เปิดข้อมูล 5 ประเทศวิกฤตทุ่นระเบิด ทำไมอันดับเดิมอาจคลาดเคลื่อน

ทุ่นระเบิดเป็นหนึ่งในอาวุธที่ทิ้งปัญหาไว้ยาวนานที่สุด เพราะอันตรายไม่ได้สิ้นสุดลงพร้อมกับสงคราม เมื่อการสู้รบจบลง ทุ่นระเบิดและวัตถุระเบิดที่ยังไม่ทำงานอาจซ่อนอยู่ใต้ดินต่อไปอีกหลายสิบปี

คนที่ได้รับผลกระทบส่วนใหญ่จึงไม่ใช่ทหารในสนามรบ แต่เป็นชาวบ้าน เกษตรกร เด็ก คนเลี้ยงสัตว์ หรือผู้ที่เดินทางผ่านพื้นที่อันตราย บางชุมชนไม่สามารถทำเกษตร สร้างถนน โรงเรียน หรือโรงพยาบาลได้ตามปกติ เพราะยังไม่รู้แน่ชัดว่ามีวัตถุระเบิดฝังอยู่ตรงไหน

รายงาน Landmine Monitor 2025 ระบุว่า ณ เดือนตุลาคม 2025 ยังมีอย่างน้อย 57 ประเทศและพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากทุ่นระเบิดสังหารบุคคล ในปี 2024 มีผู้เสียชีวิตหรือบาดเจ็บจากทุ่นระเบิดและวัตถุระเบิดตกค้างอย่างน้อย 6,279 คน โดยผู้ได้รับผลกระทบส่วนใหญ่เป็นพลเรือน

ทำไมจึงจัดอันดับตาม “จำนวนลูก” ได้ยาก

แม้จะมีบทความจำนวนมากจัดอันดับประเทศตามจำนวนทุ่นระเบิดเป็นหลักล้านลูก แต่ตัวเลขเหล่านี้มักเป็นค่าประเมินจากอดีต บางแห่งรวมทุ่นระเบิดหลายประเภท วัตถุระเบิดที่ยังไม่ทำงาน และกระสุนตกค้างจากสงครามไว้ด้วยกัน

การรายงานสมัยใหม่จึงมักใช้ ขนาดพื้นที่ที่ยืนยันหรือสงสัยว่าปนเปื้อน มากกว่าการนับจำนวนทุ่นระเบิด เพราะไม่มีใครสามารถรู้จำนวนวัตถุที่ฝังอยู่จริงได้จนกว่าจะสำรวจหรือเก็บกู้พื้นที่นั้น

ดังนั้น รายชื่อประเทศต่อไปนี้ควรมองเป็นตัวอย่างของประเทศที่เคยหรือยังคงเผชิญปัญหารุนแรง ไม่ใช่อันดับ 1–5 ที่เปรียบเทียบด้วยมาตรฐานเดียวกันได้อย่างแน่นอน

โซมาเลีย

โซมาเลียได้รับผลกระทบจากสงครามและความขัดแย้งต่อเนื่องมาหลายสิบปี พื้นที่ปนเปื้อนจำนวนมากกระจายอยู่ตามแนวชายแดนด้านตะวันตก รวมถึงบางส่วนของภาคกลางและภาคใต้ของประเทศ

ข้อมูล ณ สิ้นปี 2024 ระบุพื้นที่ที่รายงานว่าปนเปื้อนทุ่นระเบิดประมาณ 122.9 ตารางกิโลเมตร แต่หลายพื้นที่เป็นการปนเปื้อนแบบผสม ซึ่งอาจมีทั้งทุ่นระเบิด วัตถุระเบิดตกค้าง และอาวุธชนิดอื่นอยู่ร่วมกัน จึงยังไม่สามารถยืนยันตัวเลขว่าเหลือทุ่นระเบิด “1 ล้านลูก” ได้

ความไม่มั่นคงและการเข้าถึงพื้นที่บางแห่งได้ยากยังเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการสำรวจและเก็บกู้ ทำให้ประชาชนจำนวนมากยังต้องเผชิญความเสี่ยงระหว่างทำเกษตร เลี้ยงสัตว์ และเดินทาง

โมซัมบิก

โมซัมบิกเคยเป็นประเทศที่ได้รับผลกระทบอย่างหนักจากสงครามเพื่อเอกราชและสงครามกลางเมือง พื้นที่เกษตร ถนน ทางรถไฟ และโครงสร้างพื้นฐานหลายแห่งเคยถูกปิดกั้นจากทุ่นระเบิด

อย่างไรก็ตาม สถานการณ์ในปัจจุบันต่างจากตัวเลขเก่าที่ระบุว่าประเทศยังมีทุ่นระเบิดประมาณ 3 ล้านลูก เพราะเมื่อวันที่ 17 กันยายน 2015 โมซัมบิกได้ประกาศว่าเก็บกู้ทุ่นระเบิดสังหารบุคคลออกจากพื้นที่ที่ทราบตำแหน่งครบแล้ว แม้ภายหลังจะยังพบการปนเปื้อนตกค้างหรือพื้นที่ต้องสงสัยขนาดเล็กบางแห่งก็ตาม

