3 โรครุนแรงที่ไม่ควรเหมารวมว่า “รักษาไม่หาย”

ถึงแม้ว่าปัจจุบันการแพทย์จะก้าวหน้ามาก มีทั้งยา วัคซีน และเทคโนโลยีที่ช่วยเพิ่มโอกาสรอดชีวิตหรือทำให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตดีขึ้น แต่โรคบางชนิดก็ยังไม่มีวิธีรักษาให้หายขาด หรือยังไม่มีการรักษาที่สามารถหยุดการดำเนินของโรคได้

อย่างไรก็ตาม คำว่า “รักษาไม่หาย” ไม่สามารถใช้กับโรคทุกชนิดในความหมายเดียวกันได้ เพราะบางโรคเป็นโรคเรื้อรังที่ควบคุมอาการได้ ขณะที่บางโรคมีการรักษาจำเพาะและผู้ป่วยสามารถฟื้นตัวได้ ส่วนบางโรคยังไม่มีวิธีหยุดโรคจริง ๆ

โรคอีโบลา

โรคแรกคือ โรคอีโบลา ซึ่งเกิดจากไวรัสในกลุ่มออร์โทอีโบลาไวรัส เป็นโรคติดเชื้อที่รุนแรงและอาจทำให้เสียชีวิตได้ ผู้ป่วยมักเริ่มมีอาการไข้ อ่อนเพลีย ปวดกล้ามเนื้อ ปวดศีรษะ และเจ็บคอ จากนั้นอาจมีอาการอาเจียน ท้องเสีย ผื่น รวมถึงเลือดออกภายในหรือภายนอกร่างกายในผู้ป่วยบางราย

องค์การอนามัยโลกระบุว่า อัตราการเสียชีวิตเฉลี่ยของโรคอีโบลาอยู่ที่ประมาณ 50% โดยการระบาดในอดีตมีอัตราการเสียชีวิตแตกต่างกันตั้งแต่ประมาณ 25–90% ขึ้นอยู่กับชนิดของไวรัส ความรวดเร็วในการตรวจพบ และคุณภาพของการรักษา

โรคนี้ถูกค้นพบจากการระบาดในปี 1976 โดยหนึ่งในพื้นที่เกิดเหตุอยู่ใกล้แม่น้ำอีโบลาในประเทศที่ปัจจุบันคือสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก เชื้ออาจแพร่จากสัตว์สู่คน และแพร่ระหว่างคนผ่านการสัมผัสเลือด สารคัดหลั่ง ของเหลวในร่างกาย หรือสิ่งของที่ปนเปื้อนเชื้อ

ปัจจุบันมีวัคซีนสำหรับ ป้องกัน โรคอีโบลาที่เกิดจากไวรัสบางชนิด และมีการรักษาด้วยโมโนโคลนอลแอนติบอดีสำหรับโรคที่เกิดจากเชื้อ Orthoebolavirus zairense การให้น้ำและเกลือแร่ รวมถึงการรักษาภาวะแทรกซ้อนอย่างรวดเร็ว ยังช่วยเพิ่มโอกาสรอดชีวิตได้ด้วย แต่สำหรับออร์โทอีโบลาไวรัสชนิดอื่น การรักษาจำเพาะยังมีข้อจำกัด

ดังนั้น อีโบลาจึงไม่ใช่โรคที่ “รักษาไม่หาย” ในผู้ป่วยทุกคน ผู้ป่วยสามารถรอดชีวิตและฟื้นตัวได้ โดยผลการรักษาขึ้นอยู่กับชนิดของไวรัสและความรวดเร็วในการเข้าถึงการดูแล

โรคลูปัส

โรคต่อมาคือ โรคลูปัส หรือ โรคซิสเต็มิกลูปัสอีริทีมาโทซัส ซึ่งเป็นโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง กล่าวคือ ระบบภูมิคุ้มกันที่มีหน้าที่ป้องกันเชื้อโรคกลับไปทำร้ายเนื้อเยื่อของร่างกาย ทำให้เกิดการอักเสบและอาจสร้างความเสียหายต่ออวัยวะต่าง ๆ

