ดราม่าน้ำท่วมน่าน กับวาทกรรม ”เขาหัวโล้น“

ประเด็นร้อน: ดราม่าน้ำท่วมน่าน กับวาทกรรม "เขาหัวโล้น" และปมถกเถียงในโลกออนไลน์

สถานการณ์อุทกภัยครั้งใหญ่ในจังหวัดน่าน สร้างความเสียหายเป็นวงกว้าง กระทบประชาชนกว่า 66,000 ชีวิตใน 7 อำเภอ แต่ในขณะเดียวกัน บนโลกออนไลน์กลับเกิดกระแส "ดราม่าเดือด" ถึงสาเหตุที่แท้จริงของภัยพิบัติครั้งนี้ จนกลายเป็นประเด็นปะทะคารมระหว่างชาวเน็ตและนักการเมือง  

จุดเริ่มต้นของดราม่า

 เสียงวิจารณ์จากสังคม: ชาวเน็ตจำนวนมากพากันโพสต์ภาพและข้อความระบุว่า น้ำท่วมน่านและน้ำป่าไหลหลากที่รุนแรงในครั้งนี้ เป็นผลมาจากการ "ทำลายป่า" และปัญหา "เขาหัวโล้น" จากการทำเกษตรกรรมเชิงเดี่ยว (เช่น การปลูกข้าวโพด) จนทำให้ไม่มีต้นไม้คอยซับน้ำ  

 กระแสเหมารวม: มีการใช้ภาพภูเขาโล่งเตียนเพียงบางจุดมากล่าวหาว่าพื้นที่ป่าทั่วทั้งจังหวัดน่านถูกทำลายจนหมดสิ้น ซึ่งนำไปสู่การตำหนิวิถีชีวิตของคนในพื้นที่ต้นน้ำ  

มุมมองโต้แย้งจากฝั่งการเมืองและข้อเท็จจริง

กลางกระแสดราม่าดังกล่าว นายเลาฟั้ง บัณฑิตเทอดสกุล สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน ได้ออกมาเคลื่อนไหวผ่านโซเชียลมีเดียด้วยข้อความดุเดือดว่า "อย่าด่วนสรุป อย่ามั่ว อย่าเหมา" โดยชี้ประเด็นสำคัญดังนี้:  

1. ข้อมูลพื้นที่ป่า: อ้างอิงสถิติจากกรมป่าไม้ ปี 2567 ระบุว่า จังหวัดน่านยังมีพื้นที่ป่าไม้สูงถึง 61.16% ของพื้นที่จังหวัดทั้งหมด (หรือราว 4.6 ล้านไร่) และมีพื้นที่ป่าในทุกอำเภอ การเหมาว่าน่านไม่มีป่าจึงไม่ตรงกับความจริง  

2. ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ: สาเหตุหลักมาจากปริมาณฝนที่ตกหนักสะสมอย่างรุนแรงในพื้นที่เฉพาะ (คล้ายปรากฏการณ์ Rain Bomb หรือฝนถล่ม) โดยเฉพาะบริเวณเทือกเขาดอยภูคาและ อ.ปัว ที่มีปริมาณน้ำฝนสูงผิดปกติในเวลาอันสั้น ซึ่งต่อให้มีพื้นที่ป่าสมบูรณ์ หากเจอฝนปริมาณมหาศาลในเวลาสั้นก็อาจเกิดน้ำป่าทะลักได้เช่นกัน  

บทเรียนและมุมมองจากนักวิชาการ

นักวิชาการและผู้เชี่ยวชาญด้านภัยพิบัติออกมาสะท้อนว่า การมองหาสาเหตุของน้ำท่วมน่านไม่ควรถูกลดทอนเหลือแค่คำตอบเดียวว่า "เพราะป่า" หรือ "เพราะฝน" แต่ควรพิจารณาจากองค์ประกอบทั้งระบบ ได้แก่:  

 ลักษณะภูมิประเทศของน่าน เช่น ตัวเมืองตั้งอยู่บนร่องรับน้ำธรรมชาติ และ อ.ปัว มีลักษณะภูมิประเทศเป็น "ที่ราบก้นกระทะ" ประชิดภูเขาสูงชัน  

 ปริมาณฝนสะสมที่หนักเกินขีดความสามารถในการรองรับของลำน้ำสาขา  

 การบริหารจัดการและระบบเตือนภัยล่วงหน้าของหน่วยงานรัฐที่อาจล่าช้าเกินไป

สถานการณ์ในน่านขณะนี้ แม้ระดับน้ำในหลายจุดจะเริ่มลดลงและอยู่ระหว่างการระดมกำลังเข้าฟื้นฟู แต่ดราม่าเรื่องการใช้ประโยชน์ที่ดินและสภาพป่า ยังคงเป็นโจทย์ใหญ่ในระยะยาวที่ทุกฝ่ายต้องหาทางออกร่วมกันอย่างรอบด้าน แทนการสร้างความขัดแย้งบนโลกออนไลน์