TH-AI Passport เปิดใช้แล้ว ทำไมชื่อเหมือนพาสปอร์ต แต่จริง ๆ คือ “ตั๋วเข้าใช้ AI” มากกว่า?

วันที่ 31 สิงหาคม 2569 เป็นวันแรกที่ผู้ลงทะเบียนโครงการ TH-AI Passport เริ่มเข้าใช้งานแพลตฟอร์ม AI ภายใต้โครงการของกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมได้อย่างเป็นทางการ

ชื่อ “Passport” ทำให้หลายคนอาจนึกไปถึงหนังสือเดินทาง บัตรประชาชนดิจิทัล หรือระบบยืนยันตัวตนสำหรับใช้บริการภาครัฐ

แต่จริง ๆ แล้ว TH-AI Passport ไม่ได้ถูกสร้างมาเพื่อใช้เดินทาง และไม่ได้เป็นเอกสารราชการฉบับใหม่

หน้าที่หลักของมันคือเปิดทางให้ประชาชนเข้าถึงเครื่องมือ AI การเรียนรู้ และบริการปัญญาประดิษฐ์ภายในแพลตฟอร์ม AiPASS

แล้วทำไมต้องใช้คำว่า “Passport”?

ถ้ามองจากแนวคิดของโครงการ คำว่า Passport ใช้ในความหมายเชิงเปรียบเทียบมากกว่า

เหมือนเป็น “บัตรผ่าน” ที่ทำให้ผู้ใช้มีบัญชีของตัวเอง และสามารถเข้าสู่ระบบ AI ที่โครงการจัดไว้ให้

ประชาชนไทยอายุ 15 ปีขึ้นไปสามารถสมัคร ยืนยันตัวตน และสร้างบัญชีผ่านช่องทางที่โครงการกำหนด ก่อนเริ่มใช้งานจริงตั้งแต่วันที่ 31 สิงหาคม 2569

ดังนั้น TH-AI Passport จึงใกล้เคียงกับ บัญชีหรือบัตรผ่านสำหรับเข้าถึงระบบ AI มากกว่าจะเป็นพาสปอร์ตในความหมายทางกฎหมาย

แล้วเข้าไปแล้วได้อะไร?

เป้าหมายของโครงการคือเปิดโอกาสให้ประชาชนเข้าถึงเครื่องมือ Generative AI หลายรูปแบบในแพลตฟอร์มเดียว ทั้งเพื่อการเรียน การทำงาน การพัฒนาทักษะ และการทดลองใช้ AI ในชีวิตประจำวัน

รัฐบาลตั้งเป้าขยายการเข้าถึงเทคโนโลยี AI ไปถึงประชาชนประมาณ 5 ล้านคน โดยก่อนเปิดใช้งานจริงมีผู้ลงทะเบียนล่วงหน้ามากกว่า 1.3 ล้านราย

แนวคิดจึงไม่ได้อยู่ที่การทำให้ทุกคนต้องกลายเป็นนักพัฒนา AI

แต่อยู่ที่การทำให้คนทั่วไปมีโอกาสทดลองใช้เครื่องมือที่แต่เดิมอาจต้องสมัครหลายแพลตฟอร์มแยกกัน หรือมีค่าใช้จ่ายเพิ่มเติม

รัฐไม่ได้จ่ายแบบ “แจก Pro ฟรีให้ทุกบัญชี” ตลอดเวลา

อีกจุดที่ถูกพูดถึงมากคือเรื่องงบประมาณของโครงการ

ข้อมูลจากภาครัฐระบุว่า มีการปรับรูปแบบการจ่ายค่าบริการเป็น Pay Per Active User หรือจ่ายตามจำนวนผู้ใช้งานจริงในระดับที่เข้าเงื่อนไขของโครงการ

พูดง่าย ๆ คือ การมีคนสมัครไว้เฉย ๆ ไม่ได้แปลว่ารัฐต้องจ่ายค่าบริการเต็มจำนวนให้ทุกบัญชีทันที

