จากกุหลาบแดงถึงผู้หญิงขับรถ 5 กฎซาอุฯ ที่เปลี่ยนไป

ซาอุดีอาระเบียเป็นประเทศที่ใช้หลักศาสนาอิสลามเป็นพื้นฐานสำคัญของกฎหมายและวิถีสังคมมาเป็นเวลานาน ในอดีตจึงมีสิ่งของ กิจกรรม และพฤติกรรมหลายอย่างที่ถูกห้ามหรือจำกัดอย่างเข้มงวด เพราะถูกมองว่าอาจขัดต่อหลักศาสนาหรือค่านิยมของประเทศ

อย่างไรก็ตาม ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ซาอุดีอาระเบียได้ปฏิรูปสังคมและเปิดพื้นที่ให้กิจกรรมด้านวัฒนธรรม ความบันเทิง และบทบาทของผู้หญิงมากขึ้น ข้อห้ามหลายอย่างในรายชื่อนี้จึงกลายเป็น “เรื่องในอดีต” ขณะที่บางข้อยังคงบังคับใช้อยู่ในปัจจุบัน

1. กุหลาบแดงและของขวัญวันวาเลนไทน์

ในอดีต เมื่อใกล้ถึงวันที่ 14 กุมภาพันธ์ ร้านค้าหลายแห่งในซาอุดีอาระเบียจะหลีกเลี่ยงการวางขายกุหลาบแดง ของขวัญรูปหัวใจ หรือตุ๊กตาสีแดงอย่างเปิดเผย เจ้าหน้าที่ศาสนาเคยตรวจร้านค้าและยึดสินค้าที่ถูกมองว่าเกี่ยวข้องกับวันวาเลนไทน์

เหตุผลสำคัญมาจากมุมมองที่ว่าวันวาเลนไทน์ไม่ใช่เทศกาลทางศาสนาอิสลาม และอาจส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างชายหญิงที่ยังไม่ได้แต่งงาน

แต่บรรยากาศดังกล่าวเปลี่ยนไปมากแล้ว ในช่วงหลังร้านดอกไม้ ร้านของขวัญ และร้านอาหารสามารถนำเสนอสินค้าเกี่ยวกับวันวาเลนไทน์ได้อย่างเปิดเผยมากขึ้น โดยมีรายงานการจำหน่ายกุหลาบแดงและของขวัญสำหรับเทศกาลนี้อย่างแพร่หลาย

2. โรงภาพยนตร์สาธารณะ

อีกเรื่องที่หลายคนอาจแปลกใจ คือซาอุดีอาระเบียเคยไม่มีโรงภาพยนตร์เชิงพาณิชย์เป็นเวลานานกว่า 35 ปี การรวมตัวของผู้ชายและผู้หญิงในพื้นที่ความบันเทิงถูกมองอย่างระมัดระวัง โรงภาพยนตร์ทั่วไปจึงไม่สามารถเปิดให้บริการได้เหมือนในหลายประเทศ

ชาวซาอุดีอาระเบียบางส่วนที่ต้องการดูภาพยนตร์จึงเดินทางไปประเทศเพื่อนบ้าน เช่น บาห์เรน ในช่วงวันหยุด

ข้อจำกัดนี้สิ้นสุดลงในปี 2018 เมื่อรัฐบาลอนุญาตให้โรงภาพยนตร์เชิงพาณิชย์กลับมาเปิดอีกครั้งอย่างเป็นทางการ ปัจจุบันประเทศมีทั้งโรงภาพยนตร์ เทศกาลภาพยนตร์ และกิจกรรมสนับสนุนผู้สร้างภาพยนตร์ภายในประเทศ

3. เนื้อหมูและผลิตภัณฑ์จากหมู

เรื่องอาหารเป็นข้อห้ามที่ยังคงมีผลอยู่ในปัจจุบัน ซาอุดีอาระเบียห้ามนำเข้าเนื้อหมูและผลิตภัณฑ์ที่ทำจากหมู เนื่องจากเนื้อหมูจัดเป็นอาหารต้องห้ามตามหลักศาสนาอิสลาม

ผู้เดินทางจึงควรตรวจสอบส่วนประกอบของอาหาร เนื้อแปรรูป ขนม หรือผลิตภัณฑ์ที่อาจมีส่วนผสมจากหมูก่อนนำเข้าประเทศ ขณะเดียวกัน เนื้อสัตว์และสัตว์ปีกที่นำเข้าโดยทั่วไปต้องผ่านข้อกำหนดด้านอาหารฮาลาลตามประเภทสินค้า

4. การเรียนและกิจกรรมด้านดนตรี

แม้ว่าดนตรีจะมีอยู่ในวัฒนธรรมซาอุดีอาระเบียมาโดยตลอด แต่ในอดีตดนตรีมีพื้นที่ค่อนข้างจำกัดในระบบการศึกษาและสถานที่สาธารณะ เพราะนักวิชาการศาสนาบางกลุ่มมองว่าดนตรีบางรูปแบบไม่เหมาะสม

ปัจจุบันแนวทางของรัฐบาลเปลี่ยนไปอย่างชัดเจน ซาอุดีอาระเบียจัดตั้งคณะกรรมาธิการดนตรีเพื่อสนับสนุนการศึกษา การผลิต และการแสดงดนตรี รวมถึงเปิดศูนย์การเรียนรู้ด้านดนตรีหลายแห่ง

ในโรงเรียน ดนตรียังไม่ได้เป็นวิชาหลักทั่วไป แต่มีการนำกิจกรรม “วัฒนธรรมดนตรี” มาใช้ในรูปแบบกิจกรรมนอกหลักสูตร และมีโรงเรียนเอกชนบางส่วนเปิดการเรียนการสอนดนตรีแล้ว

5. ผู้หญิงขับรถ

ข้อห้ามที่เป็นที่รู้จักมากที่สุด คือการห้ามผู้หญิงขับรถ ในอดีตผู้หญิงซาอุดีอาระเบียไม่สามารถขอใบอนุญาตขับรถและขับรถบนถนนสาธารณะได้ ครอบครัวจำนวนมากต้องจ้างคนขับรถ หรือให้ผู้ชายในบ้านพาไปทำงาน ไปโรงเรียน และไปทำธุระต่างๆ

หลังจากมีการเรียกร้องสิทธิมาเป็นเวลานาน รัฐบาลได้ยกเลิกข้อห้ามดังกล่าว โดยผู้หญิงเริ่มขับรถได้อย่างถูกกฎหมายตั้งแต่วันที่ 24 มิถุนายน 2018 และสามารถขอใบอนุญาตขับรถได้เช่นเดียวกับผู้ชาย

เรื่องราวทั้ง 5 ข้อนี้สะท้อนให้เห็นว่า ซาอุดีอาระเบียในปัจจุบันแตกต่างจากภาพจำเมื่อหลายสิบปีก่อนอย่างมาก หลายข้อห้ามถูกยกเลิกหรือผ่อนคลายแล้ว แต่กฎบางประเภท โดยเฉพาะเรื่องอาหารต้องห้ามและสินค้านำเข้า ยังคงบังคับใช้อย่างชัดเจน

ดังนั้น ก่อนเดินทางหรือนำสิ่งของเข้าสู่ประเทศ ควรตรวจสอบกฎจากหน่วยงานทางการฉบับล่าสุดเสมอ ไม่ควรยึดข้อมูลเก่าบนโลกออนไลน์เพียงอย่างเดียว เพราะกฎหมายและแนวปฏิบัติของซาอุดีอาระเบียเปลี่ยนแปลงไปมากในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา