เมื่อยูทูบเบอร์เสียชีวิต ลิขสิทธิ์คลิปและช่อง YouTube ตกเป็นของใคร?

เผยแพร่: 30 กรกฎาคม 2569 เวลา 20:56 น.เขียนโดย jajupop

ช่อง YouTube ไม่ได้หายไปพร้อมเจ้าของ แล้วใครมีสิทธิ์ดูแลต่อ?

จากกรณีการจากไปของ “ฮลุน โซโล่” กรมทรัพย์สินทางปัญญา โดยนางอรมน ทรัพย์ทวีธรรม อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญา ได้ออกมาให้ความรู้ทางกฎหมายเกี่ยวกับผลงานและรายได้บนโลกออนไลน์

คำตอบเบื้องต้นคือ ลิขสิทธิ์ในคลิปสามารถตกทอดเป็นมรดกได้ แต่ลิขสิทธิ์ในผลงานกับสิทธิ์เข้าถึงบัญชี YouTube เป็นคนละส่วนกัน ทายาทจึงไม่สามารถเข้าสู่ระบบหรือบริหารช่องได้ทันทีเพียงเพราะเป็นผู้รับมรดก

คลิปบน YouTube เป็นทรัพย์สินทางปัญญา

วิดีโอแต่ละคลิปถือเป็น “งานโสตทัศนวัสดุ” เพราะประกอบด้วยงานสร้างสรรค์หลายส่วน ทั้งภาพ การถ่ายทำ การตัดต่อ ฟุตเทจ เสียงบรรยาย ดนตรี เอฟเฟกต์ และข้อความประกอบ

ลิขสิทธิ์เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติตั้งแต่สร้างสรรค์ผลงาน โดยไม่ต้องจดทะเบียน เจ้าของลิขสิทธิ์มีสิทธิแต่เพียงผู้เดียวในการทำซ้ำ ดัดแปลง เผยแพร่ หรืออนุญาตให้ผู้อื่นนำผลงานไปใช้

อย่างไรก็ตาม หากในคลิปมีเพลง ภาพ หรือฟุตเทจของบุคคลอื่น สิทธิในองค์ประกอบเหล่านั้นอาจมีเจ้าของแยกต่างหาก จึงต้องพิจารณาข้อตกลงและหลักฐานของแต่ละผลงานด้วย

คุ้มครองลิขสิทธิ์นาน 50 ปี

ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ ลิขสิทธิ์ในงานโสตทัศนวัสดุมีอายุคุ้มครอง 50 ปีนับจากวันที่สร้างสรรค์งาน แต่หากนำผลงานออกเผยแพร่ในช่วงเวลาดังกล่าว จะนับ 50 ปีจากวันที่เผยแพร่ครั้งแรก

สำหรับคลิป YouTube ที่อัปโหลดและเปิดเผยต่อสาธารณะ วันที่เผยแพร่คลิปจึงเป็นจุดเริ่มต้นของระยะเวลาคุ้มครองลิขสิทธิ์ในคลิปนั้น

ลิขสิทธิ์ตกทอดเป็นมรดกได้

เมื่อต้นฉบับหรือเจ้าของลิขสิทธิ์เสียชีวิต สิทธิในผลงานไม่ได้สิ้นสุดลงพร้อมกับเจ้าของ แต่สามารถตกทอดเป็นมรดกได้เช่นเดียวกับทรัพย์สินประเภทอื่น

หากมีพินัยกรรม ลิขสิทธิ์ที่ผู้เสียชีวิตเป็นเจ้าของจะตกแก่ผู้รับพินัยกรรมตามที่ระบุไว้ แต่หากไม่มีพินัยกรรม สิทธิจะตกแก่ทายาทโดยธรรมและคู่สมรสตามหลักเกณฑ์ของกฎหมายมรดก

ทั้งนี้ ต้องตรวจสอบด้วยว่าผู้เสียชีวิตเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ทั้งหมดหรือไม่ เพราะบางช่องอาจมีบริษัท ทีมงาน ผู้ว่าจ้าง หรือผู้ร่วมสร้างสรรค์ถือสิทธิอยู่ด้วย

ทายาทจะบริหารช่องและรับรายได้อย่างไร?

แม้ลิขสิทธิ์จะตกทอดเป็นมรดกได้ แต่การเข้าถึงบัญชี Google การจัดการช่อง YouTube และการรับรายได้จากระบบโฆษณา ต้องดำเนินการตามขั้นตอนของกฎหมายและแพลตฟอร์ม

ผู้รับพินัยกรรมหรือทายาทโดยธรรมอาจต้องรวบรวมเอกสารของผู้เสียชีวิต หลักฐานเกี่ยวกับช่องและทรัพย์สิน ตลอดจนยื่นคำร้องต่อศาลเพื่อขอแต่งตั้งเป็น “ผู้จัดการมรดก”

เมื่อศาลมีคำสั่งแล้ว ผู้จัดการมรดกจึงสามารถนำเอกสารไปติดต่อ Google หรือ YouTube เพื่อยื่นคำขอเกี่ยวกับบัญชี ช่อง และข้อมูลของผู้เสียชีวิต อย่างไรก็ตาม การเข้าถึงหรือการจัดการบัญชีไม่ได้เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ แต่ขึ้นอยู่กับเอกสารและการพิจารณาตามนโยบายของแพลตฟอร์มด้วย

สิ่งที่ครีเอเตอร์ควรเตรียมไว้ล่วงหน้า

ครีเอเตอร์ที่มีช่องสร้างรายได้ควรทำบัญชีทรัพย์สินดิจิทัล ระบุว่าใครเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ รายได้เข้าบัญชีใด และต้องการให้ใครดูแลผลงานต่อ พร้อมจัดทำพินัยกรรมให้ชัดเจน

Google ยังมีเครื่องมือ Inactive Account Manager ซึ่งผู้ใช้สามารถกำหนดบุคคลที่ไว้ใจให้ได้รับข้อมูลบางประเภท รวมถึงข้อมูลจาก YouTube เมื่อบัญชีไม่มีความเคลื่อนไหวตามระยะเวลาที่ตั้งไว้

อย่างไรก็ตาม เครื่องมือนี้เป็นการกำหนดวิธีจัดการและแบ่งปันข้อมูล ไม่ได้หมายความว่าบุคคลดังกล่าวจะได้รับรหัสผ่านหรือสิทธิ์เข้าควบคุมบัญชีทั้งหมดโดยอัตโนมัติ

ดังนั้น สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่เพียงการระบุว่าใครจะได้รับลิขสิทธิ์ แต่ต้องวางแผนให้ครอบคลุมทั้งผลงาน บัญชี รายได้ เอกสารทางกฎหมาย และขั้นตอนของแพลตฟอร์มด้วยครับ

SOURCES: