ทำไมญี่ปุ่นจึงถูกจับตา หลังมีรายงานสายลับรัสเซียใช้โตเกียวเป็นฐานปฏิบัติการ

ทำไมญี่ปุ่นจึงถูกจับตา หลังมีรายงานสายลับรัสเซียใช้โตเกียวเป็นฐานปฏิบัติการ

มีฐานสายลับรัสเซียอยู่ในญี่ปุ่นจริงหรือ? คำตอบในเวลานี้ยังต้องใช้คำว่า “ตามรายงานของสื่อและแหล่งข่าวด้านความมั่นคง” เนื่องจากรัฐบาลญี่ปุ่นยังไม่ได้ยืนยันรายละเอียดเป็นรายกรณี อย่างไรก็ตาม รายงานที่เผยแพร่เมื่อวันที่ 12 กรกฎาคม 2026 ระบุว่า ญี่ปุ่นอาจกลายเป็นพื้นที่สำคัญแห่งใหม่สำหรับปฏิบัติการข่าวกรองของรัสเซีย หลังเจ้าหน้าที่รัสเซียจำนวนมากถูกขับออกจากประเทศตะวันตก

หลังจากรัสเซียบุกยูเครนในปี 2022 หลายประเทศในยุโรปและสหรัฐอเมริกาได้ขับเจ้าหน้าที่ข่าวกรองรัสเซีย ซึ่งถูกกล่าวหาว่าปฏิบัติงานภายใต้สถานะนักการทูตออกจากประเทศ ส่งผลให้เครือข่ายบางส่วนต้องมองหาพื้นที่อื่นสำหรับดำเนินงานแทน

เมื่อวันที่ 12 กรกฎาคม 2026 เดอะนิวยอร์กไทมส์ เผยแพร่รายงานซึ่งต่อมาถูกนำเสนอผ่าน The Japan Times ว่า ญี่ปุ่นได้กลายเป็นหนึ่งในสถานที่สำคัญที่รัสเซียใช้ดำเนินกิจกรรมด้านข่าวกรองอย่างไม่คาดคิด เนื่องจากเครือข่ายเหล่านี้อาจยังเคลื่อนไหวได้สะดวกกว่าหลายประเทศตะวันตก

จากเจ้าหน้าที่ข่าวกรองสู่สถานะนักการทูตและนักธุรกิจ

รายงานดังกล่าวอ้างข้อมูลจากเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องว่า เจ้าหน้าที่ข่าวกรองรัสเซียหลายสิบคนที่เคยถูกขับออกจากประเทศตะวันตกได้เดินทางมายังญี่ปุ่น โดยบางส่วนทำงานภายใต้สถานะนักการทูต นักธุรกิจ หรือพนักงานบริษัท เพื่อปกปิดบทบาทที่แท้จริง

ภารกิจที่ถูกกล่าวถึงไม่ได้มีเพียงการรวบรวมข่าวสาร แต่ยังรวมถึงการช่วยจัดหาสินค้าและเทคโนโลยีที่รัสเซียต้องการ แต่ไม่สามารถซื้อโดยตรงได้เนื่องจากมาตรการคว่ำบาตรและข้อจำกัดด้านการส่งออก

ประเด็นสำคัญจึงไม่ได้อยู่ที่ภาพของ “สายลับ” แบบในภาพยนตร์เท่านั้น แต่อาจเป็นเครือข่ายจัดซื้อ บริษัทตัวกลาง และการส่งสินค้าผ่านประเทศที่สาม เพื่อทำให้ตรวจสอบปลายทางที่แท้จริงได้ยากขึ้น

รายงานพาดพิงสำนักงานแอโรฟลอตในโตเกียว

เดอะนิวยอร์กไทมส์ยังรายงานว่า เจ้าหน้าที่ระดับสูงบางรายของหน่วยข่าวกรองทางทหารรัสเซียถูกกล่าวหาว่าใช้สำนักงานของสายการบิน แอโรฟลอต ในกรุงโตเกียวเป็นพื้นที่ปฏิบัติงาน โดยอำพรางตัวเป็นพนักงานของสายการบิน

เครือข่ายดังกล่าวถูกระบุว่ามีหน้าที่จัดซื้อสินค้าในญี่ปุ่น โดยเฉพาะอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์และเทคโนโลยีขั้นสูง ก่อนหาช่องทางส่งกลับไปยังรัสเซียผ่านเส้นทางที่ช่วยหลีกเลี่ยงข้อจำกัดด้านการส่งออก

อย่างไรก็ตาม ข้อมูลส่วนนี้ยังเป็นข้อกล่าวหาในรายงานข่าว ไม่ใช่คำตัดสินของศาลหรือการยืนยันรายละเอียดทั้งหมดจากรัฐบาลญี่ปุ่น จึงควรแยกให้ออกจากข้อเท็จจริงที่ได้รับการพิสูจน์ทางกฎหมายแล้ว

ทำไมญี่ปุ่นจึงอาจเป็นเป้าหมายสำคัญ?

