ฟาร์มลิงแสมในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กำลังถูกจับตาเพราะอะไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ลิงแสมหางยาว หรือที่หลายประเทศเรียกลิงกินปู กลายเป็นสัตว์ที่มีมูลค่าสูงในตลาดวิจัยยา เพราะห้องทดลองต้องใช้ลิงที่มีอายุ สุขภาพ และประวัติทางพันธุกรรมเหมาะกับการทดลอง ยิ่งความต้องการเพิ่มขึ้น ช่องว่างระหว่างลิงเพาะพันธุ์ตามกฎหมายกับลิงที่หาได้จริงก็ยิ่งเปิดทางให้เครือข่ายค้าสัตว์ป่าเข้ามาแทรกตัว

คำว่าเพาะพันธุ์จึงไม่ได้หมายถึงแค่ลิงที่เกิดในกรงเท่านั้น แต่ยังหมายถึงประวัติที่ต้องตรวจสอบย้อนกลับได้ตั้งแต่พ่อแม่ พื้นที่เลี้ยง การทำเครื่องหมายประจำตัว ไปจนถึงใบอนุญาตส่งออก หากต้นทางเป็นลิงจากป่าแล้วนำมาใส่ชื่อใหม่ในเอกสาร สัตว์ตัวนั้นก็กลายเป็นลิงป่าที่ถูกฟอกเข้าสู่ห่วงโซ่การทดลอง

จุดเริ่มต้นของเรื่องมักอยู่ตามแนวป่าและพื้นที่คุ้มครองในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ นายหน้าจะรับซื้อจากคนดักจับสัตว์ป่า ก่อนส่งต่อไปยังฟาร์มที่มีกรงและเอกสารพร้อมกว่า ลูกลิงอาจถูกแยกจากฝูง พ่อแม่หายไปจากพื้นที่เดิม และไม่มีใครรู้ว่ามันผ่านมือใครมาบ้างก่อนเข้าสู่ตลาดระหว่างประเทศ

การเคลื่อนย้ายข้ามแดนทำให้ตรวจสอบแหล่งกำเนิดยากขึ้น เส้นทางหนึ่งอาจเริ่มจากกัมพูชา ผ่านเครือข่ายค้าสัตว์ในภูมิภาค แล้วไปจบที่ฟาร์มในประเทศเพื่อนบ้านหรือศูนย์รวบรวมที่เตรียมส่งออก ภาพรวมของการค้าลิงแสมในกัมพูชา เวียดนาม และลาวจึงถูกจับตาเรื่องการนำลิงป่ามาอ้างเป็นลิงเพาะพันธุ์ แม้รายละเอียดของแต่ละฟาร์มและแต่ละคดีต้องแยกตรวจสอบเป็นรายกรณี

คดีที่ทำให้เรื่องนี้เป็นข่าวใหญ่เกิดขึ้นในสหรัฐฯ เมื่ออัยการเปิดเผยคำฟ้องต่อบุคคล 8 คนในปี 2022 ข้อกล่าวหาระบุว่ามีผู้บริหารธุรกิจจัดหาลิง เจ้าหน้าที่ฝ่ายป่าไม้ของกัมพูชา และพนักงานที่เกี่ยวข้องกับการส่งออก ร่วมกันนำลิงแสมป่ามาปะปนกับลิงในฟาร์ม แล้วส่งออกด้วยเอกสารที่ระบุว่าเพาะพันธุ์ในกรง

ในเอกสารคดีกล่าวถึงการนำลิงจากอุทยานและพื้นที่คุ้มครองไปยังฟาร์มในกัมพูชา รวมทั้งการจัดสรรลิงนอกระบบหลายพันตัวเพื่อชดเชยจำนวนลิงเพาะพันธุ์ที่ไม่พอกับคำสั่งซื้อ ข้อกล่าวหายังพูดถึงการจ่ายเงินและใบอนุญาตที่ใช้ยืนยันแหล่งกำเนิดของสัตว์ แต่คดีลักษณะนี้ต้องถือว่าผู้ถูกกล่าวหายังเป็นผู้บริสุทธิ์จนกว่าศาลจะมีคำตัดสิน

วิธีฟอกลิงไม่ได้เปลี่ยนสีขนหรือรูปร่างของสัตว์ สิ่งที่ถูกเปลี่ยนคือเรื่องราวในเอกสาร ลิงป่าถูกนำเข้าไปอยู่ในฟาร์ม แล้วอาจถูกรวมกับฝูงที่มีประวัติการเกิดในกรง จากนั้นจึงใช้เอกสารการเพาะพันธุ์และใบอนุญาตระหว่างประเทศทำให้ผู้รับปลายทางเชื่อว่าสัตว์มีต้นกำเนิดถูกต้อง

ใบอนุญาตตามอนุสัญญาไซเตสมีข้อมูลแหล่งที่มาของสัตว์ ทั้งลิงที่เกิดในกรงและลิงที่จับจากธรรมชาติต้องใช้รหัสต่างกัน หากมีการกรอกข้อมูลผิดหรือมีเจ้าหน้าที่ช่วยรับรองข้อมูลเท็จ การตรวจสอบจะสะดุดทันที เพราะผู้ซื้อปลายทางเห็นเพียงตัวเลข เอกสาร และรายการขนส่ง ไม่ได้เห็นผืนป่าที่สัตว์ถูกพรากออกมา

