สหรัฐฯ–ซาอุดีอาระเบียลงนามข้อตกลงนิวเคลียร์พลเรือน เปิดทางบริษัทอเมริกัน

ดีลนิวเคลียร์สหรัฐฯ–ซาอุฯ เปิดตลาดมหาศาล แต่จุดกระแสกังวลในตะวันออกกลาง

สหรัฐอเมริกาและซาอุดีอาระเบียลงนามข้อตกลงความร่วมมือด้านพลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ เมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม 2026 วางรากฐานทางกฎหมายสำหรับความร่วมมือระยะยาวมูลค่าหลายพันล้านดอลลาร์ และเปิดทางให้บริษัทอเมริกันเข้าร่วมโครงการนิวเคลียร์ของซาอุดีอาระเบียได้มากขึ้น

ข้อตกลงดังกล่าวอาจกลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญทั้งในด้านพลังงาน การค้า และภูมิรัฐศาสตร์ เพราะนอกจากจะช่วยให้ซาอุดีอาระเบียกระจายแหล่งผลิตไฟฟ้าแล้ว ยังทำให้สหรัฐฯ สามารถแข่งขันกับผู้ส่งออกเทคโนโลยีนิวเคลียร์รายใหญ่อย่างฝรั่งเศส รัสเซีย และจีนได้โดยตรง

วางกรอบความร่วมมือนิวเคลียร์ระยะยาว

คริส ไรท์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงานของสหรัฐฯ และเจ้าชายอับดุลอาซิซ บิน ซัลมาน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงานของซาอุดีอาระเบีย เป็นผู้ลงนามในข้อตกลงความร่วมมือด้านนิวเคลียร์เพื่อสันติ หรือที่เรียกว่า “ข้อตกลง 123” พร้อมข้อตกลงทวิภาคีว่าด้วยมาตรการพิทักษ์ความปลอดภัยทางนิวเคลียร์

กระทรวงพลังงานสหรัฐฯ ระบุว่า ข้อตกลงทั้งสองฉบับจะเป็นรากฐานทางกฎหมายสำหรับความร่วมมือที่ดำเนินต่อเนื่องเป็นเวลาหลายสิบปี และมีมูลค่ารวมหลายพันล้านดอลลาร์

ข้อตกลงนี้ยังเปิดโอกาสให้บริษัทของสหรัฐฯ เข้าถึงโครงการพลังงานนิวเคลียร์ของซาอุดีอาระเบีย ช่วยสนับสนุนการส่งออกเทคโนโลยี อุปกรณ์ และบริการด้านนิวเคลียร์ ตลอดจนห่วงโซ่อุปทานและการจ้างงานภายในสหรัฐฯ

ไรท์กล่าวว่า ความร่วมมือดังกล่าวจะรักษามาตรฐานระดับสูงในด้านความปลอดภัย ความมั่นคงทางนิวเคลียร์ และหลักการไม่แพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์ โดยอาศัยเทคโนโลยีและบุคลากรของสหรัฐฯ

เหตุใดต้องผ่านการพิจารณาของสภาคองเกรส

ข้อตกลง 123 เป็นกรอบทางกฎหมายที่สหรัฐฯ ใช้กำกับความร่วมมือด้านนิวเคลียร์พลเรือนกับต่างประเทศ ทั้งการถ่ายโอนวัสดุ อุปกรณ์ ชิ้นส่วน และเทคโนโลยีที่อยู่ภายใต้การควบคุม

ตามพระราชบัญญัติพลังงานปรมาณูปี 1954 ข้อตกลงจะต้องถูกส่งให้สภาคองเกรสพิจารณาตามกระบวนการที่กฎหมายกำหนด ก่อนที่ความร่วมมือและการส่งออกบางประเภทจะเริ่มดำเนินการได้อย่างเต็มรูปแบบ

