ทำไมคนยังเสี่ยงชีวิตเพื่อโค่นไม้พะยูงตามแนวชายแดน?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เสียงเลื่อยยนต์ที่ดังขึ้นกลางป่าในช่วงใกล้รุ่ง อาจไม่ใช่เสียงของชาวบ้านที่เข้าไปหาของป่า หากเป็นสัญญาณว่ากลุ่มมอดไม้กำลังเริ่มงานของพวกเขา ต้นพะยูงขนาดใหญ่ถูกหมายตาไว้ล่วงหน้า คนเดินป่าจะเข้าไปสำรวจเส้นทาง คนตัดจะเลือกต้นที่มีลำต้นสมบูรณ์ แล้วอีกชุดหนึ่งเตรียมลำเลียงท่อนไม้ออกไปตามช่องทางธรรมชาติ

พื้นที่ป่าตะวันออกและแนวชายแดนไทยกัมพูชามีภูมิประเทศซับซ้อน ทั้งป่าทึบ หน้าผา ลำห้วย และเส้นทางที่เจ้าหน้าที่เข้าไปถึงได้ยาก เอกสารสรุปของกรมป่าไม้ที่เผยแพร่ในปี 2568 ระบุถึงการลักลอบเข้ามาตัดไม้พะยูงและไม้ประดู่ในพื้นที่ชายแดน โดยมีคนไทยบางส่วนช่วยชี้ตำแหน่งต้นไม้ให้กลุ่มที่เข้ามาจากฝั่งประเทศเพื่อนบ้าน เจ้าหน้าที่บางชุดยังต้องระวังทุ่นระเบิดและการต่อต้านจากกลุ่มติดอาวุธระหว่างปฏิบัติงาน

ไม้พะยูงไม่ได้มีค่าเพราะความสวยเพียงอย่างเดียว เนื้อไม้มีสีและลวดลายโดดเด่น เนื้อแน่น ทนทาน และถูกนำไปทำเฟอร์นิเจอร์หรู งานแกะสลัก และของตกแต่งราคาแพง ความต้องการจากตลาดต่างประเทศทำให้ต้นไม้ที่ยืนต้นอยู่ในป่ากลายเป็นสินค้าที่นายทุนพร้อมจ่ายเงินก้อนใหญ่เพื่อให้ได้มา

เบื้องหลังต้นไม้หนึ่งต้นจึงมีเครือข่ายหลายชั้น ตั้งแต่คนรับคำสั่ง นายหน้าหาพื้นที่ คนเฝ้าดูความเคลื่อนไหว คนโค่นต้นไม้ คนแบกซุง ไปจนถึงผู้จัดหารถและสถานที่พักไม้ ไม้บางส่วนอาจถูกตัดเป็นท่อนสั้น แปรรูป หรือเปลี่ยนเอกสารให้ดูเหมือนมาจากแหล่งถูกกฎหมายก่อนเดินทางต่อไปยังตลาดปลายทาง

การขนไม้ในป่าชายแดนไม่ใช่งานที่ปลอดภัยสำหรับฝ่ายใด เสียงเครื่องยนต์อาจทำให้ชุดลาดตระเวนเข้าใกล้ ขณะเดียวกันกลุ่มลักลอบก็อาจพกอาวุธเพื่อข่มขู่หรือเปิดทางหนี เหตุปะทะในหลายพื้นที่ทำให้เจ้าหน้าที่ ผู้ร่วมขบวนการ และชาวบ้านที่อยู่ใกล้เคียงเสี่ยงบาดเจ็บหรือเสียชีวิต ความสูญเสียเหล่านี้สะท้อนว่าการซื้อขายเฟอร์นิเจอร์ชิ้นหนึ่งในเมืองปลายทาง อาจเริ่มต้นจากสถานการณ์ที่มีคนต้องเอาชีวิตเข้าแลกกลางป่า

ปัญหาไม่ได้หยุดอยู่ที่ต้นพะยูงซึ่งถูกโค่นลงหนึ่งต้น เมื่อไม้ใหญ่หายไป พื้นดินจะรับน้ำฝนได้น้อยลง รากไม้ที่ช่วยยึดหน้าดินก็หายไปพร้อมกัน สัตว์ป่าที่ใช้โพรงไม้และร่มเงาเป็นที่อยู่อาศัยต้องเปลี่ยนเส้นทาง ส่วนต้นพะยูงรุ่นใหม่ต้องใช้เวลาหลายสิบปีกว่าจะเติบโตทดแทนต้นเดิมได้

UNODC อธิบายว่าการค้าไม้เขตร้อนผิดกฎหมายมักเดินทางผ่านช่องว่างของการตรวจสอบ มีทั้งการปลอมใบอนุญาต การติดฉลากไม้ผิดชนิด และการผสมไม้ผิดกฎหมายเข้ากับไม้จากแหล่งถูกต้อง ปัญหาจึงไม่ได้อยู่ที่กำลังคนในป่าเพียงอย่างเดียว แต่เชื่อมโยงไปถึงผู้สั่งซื้อ ผู้จัดหาเงิน ผู้รับแปรรูป และตลาดปลายทางที่พร้อมจ่ายในราคาสูง

การหยุดวงจรนี้ต้องตามให้ถึงคนวางเงินและคนรับผลประโยชน์ ควบคู่กับการเพิ่มกำลังลาดตระเวน ใช้ภาพถ่ายดาวเทียม ตรวจสอบเส้นทางขนส่ง ติดตามบัญชีการค้า และเปิดช่องให้ชุมชนแจ้งเบาะแสได้อย่างปลอดภัย การประสานงานระหว่างหน่วยงานไทยกับประเทศเพื่อนบ้านก็จำเป็น เพราะไม้ที่ถูกตัดในป่าฝั่งหนึ่งอาจถูกซ่อน แปรรูป และส่งต่อผ่านอีกฝั่งภายในเวลาไม่นาน

ต้นพะยูงหนึ่งต้นอาจกลายเป็นโต๊ะหรูในบ้านของคนที่ไม่เคยเห็นป่าต้นทาง แต่สำหรับเจ้าหน้าที่และชุมชนชายแดน ต้นไม้นั้นหมายถึงผืนดิน แหล่งน้ำ และความปลอดภัยในชีวิต เมื่อความต้องการของตลาดยังผลักราคาให้สูง การตัดไม้ก็ยังมีคนพร้อมเสี่ยง และป่าจะยังเป็นสนามรบของธุรกิจที่คนปลายทางมองไม่เห็น