ยูเนสโกขึ้นทะเบียน “วัดพระมหาธาตุฯ” เป็นมรดกโลกแห่งที่ 9 ของไทย

หากพูดถึงศูนย์กลางแห่งศรัทธาของชาวใต้ หนึ่งในสถานที่สำคัญที่ผู้คนรู้จักและเคารพสักการะมาอย่างยาวนาน คือ วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร จังหวัดนครศรีธรรมราช

ล่าสุด คณะกรรมการมรดกโลกมีมติเห็นชอบให้วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหารขึ้นทะเบียนเป็นแหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม ในการประชุมคณะกรรมการมรดกโลกสมัยสามัญ ครั้งที่ 48 ที่นครปูซาน สาธารณรัฐเกาหลี เมื่อวันที่ 25 กรกฎาคม 2569

การขึ้นทะเบียนครั้งนี้ทำให้วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหารเป็น แหล่งมรดกโลกแห่งที่ 9 ของประเทศไทย เป็นแหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรมแห่งที่ 6 และเป็นแหล่งมรดกโลกแห่งแรกของภาคใต้

วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร หรือที่ชาวนครศรีธรรมราชเรียกกันว่า วัดพระธาตุ เป็นศูนย์กลางทางพระพุทธศาสนาที่มีความสำคัญต่อผู้คนในภูมิภาคมายาวนาน โดยหลักฐานที่ใช้ประกอบการขึ้นทะเบียนระบุว่า พื้นที่แห่งนี้มีบทบาทเป็นศูนย์กลางทางพระพุทธศาสนาระดับภูมิภาคนับตั้งแต่ราวคริสต์ศตวรรษที่ 8

วัดแห่งนี้สะท้อนการแลกเปลี่ยนทางศาสนา ศิลปกรรม และสถาปัตยกรรมจากหลายพื้นที่ ทั้งอินเดียตะวันออกเฉียงเหนือ ชวาตอนกลาง ศรีลังกา และดินแดนของชาวมอญในตอนใต้ของเมียนมา ก่อนจะผสมผสานเข้ากับความเชื่อและวัฒนธรรมท้องถิ่น จนเกิดเป็นเอกลักษณ์ที่ส่งอิทธิพลต่อพื้นที่ต่าง ๆ ในประเทศไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

องค์ประกอบสำคัญของวัดคือ พระบรมธาตุเจดีย์ ซึ่งมีรูปแบบสถาปัตยกรรมทรงระฆังคว่ำตามอิทธิพลศิลปกรรมลังกา เป็นที่ประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุและเป็นศูนย์รวมจิตใจของพุทธศาสนิกชนมานานหลายศตวรรษ

ตามตำนานท้องถิ่น เจ้าชายทนทกุมารและนางเหมชาลาได้อัญเชิญพระบรมสารีริกธาตุมายังนครศรีธรรมราช ก่อนจะมีการสร้างเจดีย์ขึ้นเพื่อประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุ เรื่องราวดังกล่าวได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของความเชื่อและความทรงจำร่วมของผู้คนในพื้นที่สืบต่อกันมา

อีกหนึ่งประเพณีสำคัญคือ ประเพณีแห่ผ้าขึ้นธาตุ ซึ่งประชาชนจะร่วมกันนำผ้าพระบฏขึ้นไปห่มองค์พระบรมธาตุเจดีย์ ประเพณีนี้ไม่ได้เป็นเพียงพิธีกรรมทางศาสนา แต่ยังสะท้อนพลังศรัทธาและการมีส่วนร่วมของชุมชนที่ส่งต่อจากรุ่นหนึ่งสู่อีกรุ่นหนึ่ง

ประเพณี ศิลปะ และวิถีปฏิบัติทางศาสนาภายในวัดยังคงดำเนินอยู่ในชีวิตประจำวัน จึงทำให้วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหารไม่ได้เป็นเพียงโบราณสถาน แต่ได้รับการยอมรับในฐานะ “มรดกที่มีชีวิต” ซึ่งศรัทธา วัฒนธรรม และชุมชนยังคงเชื่อมโยงกันอย่างต่อเนื่อง

คณะกรรมการมรดกโลกให้การรับรองภายใต้หลักเกณฑ์ข้อที่ 2 และข้อที่ 6 ซึ่งเกี่ยวข้องกับการแลกเปลี่ยนคุณค่าทางวัฒนธรรม และความเชื่อมโยงโดยตรงกับประเพณี ความเชื่อ รวมถึงมรดกทางวัฒนธรรมที่มีความสำคัญโดดเด่นในระดับสากล

การได้รับการขึ้นทะเบียนครั้งนี้จึงไม่เพียงสร้างความภาคภูมิใจให้แก่ชาวนครศรีธรรมราชและชาวภาคใต้เท่านั้น แต่ยังนำมาซึ่งหน้าที่สำคัญในการร่วมกันอนุรักษ์พื้นที่ ประเพณี และคุณค่าทางจิตวิญญาณของวัดให้คงอยู่ โดยต้องสร้างสมดุลระหว่างการท่องเที่ยว การใช้พื้นที่ทางศาสนา และการรักษาคุณค่าของแหล่งมรดกโลกสำหรับคนรุ่นต่อไป

หากพูดถึงศูนย์กลางแห่งศรัทธาของชาวใต้ หนึ่งในสถานที่สำคัญที่ผู้คนรู้จักมาอย่างยาวนาน คือ “วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร”  

ล่าสุด UNESCO มีมติขึ้นทะเบียน “วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร” จ.นครศรีธรรมราช ให้เป็นแหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม นับเป็นแหล่งมรดกโลกแห่งแรกของภาคใต้ ที่สะท้อนมรดกทางศาสนาและวัฒนธรรมซึ่งยังคงมีชีวิตอยู่ในปัจจุบัน

ขอบคุณที่มา : ททท. สำนักงานนครศรีธรรมราช