ทุ่นระเบิดชายแดนไทย-กัมพูชามาจากไหน ทำไมเก็บกู้ไม่หมดสักที?

เหตุทหารไทยเหยียบทุ่นระเบิดบริเวณห้วยบอน ช่องอานม้า อำเภอน้ำยืน จังหวัดอุบลราชธานี เมื่อวันที่ 23 กรกฎาคม 2568 ทำให้คำถามเรื่อง “ทุ่นระเบิดตามแนวชายแดน” กลับมาอยู่ในความสนใจอีกครั้ง

เหตุการณ์ครั้งนั้นเกิดขึ้นกับชุดลาดตระเวนจาก กองพันทหารราบที่ 14 มีทหารได้รับบาดเจ็บรวม 5 นาย โดย จ่าสิบเอก พิชิตชัย บุญโคราช ได้รับบาดเจ็บสาหัสและสูญเสียขาขวา

แต่คำถามที่ใหญ่กว่าเหตุการณ์ครั้งเดียวคือ ทุ่นระเบิดตามแนวชายแดนไทย-กัมพูชาเหล่านี้มาจากไหน และเหตุใดผ่านมาหลายสิบปีแล้วจึงยังเก็บกู้ไม่หมดเสียที?

ไม่ได้มาจากสงครามครั้งเดียว

ถ้าจะตอบว่า “ฝังมาตั้งแต่สงครามไหน” คำตอบที่ตรงที่สุดคือ ไม่ได้มาจากสงครามเพียงครั้งเดียว

กัมพูชาผ่านความขัดแย้งทั้งภายในประเทศและระดับภูมิภาคต่อเนื่องตั้งแต่ช่วงกลางทศวรรษ 1960 จนถึงปลายทศวรรษ 1990 โดยพื้นที่ทางตะวันตกและตะวันตกเฉียงเหนือที่ติดกับประเทศไทยเป็นบริเวณที่มีทุ่นระเบิดหนาแน่นมากแห่งหนึ่ง

UNDP ระบุว่า ทุ่นระเบิดจำนวนมากในพื้นที่ดังกล่าวเกี่ยวข้องกับยุคเขมรแดงและสงครามกลางเมืองที่ดำเนินต่อเนื่องจนถึงปี 1998 ขณะที่การสู้รบหลายฝ่ายทำให้มีการวางทุ่นโดยกองกำลังต่าง ๆ ตลอดหลายสิบปี

นั่นหมายความว่าทุ่นเก่าบางส่วนที่ยังตกค้างอยู่ตามแนวชายแดน อาจมีอายุหลายสิบปีจริง

แล้วทำไมถึงยังเก็บกู้ไม่หมด?

ปัญหาไม่ได้อยู่แค่ว่า “มีทุ่นเยอะ” แต่การเก็บกู้ทุ่นระเบิดต่างจากการเก็บขยะที่รู้ว่าของอยู่ตรงไหน

ทุ่นจำนวนหนึ่งถูกวางในช่วงสงครามที่ไม่มีแผนผังตำแหน่งชัดเจน พื้นที่บางแห่งเป็นป่า ภูเขา หรือภูมิประเทศเข้าถึงยาก ขณะที่บางบริเวณเกี่ยวข้องกับปัญหาเขตแดน ทำให้การสำรวจและเก็บกู้ต้องดำเนินการอย่างระมัดระวัง

ข้อมูลของ Mine Action Review ระบุว่า ไทยยังมีภารกิจเก็บกู้ทุ่นระเบิดสังหารบุคคล และพื้นที่ที่เป็นอุปสรรคสำคัญอยู่บริเวณชายแดนไทย-กัมพูชา อีกทั้งเสนอว่าทั้งสองประเทศจำเป็นต้องกำหนดพื้นที่ที่สามารถดำเนินการเก็บกู้ได้ให้ชัดเจน เพื่อเร่งจัดการพื้นที่ที่เหลืออยู่

นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมสงครามอาจจบไปแล้วหลายสิบปี แต่ “สนามรบ” บางส่วนยังไม่ได้จบตามไปด้วย

แต่ต้องแยก “ทุ่นเก่า” กับข้อกล่าวหาเรื่อง “ทุ่นใหม่”

อีกประเด็นที่สำคัญมากคือ ไม่ควรสรุปว่าทุ่นระเบิดทุกลูกที่พบตามชายแดนในปัจจุบันเป็นของเก่าจากสงครามทั้งหมด

นับตั้งแต่เหตุการณ์ตามแนวชายแดนในปี 2568 ไทยกล่าวหาว่ามีการวางทุ่นระเบิดสังหารบุคคล PMN-2 ใหม่ในบางพื้นที่ ขณะที่ฝ่ายกัมพูชาปฏิเสธและระบุว่าทุ่นบางส่วนอาจเป็นวัตถุระเบิดตกค้างจากสงครามในอดีต

Reuters รายงานในเดือนตุลาคม 2568 ว่า ผู้เชี่ยวชาญด้านทุ่นระเบิดอิสระ 4 คนซึ่งตรวจสอบภาพที่ฝ่ายไทยจัดให้ เห็นว่าทุ่น PMN-2 ในภาพมีลักษณะเหมือนถูกวางไว้ไม่นาน อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญเหล่านั้นไม่สามารถระบุจากภาพได้ว่า ใครเป็นผู้วางทุ่น ขณะที่กัมพูชาเรียกร้องให้มีการสอบสวนโดยบุคคลที่สาม

ดังนั้น เรื่องทุ่นระเบิดชายแดนไทย-กัมพูชาในวันนี้จึงมีอยู่ สองปัญหาที่ต้องแยกจากกัน คือ มรดกทุ่นระเบิดจากสงครามหลายสิบปีก่อน และข้อพิพาทเรื่องการพบทุ่นที่ไทยระบุว่าถูกวางใหม่ในช่วงความตึงเครียดชายแดน

สิ่งที่เหมือนกันคือ ไม่ว่าทุ่นนั้นจะถูกฝังไว้เมื่อหลายสิบปีก่อนหรือเพิ่งถูกนำมาวาง ผลที่เกิดขึ้นเมื่อมีคนเหยียบมันไม่ได้เก่าไปตามกาลเวลา

สำหรับเจ้าหน้าที่ที่ต้องเข้าไปลาดตระเวน สำรวจ และเก็บกู้ ความผิดพลาดเพียงก้าวเดียวอาจหมายถึงการสูญเสียอวัยวะหรือชีวิต

และนั่นคือเหตุผลว่าทำไม แม้เสียงปืนของสงครามบางยุคจะเงียบไปนานแล้ว ภารกิจเก็บกู้ทุ่นระเบิดตามชายแดนจึงยังไม่จบตามไปด้วย