4 สกุลเงินทางเลือกสุดแปลก ที่ใช้งานได้จริง!!

"เงิน" เป็นสิ่งที่คนสร้างขึ้นมาเพื่อให้การซื้อขายง่ายขึ้น ปกติเราใช้เงินบาท ดอลลาร์ ยูโร หรือ เงินสกุลอื่น เพราะเราทุกคนเชื่อเหมือนกันว่าเงินเหล่านี้มีค่า เราจึงสามารถเอาเงินไปซื้ออาหาร เสื้อผ้า หรือของต่างๆได้ โดยไม่ต้องเอาของไปแลกของกันโดยตรง แต่ที่น่าสนใจก็คือ เงินไม่จำเป็นต้องเป็นธนบัตรที่ออกโดยรัฐบาลเสมอไป หากคนกลุ่มหนึ่งเชื่อว่าอะไรบางอย่างมีค่า และ ทุกคนยอมรับสิ่งนั้นในการแลกเปลี่ยน สิ่งนั้นก็สามารถทำหน้าที่เหมือนเงินได้เหมือนกัน!!

ตัวอย่างที่เห็นภาพชัดมาก คือ "บุหรี่" ซึ่งในค่ายเชลยศึกช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 นักเศรษฐศาสตร์ชาวอังกฤษชื่อ "อาร์. เอ. แรดฟอร์ด" ได้ศึกษาชีวิตทางเศรษฐกิจของนักโทษในค่ายเชลยศึกของเยอรมนี และ พบสิ่งที่น่าสนใจมาก คือ นักโทษเหล่านี้ได้รับสิ่งของจากพัสดุของกาชาด เช่น อาหาร เครื่องใช้ส่วนตัว และ บุหรี่... ในตอนแรกพวกเขาก็แลกของกันตามปกติ คนหนึ่งมีชีส แต่อยากได้แยม ก็อาจเอาชีสไปแลกแยม แต่ปัญหาของการแลกของโดยตรงก็คือ คนที่มีแยมอาจไม่ได้อยากได้ชีส... ไม่นานนัก บุหรี่จึงเริ่มเข้ามาแก้ปัญหานี้ เพราะบุหรี่เป็นของที่หลายคนต้องการ และ แม้แต่คนที่ไม่สูบบุหรี่ก็ยังสามารถรับบุหรี่เอาไว้ได้ เพราะรู้ว่ามีคนอื่นพร้อมจะรับมันต่อไป บุหรี่จึงค่อยๆกลายเป็นสิ่งที่ทุกคนใช้เป็นตัวกลางในการซื้อขาย... แทนที่จะบอกว่า "ฉันจะเอาชีสไปแลกแยม" นักโทษอาจบอกว่า "ชีสชิ้นนี้ราคา 7 มวน" จากนั้นคนซื้อก็จ่ายด้วยบุหรี่ 7 มวน เจ้าของชีสไม่จำเป็นต้องอยากสูบบุหรี่เอง เพราะเขารู้ว่าวันหนึ่งสามารถนำบุหรี่เหล่านั้น ไปซื้อของอย่างอื่นได้อีก...

สกุลเงินอย่างที่ 2 นั้น แตกต่างออกไปมาก เพราะไม่ได้เกิดจากคนทั่วไปเลือกของบางอย่างมาใช้เป็นเงิน แต่เป็นเงินที่ถูกสร้างขึ้นโดยทางการนาซี ในเขตเกตโตเทเรเซียนชตัดท์ ซึ่งเป็นสถานที่คุมขังชาวยิว โดยในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ผู้คนจำนวนมากถูกบังคับให้เข้าไปอยู่ที่นั่น หลายคนเสียชีวิตจากความอดอยากและโรคภัย หรือ ถูกส่งต่อไปยังศูนย์สังหาร