สำหรับเวียดนาม มีรายงานภาคประชาสังคมที่วิเคราะห์ข้อมูลสาธารณะและเอกสารทางการ แล้วตั้งข้อสังเกตเรื่องจำนวนลิงในฟาร์มบางแห่ง ตัวเลขการเกิด การตาย และการส่งออกอาจไม่สอดคล้องกัน รายงานเหล่านี้เป็นข้อกล่าวหาและข้อสังเกตที่ควรนำไปตรวจสอบต่อ ไม่ใช่หลักฐานว่าทุกฟาร์มหรือทุกการส่งออกจากเวียดนามเกี่ยวข้องกับการลักลอบแบบเดียวกัน

แรงผลักดันสำคัญมาจากตลาดวิจัยชีวการแพทย์ ลิงแสมถูกใช้ในงานศึกษายา วัคซีน โรคติดเชื้อ และการทำงานของระบบต่าง ๆ ในร่างกาย ห้องทดลองต้องการสัตว์ที่ควบคุมประวัติสุขภาพได้ จึงให้ความสำคัญกับลิงที่เกิดในระบบปิดและผ่านการตรวจโรคตามมาตรฐาน

เมื่อประเทศผู้ส่งออกรายใหญ่ลดการค้าสัตว์ทดลองหลังการระบาดของโควิด ความต้องการจึงไหลไปยังประเทศอื่น หน่วยงานประมงและสัตว์ป่าของสหรัฐฯ ระบุว่า ระหว่างปี 2018 ถึง 2022 มีลิงวานรมีชีวิตนำเข้าสหรัฐฯ เพื่อการวิจัย 155,772 ตัว และ 66,011 ตัวมาจากกัมพูชา ตัวเลขนี้ทำให้เห็นขนาดของตลาดที่สามารถสร้างแรงจูงใจทางการเงินมหาศาลให้ผู้ค้าพยายามเพิ่มจำนวนลิงในระบบอย่างรวดเร็ว

ราคาของลิงไม่ได้ขึ้นกับตัวสัตว์เพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงอายุ เพศ สุขภาพ ผลตรวจโรค สายพันธุ์ทางพันธุกรรม และเอกสารรับรอง เมื่อสัตว์ที่มีประวัติครบถ้วนมีจำนวนน้อย ลิงหนึ่งตัวจึงอาจมีมูลค่าสูงกว่าสัตว์ป่าที่ซื้อขายทั่วไปหลายเท่า เงินก้อนนี้ทำให้การดักจับลิงจากธรรมชาติกลายเป็นธุรกิจที่คุ้มเสี่ยงสำหรับเครือข่ายอาชญากรรม

ปัญหาไม่ได้จบลงที่การพรากลิงออกจากป่า ลิงป่าอาจมีเชื้อโรคที่ฟาร์มและห้องทดลองไม่รู้ประวัติ มีความเครียดสูงจากการขนส่ง และมีพันธุกรรมแตกต่างจากลิงที่ผู้วิจัยเข้าใจว่าเป็นสัตว์เพาะพันธุ์ ความคลาดเคลื่อนนี้อาจทำให้ผลทดลองไม่น่าเชื่อถือ พร้อมเพิ่มความเสี่ยงต่อเจ้าหน้าที่ ผู้ดูแล และระบบสาธารณสุข

ฝูงลิงแสมในธรรมชาติยังได้รับผลกระทบจากการเก็บตัวเต็มวัยและลูกลิงออกไปทีละจำนวนมาก การจับลูกลิงมักทำให้แม่ลิงบาดเจ็บหรือฝูงแตกกระจาย หากการค้าดำเนินต่อโดยอาศัยตัวเลขในเอกสารแทนการตรวจสอบภาคสนาม ป่าจะค่อย ๆ สูญเสียสัตว์ที่มีบทบาทต่อการกระจายเมล็ดพันธุ์และสมดุลของระบบนิเวศ

การปิดช่องโหว่ต้องตรวจ DNA เพื่อยืนยันความสัมพันธ์ระหว่างพ่อแม่กับลูก ตรวจชิปประจำตัวและภาพถ่ายตั้งแต่เกิด ตรวจอัตราการเกิดให้สอดคล้องกับจำนวนลิงในฟาร์ม รวมถึงเปิดเผยข้อมูลการตาย การย้ายกรง และการส่งออกอย่างต่อเนื่อง การสุ่มตรวจจากหน่วยงานอิสระควรเกิดขึ้นก่อนสัตว์เดินทางถึงห้องทดลอง ไม่ใช่รอให้เอกสารมีปัญหาหลังการนำเข้า

ชื่อว่าลิงเพาะพันธุ์จึงไม่ควรเป็นตราประทับที่เชื่อได้ทันที ทุกตัวควรมีประวัติที่ตรวจสอบย้อนกลับได้ และทุกประเทศในเส้นทางต้องรับผิดชอบร่วมกัน เพราะเมื่อเอกสารทำให้ลิงป่าดูเหมือนลิงฟาร์ม สัตว์ที่หายไปจากธรรมชาติก็อาจไปปรากฏตัวในห้องทดลองโดยไม่มีใครเห็นต้นทางอีกเลย