ภาครัฐจะจ่ายตามการใช้งานจริงตามเงื่อนไขที่กำหนด โดยมีการระบุอัตราสำหรับผู้ใช้งานระดับ Innovator ที่ใช้งานจริงไว้ที่ 24.70 บาทต่อคนต่อเดือน ในข้อมูลประชาสัมพันธ์ช่วงเปิดลงทะเบียน

จุดนี้จึงต่างจากภาพที่อาจเข้าใจกันว่า รัฐซื้อบัญชี AI แบบเหมาจ่ายให้ประชาชนทุกคนไม่ว่าจะใช้หรือไม่ใช้

แล้วทำไมคนถึงแห่สมัครจนระบบช้า?

ช่วงเปิดลงทะเบียนล่วงหน้า มีผู้สนใจจำนวนมากจนเกิดคิวรอลงทะเบียนและการประมวลผลยืนยันตัวตนช้าลงในบางช่วง

มีรายงานว่าผู้ลงทะเบียนผ่านช่องทางยืนยันตัวตนบางระบบอาจต้องรอการประมวลผลนานขึ้น เพราะมีผู้ใช้งานเข้ามาพร้อมกันจำนวนมาก

ตรงนี้สะท้อนอย่างหนึ่งว่า ความสนใจของคนไทยต่อ AI ไม่ได้อยู่แค่ในกลุ่มเทคโนโลยีอีกต่อไป

เมื่อมีช่องทางที่เข้าถึงง่ายขึ้น คนทั่วไปก็พร้อมทดลองใช้มากขึ้นตามไปด้วย

แต่มีอีกเรื่องที่ต้องจับตา คือข้อมูลส่วนบุคคล

เมื่อแพลตฟอร์มต้องมีการสมัครบัญชี ยืนยันตัวตน และเชื่อมต่อกับบริการ AI หลายรูปแบบ ประเด็นเรื่องข้อมูลส่วนบุคคลจึงเป็นสิ่งที่ผู้ใช้ควรให้ความสำคัญ

มีเสียงสะท้อนจากช่วงทดลองใช้งานก่อนเปิดจริงว่า ระบบมีจุดแข็งหลายด้าน แต่ยังมีรายละเอียดบางส่วนที่ต้องทำให้ชัดขึ้นเรื่องการคุ้มครองข้อมูลและ PDPA

ดังนั้น ผู้ใช้เองก็ไม่ควรนำข้อมูลลับ ข้อมูลสุขภาพ เอกสารส่วนบุคคล เลขบัญชี รหัสผ่าน หรือข้อมูลสำคัญของบริษัทไปใส่ใน AI โดยไม่จำเป็น

หลักง่าย ๆ คือ ต่อให้เป็นแพลตฟอร์มที่รัฐสนับสนุน ก็ยังควรใช้ AI ด้วยความระมัดระวังเรื่องข้อมูลเหมือนบริการออนไลน์อื่น ๆ

สรุปแล้ว TH-AI Passport คืออะไรกันแน่?

Main Reveal ของเรื่องนี้คือ

TH-AI Passport ไม่ได้เป็นพาสปอร์ตเดินทาง ไม่ใช่บัตรประชาชนใหม่ และไม่ได้มาแทนเอกสารราชการ

มันคือกลไกที่รัฐสร้างขึ้นเพื่อให้ประชาชนมีบัญชีหรือช่องทางสำหรับเข้าถึงเครื่องมือ AI และการเรียนรู้ด้าน AI ในแพลตฟอร์มเดียว

ชื่อ “Passport” จึงควรเข้าใจในความหมายว่า

“บัตรผ่านเข้าสู่โลก AI”

มากกว่าจะเป็น “เอกสารยืนยันตัวตนแห่งชาติ”

และสิ่งที่น่าจับตาต่อจากจำนวนคนสมัคร ไม่ใช่แค่มีคนใช้กี่ล้านคน

แต่คือ เมื่อได้เครื่องมือไปแล้ว คนไทยจะนำ AI ไปใช้เพิ่มทักษะ เพิ่มรายได้ หรือแก้ปัญหาในการทำงานได้จริงมากแค่ไหน