โมซัมบิกจึงไม่ควรถูกนำมาอยู่ในอันดับประเทศที่มีทุ่นระเบิดมากที่สุดในปัจจุบัน แต่เป็นตัวอย่างสำคัญว่าประเทศซึ่งเคยได้รับผลกระทบรุนแรงสามารถลดปัญหาได้ด้วยการสำรวจและเก็บกู้อย่างต่อเนื่อง

คูเวต

คูเวตเคยปนเปื้อนทุ่นระเบิดและวัตถุระเบิดจำนวนมากจากการยึดครองของอิรักและสงครามอ่าวเปอร์เซียระหว่างปี 1990–1991 โดยเฉพาะพื้นที่ทะเลทราย ชายแดน และเส้นทางที่ใช้เคลื่อนกำลังทหาร

หลังสงครามมีการเก็บกู้ครั้งใหญ่ แต่ยังพบวัตถุระเบิดตกค้างเป็นระยะ โดยเฉพาะหลังฝนตกหนักหรือการเคลื่อนตัวของทราย รัฐบาลคูเวตเคยรายงานในปี 2023 ว่าเก็บกู้พื้นที่ปนเปื้อนจากสงครามอ่าวไปแล้วมากกว่า 90% แต่ขอบเขตของพื้นที่ตกค้างยังไม่ชัดเจน

ด้วยเหตุนี้ ตัวเลขประมาณ 5 ล้านลูกจึงอาจสะท้อนจำนวนที่เคยถูกวางไว้ในช่วงสงคราม มากกว่าจะหมายถึงจำนวนที่ยังเหลืออยู่ในปัจจุบัน

กัมพูชา

กัมพูชายังคงเป็นหนึ่งในประเทศที่ได้รับผลกระทบจากทุ่นระเบิดและวัตถุระเบิดตกค้างรุนแรงที่สุดแห่งหนึ่ง สาเหตุสำคัญมาจากสงครามและความขัดแย้งที่ดำเนินต่อเนื่องตั้งแต่ทศวรรษ 1960 จนถึงปลายทศวรรษ 1990

แม้กัมพูชาจะกำจัดทุ่นระเบิดไปแล้วมากกว่า 1 ล้านลูกและวัตถุระเบิดตกค้างอีกหลายล้านชิ้น แต่ข้อมูลที่เผยแพร่ในเดือนพฤษภาคม 2026 ยังประเมินว่ามีพื้นที่ปนเปื้อนเหลืออยู่ประมาณ 524 ตารางกิโลเมตร โดยรัฐบาลกัมพูชาตั้งเป้าลดภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดตกค้างภายในปี 2030

ตัวเลขประมาณ 8–10 ล้านลูกที่พบในบทความเก่าจึงไม่ควรใช้เป็นจำนวนทุ่นระเบิดที่ยังเหลืออยู่โดยไม่มีการระบุปีและวิธีประเมิน

อียิปต์

อียิปต์มีพื้นที่ปนเปื้อนจากสงครามโลกครั้งที่ 2 ในทะเลทรายตะวันตก รวมถึงทุ่นระเบิดจากสงครามกับอิสราเอลในคาบสมุทรไซนายและทะเลทรายตะวันออก

ตัวเลข “23 ล้านลูก” ถูกอ้างถึงมานาน แต่ข้อมูลล่าสุดจากองค์กรติดตามทุ่นระเบิดระบุว่า ขอบเขตการปนเปื้อนที่แท้จริงของอียิปต์ยังไม่ทราบแน่ชัด และตัวเลขในอดีตหลายชุดอาจล้าสมัยหรือไม่แม่นยำ อีกทั้งบางชุดรวมกระสุนและวัตถุระเบิดตกค้างชนิดอื่นไว้ด้วย

อียิปต์จึงอาจเป็นหนึ่งในประเทศที่มีปัญหาหนัก แต่ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะยืนยันว่าเป็นประเทศที่มีทุ่นระเบิดเหลืออยู่มากที่สุดในโลก

สนธิสัญญาที่เกิดขึ้นเพื่อหยุดวงจรทุ่นระเบิด

ประชาคมระหว่างประเทศจัดทำอนุสัญญาห้ามทุ่นระเบิดสังหารบุคคลขึ้นในปี 1997 หรือที่รู้จักกันทั่วไปว่า สนธิสัญญาออตตาวา เนื้อหาครอบคลุมการห้ามใช้ ผลิต สะสม และถ่ายโอนทุ่นระเบิดสังหารบุคคล พร้อมกำหนดให้ประเทศสมาชิกทำลายคลังอาวุธและเก็บกู้พื้นที่ปนเปื้อน

อนุสัญญานี้ได้รับการรับรองที่กรุงออสโลเมื่อวันที่ 18 กันยายน 1997 เปิดให้ลงนามที่กรุงออตตาวาในเดือนธันวาคมปีเดียวกัน และมีผลใช้บังคับเมื่อวันที่ 1 มีนาคม 1999

ปัญหาทุ่นระเบิดจึงไม่ได้วัดจากจำนวนลูกเพียงอย่างเดียว สิ่งสำคัญกว่าคือขนาดพื้นที่ที่ประชาชนยังไม่สามารถใช้งานได้ จำนวนผู้เสียชีวิตและบาดเจ็บ รวมถึงความสามารถของแต่ละประเทศในการสำรวจ เก็บกู้ และให้ความรู้แก่ชุมชนอย่างต่อเนื่อง