เงินกระดาษยังไม่หาย อินเดียเตรียมทดสอบธนบัตรโพลิเมอร์ปีหน้า

อินเดียกำลังเดินหน้าโครงการทดลองใช้ธนบัตรโพลิเมอร์อย่างจริงจัง โดยมุ่งไปที่ธนบัตรชนิดราคา 10 รูปีและ 20 รูปี ก่อน หากการจัดหา การผลิต และการทดสอบเป็นไปตามแผน ธนบัตรชุดแรกอาจเริ่มเข้าสู่ระบบหมุนเวียนในช่วงต้นปีงบประมาณ 2027–28 แต่ยังไม่ใช่การยกเลิกหรือแทนที่ธนบัตรกระดาษทั้งหมดในทันที

รัฐบาลอินเดียอนุมัติข้อเสนอของ ธนาคารกลางอินเดีย หรือ RBI ให้ผลิตธนบัตรโพลิเมอร์เพื่อทดลองภาคสนามรวม 2,000 ล้านฉบับ แบ่งเป็นธนบัตร 10 รูปีและ 20 รูปีอย่างละ 1,000 ล้านฉบับ ก่อนประเมินว่าจะเหมาะกับการใช้งานจริงในวงกว้างเพียงใด

เปิดรับผู้ผลิตวัสดุจากทั่วโลก

หนึ่งในความคืบหน้าสำคัญคือ Bharatiya Reserve Bank Note Mudran Private Limited หรือ BRBNMPL บริษัทพิมพ์ธนบัตรในเครือ RBI ได้ออกประกาศเชิญชวนแสดงความสนใจระดับโลก หรือ Global EOI เมื่อวันที่ 17 กรกฎาคม 2026 เพื่อคัดเลือกผู้ผลิตวัสดุโพลิเมอร์ที่มีคุณสมบัติเหมาะสม

ขั้นตอนนี้ยังไม่ใช่การจัดซื้อขั้นสุดท้าย แต่เป็นการคัดกรองบริษัทที่จะได้รับสิทธิเข้าร่วมการประมูลหลักในลำดับต่อไป โดยกำหนดปิดรับข้อเสนอวันที่ 18 สิงหาคม 2026

เอกสารกำหนดความต้องการเบื้องต้นไว้ประมาณ 68,000 รีม แต่ละรีมมีวัสดุสำหรับพิมพ์ 500 แผ่น ส่วนจำนวนที่ซื้อจริงจะระบุอีกครั้งในเอกสารประกวดราคาหลัก บริษัทที่เข้าร่วมต้องเสนอปริมาณอย่างน้อย 30% ของความต้องการทั้งหมด หรือไม่น้อยกว่า 20,400 รีม จึงจะผ่านเกณฑ์เบื้องต้น

วัสดุที่ต้องการเป็นแผ่นโพลิเมอร์ชนิด BOPP หรือ Biaxially Oriented Polypropylene เคลือบผิวสำหรับการพิมพ์ธนบัตร มีความหนาโดยประมาณ 90 ไมโครเมตร และต้องรองรับระบบการพิมพ์ของ BRBNMPL และ Security Printing and Minting Corporation of India หรือ SPMCIL

คุณสมบัติด้านความปลอดภัยที่ระบุไว้ประกอบด้วยช่องโปร่งใสพร้อมภาพ ลวดลายตัวเลขโลหะ เส้นแม่เหล็กจำลอง ภาพเงา และลวดลายเหลือบสี ซึ่งจะช่วยให้ตรวจสอบธนบัตรได้ง่ายขึ้นและเพิ่มความซับซ้อนในการปลอมแปลง

เงื่อนไขความปลอดภัยเข้มงวด

บริษัทที่ต้องการเข้าร่วมโครงการต้องมีประสบการณ์ผลิตและจัดส่งวัสดุโพลิเมอร์พร้อมคุณสมบัติด้านความปลอดภัยให้ธนาคารกลาง องค์กรพิมพ์ธนบัตร หรือหน่วยงานพิมพ์เอกสารความปลอดภัยมาแล้วอย่างน้อย 3 ปี

นอกจากนี้ ยังต้องส่งตัวอย่างวัสดุอย่างน้อย 10 ชิ้นให้ตรวจสอบในห้องปฏิบัติการ รวมถึงผ่านการทดสอบว่าไม่มีไขมันสัตว์หรือดีเอ็นเอจากสัตว์ และต้องได้รับการตรวจสอบด้านความมั่นคงจากรัฐบาลอินเดียก่อนเข้าสู่ขั้นตอนประกวดราคาหลัก

เอกสารยังระบุเงื่อนไขเกี่ยวกับจีนและปากีสถานอย่างละเอียด ทั้งการห้ามใช้วัตถุดิบจากสองประเทศดังกล่าว การแยกกิจการที่เกี่ยวข้องออกจากโครงการในอินเดีย และการจำกัดบุคลากรที่เคยทำงานเกี่ยวข้องกับกิจการในสองประเทศนี้

ส่วนบริษัทจากประเทศที่มีพรมแดนทางบกติดกับอินเดีย ต้องขึ้นทะเบียนกับคณะกรรมการภายใต้ Department for Promotion of Industry and Internal Trade หรือ DPIIT ก่อนจึงจะมีสิทธิเข้าร่วม

ทำไมจึงเริ่มจากธนบัตร 10 และ 20 รูปี

ธนบัตรชนิดราคา 10 และ 20 รูปีมีการใช้งานและส่งต่อระหว่างผู้คนบ่อย จึงเสื่อมสภาพได้เร็วกว่าธนบัตรมูลค่าสูง การเลือกธนบัตรสองชนิดนี้มาทดลองจึงช่วยให้ RBI ประเมินความทนทานต่อการพับ ความชื้น สิ่งสกปรก และการฉีกขาดได้ภายใต้สภาพการใช้งานจริง

ธนบัตรมูลค่าต่ำทั้งสองชนิดยังถูกกระจายผ่านสาขาธนาคารมากกว่าตู้เอทีเอ็ม จึงสามารถทดลองได้โดยไม่ต้องเร่งปรับระบบตรวจรับธนบัตรของเครื่องเอทีเอ็มจำนวนมากตั้งแต่ระยะแรก

ธนบัตรโพลิเมอร์มีจุดเด่นตรงที่ทนต่อความชื้นและคราบสกปรกได้ดีกว่า ฉีกขาดยาก และมีอายุการใช้งานนานกว่าธนบัตรที่ผลิตจากเส้นใยกระดาษ อีกทั้งยังสามารถฝังคุณสมบัติด้านความปลอดภัย เช่น ช่องโปร่งใสและภาพเปลี่ยนสี ซึ่งเลียนแบบได้ยากกว่าเดิม

อย่างไรก็ตาม ความคุ้มค่าที่แท้จริงยังขึ้นอยู่กับต้นทุนการผลิต ระบบคัดแยกธนบัตร การปรับอุปกรณ์ และพฤติกรรมการใช้เงินสดของประชาชนในแต่ละประเทศ จึงจำเป็นต้องทดสอบภาคสนามก่อนตัดสินใจนำมาใช้เต็มรูปแบบ

ยังไม่ใช่จุดจบของธนบัตรกระดาษ

ผู้ว่าการ RBI ซันเจย์ มาลโฮตรา ระบุว่า เป้าหมายคือการนำธนบัตรโพลิเมอร์เข้าสู่ระบบในช่วงต้นปีงบประมาณถัดไป หากทุกขั้นตอนเป็นไปตามแผน แต่การขยายโครงการจะขึ้นอยู่กับผลการทดลอง ทั้งด้านความทนทาน การยอมรับของประชาชน ประสิทธิภาพการพิมพ์ และความสามารถในการป้องกันการปลอมแปลง

ธนบัตรโพลิเมอร์จะหมุนเวียนควบคู่กับธนบัตรกระดาษเดิม จึงไม่มีแผนถอนธนบัตรกระดาษออกจากระบบทันที เรื่องนี้จึงควรถูกมองว่าเป็นการทดลองวัสดุทางเลือกมากกว่าการประกาศว่า “เงินกระดาษกำลังล้าสมัย”

แนวคิดดังกล่าวไม่ใช่เรื่องใหม่ ออสเตรเลียออกธนบัตรโพลิเมอร์ที่ใช้เทคโนโลยีรูปแบบใหม่เป็นครั้งแรกในปี 1988 ก่อนเปลี่ยนธนบัตรทั้งชุดจากกระดาษเป็นโพลิเมอร์ในช่วงทศวรรษ 1990

สำหรับอินเดีย ขั้นตอนสำคัญต่อจากนี้คือการคัดเลือกผู้ผลิต จัดทำวัสดุ ทดสอบการพิมพ์ และทดลองหมุนเวียนจริง ผลลัพธ์จากกระบวนการเหล่านี้จะเป็นตัวตัดสินว่า ธนบัตรโพลิเมอร์จะกลายเป็นส่วนหนึ่งของเงินรูปีในระยะยาว หรือยังคงเป็นเพียงโครงการทดลองเท่านั้น