รัสเซียในอีกมุม: 4 เรื่องแปลกที่เกิดขึ้นจริงในดินแดนใหญ่ที่สุดในโลก

รัสเซียในอีกมุม: 4 เรื่องแปลกที่เกิดขึ้นจริงในดินแดนใหญ่ที่สุดในโลก

รัสเซียเป็นประเทศที่ใหญ่ที่สุดในโลก มีอาณาเขตกว้างไกลจากยุโรปไปถึงเอเชีย และปัจจุบันครอบคลุมถึง 11 เขตเวลา ไม่ใช่ 9 เขตเวลาตามข้อมูลเก่าที่ยังถูกนำมาเผยแพร่ต่อกันอยู่

นอกจากความกว้างใหญ่และความหลากหลายทางชาติพันธุ์แล้ว รัสเซียยังมีเรื่องราวแปลกหลายด้าน ตั้งแต่วัฒนธรรมการดื่ม มาตรการควบคุมแอลกอฮอล์ ไปจนถึงกิจกรรมกระตุ้นให้ประชาชนมีลูก และคดีอาชญากรรมที่เคยสร้างความหวาดกลัวไปทั่วประเทศ

หลายเรื่องมีจุดเริ่มต้นตั้งแต่สมัยสหภาพโซเวียต ซึ่งเป็นหนึ่งในมหาอำนาจของโลกและเคยเผชิญหน้ากับสหรัฐอเมริกาในช่วงสงครามเย็น ก่อนที่สหภาพโซเวียตจะล่มสลายในปี 1991 และรัสเซียจะก้าวเข้าสู่ยุคใหม่

ต่อไปนี้คือ 4 เรื่องแปลกของรัสเซียที่ช่วยให้เราเห็นประเทศแห่งนี้ในอีกมุมหนึ่ง

1. วอดก้าไม่ใช่แค่เครื่องดื่ม แต่เคยเป็นปัญหาระดับประเทศ

หนึ่งในภาพจำที่คนทั่วโลกมีต่อรัสเซียก็คือ “วอดก้า” เครื่องดื่มที่ผูกพันกับวัฒนธรรมการกินและการเฉลิมฉลองมาอย่างยาวนาน ทั้งในงานเลี้ยง งานแต่งงาน และวันหยุดต่างๆ

อย่างไรก็ตาม การดื่มหนักเคยส่งผลกระทบต่อสุขภาพและสังคมของรัสเซียอย่างมาก โดยเฉพาะในกลุ่มผู้ชายวัยทำงาน ปัญหาไม่ได้จำกัดอยู่แค่พิษแอลกอฮอล์ แต่ยังเชื่อมโยงกับอุบัติเหตุ ความรุนแรง การฆ่าตัวตาย และอายุขัยของประชากรชายที่เคยอยู่ในระดับต่ำ

รัฐบาลรัสเซียหลายยุคจึงพยายามควบคุมการดื่มด้วยมาตรการต่างๆ เช่น จำกัดเวลาขาย เพิ่มภาษี กำหนดราคาขั้นต่ำ และควบคุมการผลิต

แต่สิ่งที่ควรทำความเข้าใจเพิ่มเติมคือ มาตรการเหล่านี้ไม่ได้ล้มเหลวทั้งหมด รายงานขององค์การอนามัยโลกระบุว่า หลังรัสเซียดำเนินนโยบายควบคุมแอลกอฮอล์อย่างจริงจังตั้งแต่ปี 2003 การบริโภคแอลกอฮอล์และการเสียชีวิตที่เกี่ยวข้องมีแนวโน้มลดลง พร้อมกับอายุขัยที่เพิ่มขึ้น

ดังนั้น ภาพจำว่า “ชาวรัสเซียทุกคนดื่มวอดก้าหนัก” จึงเป็นการเหมารวมเกินไป แม้รัสเซียจะเคยมีปัญหารุนแรง แต่พฤติกรรมการดื่มและนโยบายของประเทศก็เปลี่ยนแปลงไปมากแล้ว

