เอกสารสมัยรัชกาลที่ 6 เคยตีความ “ทารก” ครอบคลุมเด็กอายุไม่เกิน 15 ปี

รู้หรือยัง ทุกวันนี้ถ้าพูดถึงคำว่า “ทารก” หลายคนคงนึกถึงเด็กแรกเกิดหรือเด็กวัยแบเบาะที่ยังต้องอุ้มและดูแลอย่างใกล้ชิด แต่หากย้อนกลับไปในสมัยรัชกาลที่ 6 คำนี้เคยสร้างข้อสงสัยในหมู่ข้าราชการว่า ควรหมายถึงเด็กเล็กเพียงไม่กี่ขวบ หรือครอบคลุมไปถึงเด็กอายุไม่เกิน 15 ปีด้วย

หลักฐานที่ชัดเจนปรากฏในเอกสารราชการช่วงต้น พ.ศ. 2465 เมื่อมีรายงานกิจการลูกเสือของกระทรวงศึกษาธิการใช้คำนำหน้าชื่อเด็กอายุ 3 ขวบว่า “นาย” และใช้ “นางสาว” กับเด็กหญิง เรื่องนี้นำไปสู่พระบรมราชโองการให้เปลี่ยนมาใช้คำว่า “เด็กชาย” และ “เด็กหญิง” ในเอกสารราชการแทน

แล้วคำว่า “ทารก” หมายถึงอายุเท่าไรกันแน่?

หลังจากรับคำสั่งดังกล่าว เจ้าหน้าที่จากมณฑลสุราษฎร์และมณฑลภูเก็ตได้สอบถามกลับมายังกระทรวงศึกษาธิการว่า “ทารก” ในที่นี้หมายถึงเฉพาะเด็กเล็กอายุประมาณ 3 ขวบ หรือหมายความกว้างไปถึงเด็กที่ยังมีอายุไม่ถึง 15 ปี

ข้อสงสัยนี้นำไปสู่การหารือในราชสำนัก ก่อนจะมีข้อสรุปว่า การกำหนดอายุของทารกที่ใช้คำนำหน้าว่า “เด็ก” ควรยึดหลักจากพระราชกฤษฎีกาว่าด้วยคำนำนามเด็ก พ.ศ. 2464 โดยถือเกณฑ์อายุตั้งแต่ 15 ปีลงมา

พระราชกฤษฎีกาฉบับดังกล่าวกำหนดว่า คำว่า “เด็ก” ในเอกสารนี้หมายถึงผู้ที่มีอายุตั้งแต่ 15 ปีลงมา พร้อมกำหนดให้บุตรของข้าราชการชั้นสัญญาบัตรใช้คำนำหน้าว่า “นายน้อย” หรือ “นางน้อย” ส่วนบุตรของสามัญชนให้ใช้ “เด็กชาย” หรือ “เด็กหญิง”

อย่างไรก็ตาม พระราชกฤษฎีกานี้ถูกยกเลิกในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2464 หลังประกาศใช้ได้ประมาณหนึ่งเดือน เนื่องจากก่อให้เกิดความเข้าใจผิดและข้อถกเถียงเกี่ยวกับการแบ่งคำนำหน้าตามชาติกำเนิด แต่เกณฑ์อายุ 15 ปีจากกฎหมายฉบับเดิมยังถูกนำมาใช้อ้างอิงในการหารือเรื่องคำว่า “ทารก” ในปีถัดมา

ไม่ได้หมายความว่าคนสมัยก่อนเรียกเด็กวัยมัธยมว่า “ทารก”

ตรงนี้เป็นจุดที่ควรทำความเข้าใจให้ชัด การกำหนดอายุไม่เกิน 15 ปีไม่ได้แปลว่า คนทั่วไปในสมัยนั้นเรียกเด็กวัย 14–15 ปีว่า “ทารก” ในชีวิตประจำวัน

สิ่งที่หลักฐานรองรับคือ ในการหารือทางราชการเรื่อง คำนำหน้านาม เจ้าหน้าที่จำเป็นต้องกำหนดขอบเขตอายุให้แน่นอน จึงนำเกณฑ์ของคำว่า “เด็ก” ในพระราชกฤษฎีกาฉบับเดิมมาใช้กับกรณีที่เอกสารเรียกว่า “ทารก”

แม้แต่ข้าราชการในยุคนั้นเองก็ยังเข้าใจความหมายของคำนี้ไม่ตรงกัน บางคนคิดว่าหมายถึงเด็กอายุเพียง 3 ขวบ ขณะที่บางคนสงสัยว่าอาจครอบคลุมไปถึงเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปี ความสับสนนี้สะท้อนว่า การแบ่งช่วงวัยและความหมายของคำที่เกี่ยวกับเด็กในสังคมไทยเวลานั้นยังไม่ได้มีขอบเขตตายตัวเหมือนที่เราคุ้นเคยในปัจจุบัน

เรื่องนี้จึงไม่ใช่เพียงเกร็ดสนุกเกี่ยวกับคำว่า “ทารก” แต่ยังแสดงให้เห็นว่า ภาษา กฎหมาย และระบบราชการสามารถกำหนดความหมายของคำให้กว้างหรือแคบต่างจากการใช้ในชีวิตประจำวันได้

เมื่อบริบทเปลี่ยน ความหมายที่ผู้คนเข้าใจร่วมกันก็เปลี่ยนตามไปด้วย และนั่นคือเหตุผลที่การอ่านเอกสารเก่าต้องดูทั้งถ้อยคำ ช่วงเวลา และจุดประสงค์ของเอกสารประกอบกันเสมอ