์ที่สืบเคยทุ่มเทจัดทำ จึงไม่ได้สูญเปล่า แต่กลายเป็นส่วนหนึ่งของการผลักดันให้ผืนป่าตะวันตกได้รับการยอมรับในระดับโลก

ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา เรื่องราวของสืบยังถูกถ่ายทอดผ่าน เพลง บทกวี หนังสือ และงานศิลปะ จนชื่อของเขากลายเป็นสัญลักษณ์ของการอนุรักษ์ธรรมชาติในประเทศไทย

36 ปีผ่านไป อะไรเปลี่ยนไปบ้าง?

วันนี้ผืนป่าห้วยขาแข้งยังคงเป็นบ้านของสัตว์ป่าหลากหลายชนิด ทั้ง เสือโคร่ง ช้างป่า และสัตว์ป่านานาชนิด

แต่โลกในวันนี้ก็มีโจทย์ใหม่ที่หนักไม่แพ้กัน

ทั้ง การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การบุกรุกพื้นที่ป่า การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน และแรงกดดันจากกิจกรรมของมนุษย์

การอนุรักษ์จึงไม่ได้หมายถึงเพียงการหยุดคนล่าสัตว์ หรือจับคนบุกรุกป่าอีกต่อไป แต่หมายถึงการรักษาสมดุลของระบบนิเวศที่เชื่อมโยงกับชีวิตของพวกเราทุกคน

สำหรับผมแล้ว 36 ปีของสืบ นาคะเสถียร ไม่ควรถูกจดจำแค่ในวันที่ 1 กันยายน

เพราะสิ่งที่เขาทิ้งไว้ไม่ใช่เพียงชื่อของคนคนหนึ่ง แต่คือคำถามที่ยังส่งต่อมาถึงคนรุ่นเรา

ถ้าวันนี้เรายังมีป่าให้เห็น ยังมีสัตว์ป่าให้ได้รู้จัก และยังมีธรรมชาติให้ลูกหลานได้สัมผัส...เราจะช่วยกันรักษามันไว้ได้นานแค่ไหน?

บางทีสิ่งที่สืบต้องการมากที่สุด อาจไม่ใช่การที่คนจดจำชื่อของเขา

แต่คือการที่วันหนึ่ง เราไม่ต้องมี “สืบ นาคะเสถียร” อีกคน เพื่อให้สังคมหันกลับมามองเห็นคุณค่าของผืนป่า

1 กันยายน 2569 — 36 ปีแห่งการรำลึก

เสียงปืนนัดนั้นจบลงไปนานแล้ว...

แต่ เสียงเรียกร้องให้คนช่วยกันรักษาผืนป่า ยังไม่ควรเงียบลง