โรคนี้อาจกระทบผิวหนัง ข้อต่อ ไต หัวใจ ปอด เม็ดเลือด และสมอง อาการของผู้ป่วยแต่ละคนจึงไม่เหมือนกัน บางคนมีเพียงผื่น ปวดข้อ หรืออ่อนเพลีย ขณะที่บางคนอาจมีไตอักเสบหรืออวัยวะสำคัญได้รับความเสียหาย

อาการของลูปัสอาจกำเริบเป็นช่วง ๆ และสงบลงในบางช่วง สาเหตุที่แท้จริงยังไม่เป็นที่เข้าใจทั้งหมด แต่เชื่อว่าเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัยร่วมกัน ทั้งพันธุกรรม ระบบภูมิคุ้มกัน และสิ่งกระตุ้นจากสภาพแวดล้อม

ปัจจุบันยังไม่มีวิธีรักษาลูปัสให้หายขาด แต่แพทย์สามารถใช้ยาต้านการอักเสบ ยาต้านมาลาเรีย คอร์ติโคสเตียรอยด์ ยากดภูมิคุ้มกัน หรือยาชีววัตถุ เพื่อควบคุมอาการ ลดการกำเริบ และป้องกันความเสียหายต่ออวัยวะ

หากได้รับการรักษาและติดตามอาการอย่างต่อเนื่อง ผู้ป่วยจำนวนมากสามารถควบคุมโรคและใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติ แม้จะยังต้องดูแลโรคในระยะยาวก็ตาม

โรคครอยซ์เฟลด์–จาคอบ

โรคสุดท้ายคือ โรคครอยซ์เฟลด์–จาคอบ หรือ CJD เป็นโรคทางสมองที่พบได้น้อยมาก แต่ดำเนินโรคอย่างรวดเร็วและมีความรุนแรงสูง

โรคนี้เกิดจากโปรตีนที่พับตัวผิดปกติซึ่งเรียกว่า พรีออน เมื่อพรีออนผิดปกติสะสมในสมอง จะกระตุ้นให้โปรตีนอื่นเปลี่ยนรูปร่างตามไปด้วย ทำให้เซลล์สมองถูกทำลาย เนื้อสมองจึงมีลักษณะเป็นรูพรุนคล้ายฟองน้ำเมื่อมองผ่านกล้องจุลทรรศน์

ผู้ป่วยมักเริ่มมีอาการหลงลืม สับสน บุคลิกภาพเปลี่ยนแปลง หรือมีปัญหาในการคิดและตัดสินใจ จากนั้นอาการจะทรุดลงอย่างรวดเร็ว อาจมีปัญหาในการเดิน การทรงตัว การมองเห็น และเกิดการกระตุกของกล้ามเนื้อโดยควบคุมไม่ได้

เมื่อโรคดำเนินต่อไป ผู้ป่วยจะมีภาวะสมองเสื่อมรุนแรง สูญเสียความสามารถในการเคลื่อนไหวหรือสื่อสาร และต้องพึ่งพาผู้อื่นในการใช้ชีวิตประจำวัน

ปัจจุบันยังไม่มีการรักษาที่สามารถหยุดหรือชะลอโรค CJD ได้ การดูแลจึงมุ่งบรรเทาอาการและช่วยให้ผู้ป่วยสบายที่สุด หลังเริ่มมีอาการ โรคมักนำไปสู่การเสียชีวิตภายในเวลาไม่กี่เดือนถึงประมาณหนึ่งปี

โรคทั้ง 3 ชนิดนี้จึงมีสถานะการรักษาแตกต่างกันอย่างชัดเจน อีโบลามีผู้ป่วยที่รักษาและฟื้นตัวได้ ลูปัสยังไม่หายขาดแต่ควบคุมได้ ส่วน CJD ยังไม่มีวิธีหยุดการดำเนินของโรค การใช้คำว่า “รักษาไม่หาย” จึงควรระบุให้ชัดว่าหมายถึงไม่มีวิธีรักษาให้หายขาด ไม่มีการรักษาจำเพาะ หรือไม่มีวิธีหยุดโรค