รายงานของ Reuters และ AP ระบุว่า กระบวนการนี้มีระยะเวลาพิจารณาในสภาคองเกรส 90 วัน และฝ่ายนิติบัญญัติสามารถคัดค้านได้ตามเงื่อนไขของกฎหมาย อย่างไรก็ตาม การขัดขวางข้อตกลงอาจต้องเผชิญข้อจำกัดทางการเมืองและกระบวนการลงมติในสภา

บริษัทนิวเคลียร์สหรัฐฯ มองเห็นตลาดขนาดใหญ่

แดน ซัมเนอร์ ซีอีโอของ Westinghouse Electric เรียกข้อตกลงนี้ว่าเป็น “ก้าวสำคัญ” โดยมองว่าจะช่วยเสริมความมั่นคงด้านพลังงาน พร้อมขยายโอกาสทางธุรกิจให้แก่อุตสาหกรรมนิวเคลียร์ของสหรัฐฯ

Westinghouse เป็นผู้พัฒนาเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์ขนาดใหญ่รุ่น AP1000 ซึ่งถูกจับตามองว่าอาจมีบทบาทในแผนขยายกำลังผลิตไฟฟ้านิวเคลียร์ของซาอุดีอาระเบีย ปัจจุบันบริษัทเป็นการร่วมลงทุนระหว่าง Cameco บริษัทด้านเชื้อเพลิงยูเรเนียมของแคนาดา และ Brookfield ซึ่งลงทุนในสินทรัพย์และโครงสร้างพื้นฐาน

นอกจาก Westinghouse แล้ว บริษัทอย่าง Bechtel, BWXT และ Centrus อาจได้รับประโยชน์จากการจำหน่ายอุปกรณ์ เทคโนโลยี และบริการที่เกี่ยวข้องกับโครงการนิวเคลียร์

ก่อนหน้านี้ บริษัทอเมริกันไม่สามารถเข้าร่วมตลาดดังกล่าวได้อย่างเต็มที่หากไม่มีข้อตกลงความร่วมมือนิวเคลียร์รองรับ ขณะที่ซาอุดีอาระเบียยังมีทางเลือกจากผู้ผลิตในฝรั่งเศส รัสเซีย และจีน

ดังนั้น ข้อตกลงนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงเรื่องการผลิตไฟฟ้า แต่ยังเป็นการแข่งขันเพื่อช่วงชิงตลาดเทคโนโลยีนิวเคลียร์และอิทธิพลทางยุทธศาสตร์ในตะวันออกกลางด้วย

ประเด็นที่ทำให้ฝ่ายนิติบัญญัติกังวล

แม้รัฐบาลสหรัฐฯ จะย้ำถึงมาตรฐานความปลอดภัยและการไม่แพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์ แต่สมาชิกพรรคเดโมแครตและผู้เชี่ยวชาญบางส่วนแสดงความกังวลเกี่ยวกับเงื่อนไขของข้อตกลง

รายงานจาก Reuters และ AP ระบุว่า ข้อตกลงอาจเปิดทางให้ซาอุดีอาระเบียสามารถเสริมสมรรถนะยูเรเนียมและนำเชื้อเพลิงใช้แล้วกลับมาแปรรูปได้ภายใต้เงื่อนไขบางประการ ขณะเดียวกัน ข้อตกลงไม่ได้กำหนดให้ซาอุดีอาระเบียยอมรับพิธีสารเพิ่มเติมของทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ หรือ IAEA Additional Protocol ซึ่งช่วยเพิ่มอำนาจการตรวจสอบด้านนิวเคลียร์

ประเด็นนี้มีความอ่อนไหว เนื่องจากเทคโนโลยีเสริมสมรรถนะยูเรเนียมสามารถใช้ผลิตเชื้อเพลิงสำหรับโรงไฟฟ้าได้ แต่หากเพิ่มระดับความเข้มข้นสูงขึ้นก็อาจเกี่ยวข้องกับการพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์