ญี่ปุ่นเป็นประเทศที่มีอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ เครื่องจักร เซมิคอนดักเตอร์ และชิ้นส่วนความแม่นยำสูง สินค้าหลายประเภทสามารถใช้ได้ทั้งในภาคพลเรือนและการทหาร หรือที่เรียกว่า เทคโนโลยีใช้ได้สองทาง

อุปกรณ์ที่ดูเหมือนสินค้าอุตสาหกรรมทั่วไป เช่น ชิปคอมพิวเตอร์ เซนเซอร์ โมดูลควบคุม หรือเครื่องมือวัด อาจถูกนำไปประยุกต์ใช้กับระบบสื่อสาร โดรน หรืออุปกรณ์ทางทหารได้ จึงเป็นเหตุให้การตรวจสอบผู้ซื้อ ตัวกลาง และปลายทางของสินค้าเหล่านี้มีความสำคัญ

รายงานยังมองว่า กฎหมายเกี่ยวกับการจารกรรมของญี่ปุ่นในบางด้านยังไม่ครอบคลุมเท่ากฎหมายของประเทศตะวันตกบางแห่ง ทำให้เจ้าหน้าที่อาจติดตามหรือดำเนินคดีกับบุคคลที่ถูกสงสัยว่าเป็นสายลับต่างชาติได้ยาก หากยังไม่มีการกระทำผิดตามกฎหมายข้ออื่นอย่างชัดเจน

อย่างไรก็ดี ญี่ปุ่นได้เพิ่มมาตรการด้านความมั่นคงและเริ่มปรับโครงสร้างงานข่าวกรองของประเทศ เพื่อรับมือกับภัยคุกคามจากต่างชาติที่มีความซับซ้อนมากขึ้น

รัฐบาลญี่ปุ่นตอบอย่างระมัดระวัง

มิโนรุ คิฮาระ หัวหน้าเลขาธิการคณะรัฐมนตรีญี่ปุ่น กล่าวว่ารัฐบาลรับทราบรายงานดังกล่าว แต่ไม่สามารถแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับรายละเอียดเป็นรายกรณีได้

เขายอมรับว่า ภายใต้สภาพแวดล้อมด้านความมั่นคงที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ญี่ปุ่นมีความจำเป็นเพิ่มขึ้นในการรับมือกิจกรรมข่าวกรองจากต่างประเทศ โดยเฉพาะการได้มาซึ่งข้อมูลสำคัญที่อาจเป็นภัยต่อความมั่นคงแห่งชาติ พร้อมระบุว่ารัฐบาลจำเป็นต้องจัดการเรื่องนี้อย่างเข้มงวดยิ่งขึ้น

ทั้งนี้ ต้นฉบับเดิมระบุชื่อว่า “โยชิมาสะ คิฮาระ” แต่แหล่งข่าวที่ตรวจสอบได้ระบุว่าผู้ดำรงตำแหน่งและให้ถ้อยคำดังกล่าวคือ มิโนรุ คิฮาระ

สรุปแล้ว มี “ฐานสายลับรัสเซีย” ในญี่ปุ่นจริงหรือไม่?

คำว่า “ฐานสายลับ” ในบริบทนี้ไม่ได้หมายถึงฐานทัพหรืออาคารลับที่รัฐบาลญี่ปุ่นรับรองว่ามีอยู่จริง แต่หมายถึงญี่ปุ่นอาจถูกใช้เป็น ศูนย์กลางของเครือข่ายปฏิบัติการข่าวกรองและการจัดซื้อเทคโนโลยี ตามข้อกล่าวหาในรายงานของสื่อ

รัฐบาลญี่ปุ่นยังไม่ยืนยันรายละเอียดแต่ละกรณี ขณะที่ข้อมูลสำคัญจำนวนหนึ่งมาจากเจ้าหน้าที่ข่าวกรองและแหล่งข่าวที่ไม่เปิดเผยชื่อ ดังนั้น ประเด็นนี้ควรติดตามจากผลการสอบสวน การบังคับใช้กฎหมาย และคำชี้แจงอย่างเป็นทางการต่อไป

สิ่งที่ควรจดจำคือ สงครามข่าวกรองสมัยใหม่อาจไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในสถานทูตหรือพื้นที่ทางทหาร แต่สามารถแฝงอยู่ในบริษัท การจัดซื้อสินค้า และห่วงโซ่การส่งออกเทคโนโลยีที่ดูเหมือนเป็นธุรกิจทั่วไปได้เช่นกัน