2. เมื่อวอดก้าถูกควบคุม บางคนหันไปดื่มสิ่งที่ไม่ควรดื่ม

ในสมัยของ “มิคาอิล กอร์บาชอฟ” รัฐบาลโซเวียตเคยเปิดแคมเปญต่อต้านแอลกอฮอล์ครั้งใหญ่ ด้วยการลดการผลิต จำกัดเวลาขาย และเพิ่มราคาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

มาตรการดังกล่าวช่วยให้การดื่มและอัตราการเสียชีวิตลดลงในช่วงหนึ่ง แต่ก็เกิดผลข้างเคียงที่คาดไม่ถึง เพราะประชาชนบางส่วนหันไปผลิตแอลกอฮอล์ผิดกฎหมายที่เรียกว่า “ซามากอน” หรือเหล้ากลั่นพื้นบ้านแทน

ซามากอนไม่ได้อันตรายทุกกรณี แต่การผลิตที่ไม่มีมาตรฐานอาจทำให้มีแอลกอฮอล์เข้มข้นเกินไปหรือปนเปื้อนสารพิษ ผู้ดื่มจึงไม่สามารถรู้ได้แน่ชัดว่าของเหลวในขวดมีส่วนประกอบอะไรอยู่บ้าง

คนที่ไม่สามารถซื้อวอดก้าได้บางรายยังหันไปดื่มผลิตภัณฑ์ที่มีแอลกอฮอล์เป็นส่วนผสม เช่น โคโลญจน์ อาฟเตอร์เชฟ หรือน้ำยาบางชนิด ทั้งที่ผลิตภัณฑ์เหล่านี้ไม่ได้ทำขึ้นสำหรับรับประทาน และอาจมีสารที่เป็นอันตรายถึงชีวิต

เรื่องนี้สะท้อนว่า การควบคุมแอลกอฮอล์ด้วยราคาและการจำกัดการขายเพียงอย่างเดียว อาจผลักผู้ที่มีภาวะพึ่งพาแอลกอฮอล์ไปหาเครื่องดื่มผิดกฎหมายหรือผลิตภัณฑ์ทดแทนที่อันตรายกว่าเดิมได้ หากไม่มีการรักษาและความช่วยเหลือด้านสุขภาพควบคู่กัน

ข้อควรจำคือ ไม่ควรดื่มผลิตภัณฑ์ใดๆ เพียงเพราะเห็นคำว่า “แอลกอฮอล์” บนฉลาก เพราะเอทานอลที่ใช้ในเครื่องดื่มแตกต่างจากสารละลายหรือผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม ซึ่งอาจมีเมทานอลและสารพิษชนิดอื่นปะปนอยู่

3. “วันแห่งการปฏิสนธิ” ให้คนกลับบ้านไปใช้เวลากับคู่รัก

อีกเรื่องที่แปลกไม่แพ้กันเกิดขึ้นในแคว้นอูลยานอฟสค์ เมื่อรัฐบาลท้องถิ่นพยายามแก้ปัญหาจำนวนประชากรและอัตราการเกิดที่ลดลง

ในปี 2005 ผู้ว่าการแคว้นเริ่มผลักดันให้วันที่ 12 กันยายนเป็น “วันแห่งการปฏิสนธิ” โดยเปิดโอกาสให้ประชาชนหยุดงานครึ่งวัน เพื่อกลับบ้านไปใช้เวลากับคู่รัก

เหตุผลที่เลือกวันที่ 12 กันยายน เพราะหากตั้งครรภ์ในช่วงเวลาดังกล่าว เด็กอาจคลอดใกล้กับวันที่ 12 มิถุนายน ซึ่งเป็นวันชาติรัสเซีย

ครอบครัวที่มีลูกเกิดในช่วงวันดังกล่าวอาจได้รับรางวัล เช่น รถยนต์ ที่อยู่อาศัย โทรทัศน์ ตู้เย็น หรือเครื่องใช้ไฟฟ้า โดยกิจกรรมได้รับความสนใจจากสื่อทั่วโลกในเวลาต่อมา