วุฒิสมาชิกคริส เมอร์ฟี จากรัฐคอนเนตทิคัต เตือนผ่านสื่อสังคมออนไลน์ว่า ข้อตกลงอาจกระตุ้นการแข่งขันสะสมศักยภาพด้านนิวเคลียร์ในภูมิภาค และอาจทำให้อิหร่านมีแรงจูงใจน้อยลงที่จะจำกัดโครงการนิวเคลียร์ของตน

ความกังวลดังกล่าวเกิดขึ้นท่ามกลางสถานการณ์ตึงเครียดในตะวันออกกลาง และการโจมตีทางอากาศของสหรัฐฯ ต่อเป้าหมายในอิหร่าน ซึ่งมีเป้าหมายกดดันให้เตหะรานยุติความพยายามพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์

เหตุใดซาอุดีอาระเบียจึงต้องการพลังงานนิวเคลียร์

ปัจจุบันระบบไฟฟ้าของซาอุดีอาระเบียยังพึ่งพาก๊าซธรรมชาติและน้ำมันเป็นหลัก โดยข้อมูลที่อ้างในรายงานระบุว่า ไฟฟ้าเกือบ 60% ผลิตจากก๊าซธรรมชาติ และประมาณ 40% ผลิตจากน้ำมัน

การสร้างโรงไฟฟ้านิวเคลียร์จึงอาจช่วยลดการใช้น้ำมันภายในประเทศ ทำให้ซาอุดีอาระเบียสามารถเก็บน้ำมันส่วนหนึ่งไว้ส่งออกหรือใช้ในกิจกรรมที่สร้างมูลค่าได้สูงกว่า

สำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ หรือ IEA ระบุว่า ประเทศในตะวันออกกลางกำลังเผชิญความต้องการไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะจากระบบทำความเย็นและการผลิตน้ำจืดจากน้ำทะเล หลายประเทศรวมถึงซาอุดีอาระเบียจึงพยายามลดการใช้น้ำมันในภาคการผลิตไฟฟ้า

สำหรับซาอุดีอาระเบียซึ่งเป็นหนึ่งในผู้ผลิตน้ำมันรายใหญ่ที่สุดของกลุ่ม OPEC การเพิ่มพลังงานนิวเคลียร์จึงมีทั้งเป้าหมายด้านความมั่นคงทางพลังงาน การกระจายโครงสร้างเศรษฐกิจ และการรักษาความสามารถในการส่งออกน้ำมันในระยะยาว

ข้อตกลงนี้สำคัญอย่างไร

ในด้านเศรษฐกิจ ข้อตกลงช่วยเปิดตลาดขนาดใหญ่ให้บริษัทและเทคโนโลยีนิวเคลียร์ของสหรัฐฯ

ในด้านพลังงาน ซาอุดีอาระเบียอาจลดการพึ่งพาน้ำมันและก๊าซในการผลิตไฟฟ้า พร้อมรองรับความต้องการพลังงานที่สูงขึ้น

แต่ในด้านความมั่นคง ประเด็นสิทธิในการเสริมสมรรถนะยูเรเนียม การตรวจสอบจากนานาชาติ และการแข่งขันระหว่างซาอุดีอาระเบียกับอิหร่าน จะยังเป็นเรื่องที่สภาคองเกรสและนานาชาติจับตามองอย่างใกล้ชิด

ดังนั้น แม้การลงนามครั้งนี้จะเป็นก้าวสำคัญของความร่วมมือด้านพลังงานระหว่างสองประเทศ แต่ผลลัพธ์ที่แท้จริงจะขึ้นอยู่กับขั้นตอนการพิจารณาของสภาคองเกรส รายละเอียดในการดำเนินงาน และมาตรการที่ใช้ยืนยันว่าเทคโนโลยีนิวเคลียร์จะถูกนำไปใช้เพื่อสันติเท่านั้น