ในปี 1943 มีการสร้างระบบธนาคารและธนบัตรขึ้นมา สำหรับใช้ภายในเทเรเซียนชตัดท์ โดยธนบัตรเหล่านี้มีหลายราคา และ มีภาพโมเสสถือแผ่นศิลาบัญญัติ 10 ประการอยู่บนธนบัตร สิ่งที่น่าสนใจคือ การสร้างเงินและระบบธนาคารไม่ได้หมายความว่า สถานที่แห่งนั้นมีเศรษฐกิจปกติ

ความจริงแล้ว ระบบนี้เป็นส่วนหนึ่งของการสร้างภาพให้คนภายนอกเข้าใจผิด ทางการนาซีพยายามทำให้เทเรเซียนชตัดท์ดูเหมือนเป็นชุมชนที่มีชีวิตตามปกติ มีร้านค้า มีธนาคาร มีคนทำงาน และ มีการใช้เงิน ทั้งที่ความจริงผู้คนที่อยู่ที่นั่นถูกยึดทรัพย์สิน ถูกจำกัดเสรีภาพ และ ถูกควบคุมอย่างรุนแรง!! ดังนั้น เงินของเทเรเซียนชตัดท์จึงแตกต่างจากบุหรี่ของนักโทษมาก บุหรี่กลายเป็นเงินเพราะผู้คนต้องการใช้มันและเชื่อว่าคนอื่นจะรับมันต่อ แต่เงินในเทเรเซียนชตัดท์เกิดขึ้นภายใต้ระบบ ที่ถูกบังคับและถูกใช้เป็นส่วนหนึ่งของการสร้างภาพลวงตา ถึงอย่างนั้น มันก็แสดงให้เห็นว่า "เงินสามารถถูกสร้างขึ้นมา เพื่อสร้างความรู้สึกว่ามีระบบเศรษฐกิจได้ แม้เบื้องหลังจะเป็นสถานการณ์ที่โหดร้ายและไม่ปกติเลยก็ตาม"

สกุลเงินต่อมาคือ "ชีมเกาเออร์" ซึ่งน่าสนใจเพราะมันเริ่มต้นจากสิ่งที่ดูเหมือนกิจกรรมในห้องเรียนธรรมดาๆ โดยในปี 2003 "คริสเตียน เกลเลรี" ครูสอนเศรษฐศาสตร์ในแคว้นบาวาเรีย ประเทศเยอรมนี ได้ร่วมกับนักเรียนสร้างสกุลเงินท้องถิ่นขึ้นมา เพื่อให้นักเรียนได้เข้าใจว่าเงินทำงานอย่างไร? แต่สิ่งที่เกิดขึ้นกลับเกินกว่าที่คาดไว้ เพราะคนในพื้นที่และร้านค้าต่างๆสนใจและเริ่มนำเงินนี้ไปใช้จริง จากกิจกรรมในห้องเรียน มันจึงกลายเป็นระบบเงินท้องถิ่นที่มีคนใช้งานจริง

"ชีมเกาเออร์" ถูกกำหนดให้มีค่าเท่ากับยูโรในอัตรา 1 ต่อ 1 และ สามารถนำไปใช้กับร้านค้าที่เข้าร่วมโครงการได้ ซึ่งจุดประสงค์สำคัญคือทำให้เงินหมุนเวียนอยู่ในท้องถิ่นมากขึ้น แทนที่จะถูกใช้แล้วไหลออกไปยังบริษัทขนาดใหญ่หรือพื้นที่อื่นทันที แต่สิ่งที่แปลกที่สุดของ "ชีมเกาเออร์" คือ มันไม่อยากให้คนเก็บเงินเอาไว้เฉยๆ ธนบัตรถูกออกแบบให้มีค่าใช้จ่ายในการถือครอง เมื่อถึงกำหนด ผู้ถือจะต้องติดแสตมป์เพิ่มเพื่อให้ธนบัตรยังใช้งานได้ หากไม่ทำ เงินก็จะไม่สามารถใช้งานได้ตามปกติ ซึ่งระบบยังมีส่วนช่วยองค์กรชุมชนด้วย ผู้ใช้สามารถเลือกสนับสนุนองค์กรการกุศลหรือองค์กรไม่แสวงหาผลกำไรในท้องถิ่น และ เมื่อร้านค้าเปลี่ยน "ชีมเกาเออร์" กลับเป็นยูโร ก็มีค่าธรรมเนียมบางส่วนที่ถูกนำไปสนับสนุนองค์กรเหล่านี้

สกุลเงินสุดท้าย คือ "การทดลองเวิร์กล" ในประเทศออสเตรีย ซึ่งเกิดขึ้นในช่วงภาวะเศรษฐกิจตกต่ำครั้งใหญ่ ในปี 1932 เมืองเวิร์กลกำลังเจอปัญหาหนักมาก คนตกงานจำนวนมาก ผู้คนค้างชำระภาษี และ เทศบาลเองก็มีเงินไม่พอที่จะทำโครงการต่างๆ นายกเทศมนตรีชื่อ "มิคาเอล อุนเทอร์กุกเกนเบอร์เกอร์" จึงคิดวิธีที่แปลกมาก เขาเสนอว่า เมืองควรสร้างใบรับรองที่ใช้แทนเงิน เพื่อจ่ายให้คนทำงานในโครงการสาธารณะ ซึ่งเมืองก็ได้นำใบรับรองเหล่านี้ไปจ่ายให้กับคนงาน คนงานสามารถนำไปซื้อของกับร้านค้าในท้องถิ่น และ ร้านค้าก็สามารถนำใบรับรองไปใช้ชำระภาษีกับเทศบาลได้ เท่ากับว่าเงินชนิดนี้สามารถวิ่งไปมาระหว่างคนงาน ร้านค้า และ เทศบาลได้

แต่สิ่งที่ทำให้มันแปลกก็คือ ใบรับรองเหล่านี้มีค่าเสื่อม หากใครเก็บเอาไว้นานเกินไป ก็ต้องติดแสตมป์เพื่อให้มันยังใช้งานได้ โดยค่าแสตมป์อยู่ที่ประมาณ 1 เปอร์เซ็นต์ของมูลค่า นั่นหมายความว่า "ถ้าคุณมีเงินชนิดนี้อยู่ในมือ คุณไม่อยากเก็บมันไว้นาน เพราะยิ่งเก็บก็ยิ่งเสียเงิน..." ดังนั้นคนจึงรีบนำไปใช้ คนงานเอาไปซื้อของ ร้านค้าเอาไปจ่ายภาษี และ เงินก็กลับเข้าสู่ระบบของเมือง จากนั้นเทศบาลก็สามารถใช้เงินเหล่านี้สนับสนุนงานต่างๆ เช่น การสร้างถนน สะพาน และ โครงการสาธารณะอื่นๆ ซึ่งการทดลองนี้ได้รับความสนใจอย่างมาก เพราะดูเหมือนว่าเมืองเล็กๆแห่งหนึ่ง กำลังใช้เงินรูปแบบใหม่เพื่อช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจในช่วงที่เงินขาดแคลน เมืองอื่นๆในออสเตรียก็เริ่มสนใจและคิดจะทำแบบเดียวกัน แต่สุดท้ายระบบนี้ก็ต้องหยุดลง เพราะธนาคารแห่งชาติออสเตรียมองว่า "การออกสิ่งที่ทำหน้าที่เหมือนเงิน เป็นอำนาจของธนาคารกลาง ไม่ใช่ของเทศบาล" เมืองเวิร์กลจึงถูกสั่งให้ยุติการใช้ใบรับรอง และในวันที่ 18 พฤศจิกายน 1933 ซึ่งทางศาลปกครองของออสเตรียก็ยืนยันคำสั่งดังกล่าว และ เงินสกุลดังกล่าวก็จบลงไปโดยปริยาย...