แม้หลายคนจะมองว่าเป็นกิจกรรมที่ดูตลกหรือแปลก แต่เบื้องหลังคือความกังวลด้านประชากรของรัสเซีย สำนักข่าว Reuters เคยรายงานว่า ในปี 2007 โรงพยาบาลหลักของเมืองอูลยานอฟสค์มีเด็กเกิดในวันที่ 12 มิถุนายนถึง 78 คน เพิ่มจาก 26 คนในปีก่อนหน้า

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขเด็กเกิดในวันเดียวไม่สามารถยืนยันได้ว่าโครงการดังกล่าวแก้ปัญหาประชากรทั้งประเทศได้จริง เพราะการตัดสินใจมีลูกยังขึ้นอยู่กับรายได้ ที่อยู่อาศัย งาน สวัสดิการ และความพร้อมของแต่ละครอบครัวด้วย

4. คดีฆาตกรต่อเนื่องที่มีฉายาจาก “เมือง” และ “กระดานหมากรุก”

รัสเซียและอดีตสหภาพโซเวียตเคยมีคดีฆาตกรต่อเนื่องหลายคดีที่สร้างความหวาดกลัวอย่างมาก หนึ่งในชื่อที่เป็นที่รู้จักคือ “อันเดร ชิคาติโล” ซึ่งได้รับฉายาว่า “เพชฌฆาตแห่งรอสตอฟ” จากพื้นที่ที่เกิดคดีจำนวนมาก

อีกคนคือ “อเล็กซานเดอร์ พิชุชกิน” หรือ “นักฆ่ากระดานหมากรุก” ผู้ก่อเหตุในกรุงมอสโก เขาเคยบอกพนักงานสอบสวนว่าต้องการวางเหรียญบนช่องกระดานหมากรุกให้ครบ 64 ช่อง โดยแต่ละช่องเป็นตัวแทนของเหยื่อหนึ่งคน

อย่างไรก็ตาม จำนวนผู้เสียชีวิตที่ผู้ก่อเหตุอ้างกับจำนวนที่ศาลพิสูจน์ได้อาจไม่เท่ากัน การนำเสนอเรื่องคดีอาชญากรรมจึงควรแยกให้ชัดระหว่างคำสารภาพ ข้อกล่าวหา และคำพิพากษาของศาล

ส่วน “นิโคไล ดซูมากาลิเยฟ” ชายผู้มีครอบฟันโลหะและถูกกล่าวหาว่าสังหารผู้หญิง รวมถึงกินเนื้อเหยื่อบางส่วน มักถูกนำมารวมอยู่ในเรื่องเล่าเกี่ยวกับฆาตกรรัสเซียและสหภาพโซเวียต

แต่ต้องแยกบริบทให้ถูกต้องว่า คดีของเขาเกิดขึ้นในสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตคาซัค หรือดินแดนประเทศคาซัคสถานในปัจจุบัน ไม่ใช่รัสเซีย แม้ขณะเกิดเหตุพื้นที่ดังกล่าวจะยังอยู่ภายใต้สหภาพโซเวียตก็ตาม

ศาลในเวลานั้นวินิจฉัยว่าเขามีอาการป่วยทางจิต จึงถูกส่งตัวเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลจิตเวชแทนการรับโทษในเรือนจำ ทั้งนี้ การป่วยทางจิตไม่ควรถูกนำไปเหมารวมกับพฤติกรรมรุนแรง เพราะผู้มีปัญหาสุขภาพจิตส่วนใหญ่ไม่ได้เป็นอันตรายต่อผู้อื่น

เรื่องราวทั้ง 4 ข้อนี้ทำให้เห็นว่า รัสเซียไม่ได้มีเพียงภาพของประเทศขนาดใหญ่ สงครามเย็น หรือวอดก้าเท่านั้น แต่ยังมีทั้งนโยบายที่เกิดผลลัพธ์ไม่คาดคิด ความพยายามแก้ปัญหาประชากร และเรื่องเล่าจากยุคโซเวียตที่ต้องตรวจสอบพรมแดนและช่วงเวลาให้ถูกต้องก่อนนำมาเผยแพร่ต่อ