เหตุดินทรุดตัวอุโมงค์รถไฟฟ้าสายสีม่วงใต้ วงเวียนใหญ่ กับภารกิจหน่วย USAR Thailand

จุดเริ่มต้นของเหตุการณ์

เหตุการณ์เริ่มต้นขึ้นตั้งแต่วันที่ 8 กรกฎาคม 2569 เมื่อเจ้าหน้าที่ตรวจพบน้ำใต้ดินที่มีแรงดันสูงกว่าระดับหลังคาอุโมงค์ถึง 20 เมตร รั่วซึมเข้ามาบริเวณฐานของบ่อพักน้ำใต้อุโมงค์ (Sump) ในพื้นที่ก่อสร้างโครงการรถไฟฟ้าสายสีม่วงใต้ ช่วงเตาปูน–ราษฎร์บูรณะ (วงแหวนกาญจนาภิเษก) สัญญาที่ 4 บริเวณแยกวงเวียนใหญ่ ฝั่งธนบุรี

จากการตรวจสอบเบื้องต้นของทีมวิศวกร สาเหตุหลักเกิดจากข้อบกพร่องในเนื้อคอนกรีตระหว่างขั้นตอนก่อสร้าง ทำให้น้ำทะลักเข้ามาตามรอยแยกด้วยอัตราสูงสุดถึง 100 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง ซึ่งเกินขีดความสามารถของเครื่องสูบน้ำปกติที่ติดตั้งไว้ นอกจากนี้จุดเกิดเหตุยังเป็นพื้นที่ลุ่มต่ำที่สุดของโครงการก่อสร้าง จึงกลายเป็นจุดรับน้ำตามธรรมชาติ เมื่อน้ำไหลทะลักเข้าสู่อุโมงค์อย่างต่อเนื่อง ก็พัดพาเอามวลดินและทรายโดยรอบไหลตามเข้าไปด้วย ส่งผลให้ชั้นดินด้านบนเกิดการทรุดตัวและสไลด์เข้าไปในอุโมงค์เรื่อยมา

ผลกระทบต่อพื้นผิวถนนและอาคารโดยรอบ

ในช่วงค่ำวันที่ 9 กรกฎาคม พื้นผิวจราจรบริเวณถนนประชาธิปกใกล้แยกวงเวียนใหญ่เริ่มปรากฏรอยร้าวและทรุดตัวลงอย่างต่อเนื่อง จนวัดค่าการยุบตัวสะสมได้ถึง 20 เซนติเมตร เจ้าหน้าที่จึงต้องสั่งปิดการจราจรทุกช่องทางตลอด 24 ชั่วโมงเพื่อลดแรงสั่นสะเทือน พร้อมทั้งอพยพประชาชนที่อาศัยอยู่ในอาคารรัศมี 30 เมตรรอบจุดเกิดเหตุออกจากพื้นที่โดยด่วน

อาคารพาณิชย์เก่าแก่ในละแวกดังกล่าวเริ่มมีสัญญาณการเอนตัวและเคลื่อนตัวเล็กน้อย รวมถึงอาจมีรอยร้าวใหม่เกิดขึ้น อย่างไรก็ตาม อาคารที่อยู่ประชิดจุดเกิดเหตุมากที่สุด ซึ่งเป็นอดีตอาคารธนาคาร ปัจจุบันไม่มีผู้อยู่อาศัยเนื่องจากอยู่ระหว่างปิดปรับปรุงอยู่แล้ว จึงลดความเสี่ยงต่อชีวิตประชาชนได้ในระดับหนึ่ง

นายชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร พร้อมด้วยนายวิศณุ ทรัพย์สมพล รองผู้ว่าฯ กทม. ได้ลงพื้นที่ตรวจสอบและอำนวยการสั่งอพยพด้วยตนเอง ขณะที่นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี ก็ได้ลงพื้นที่เฝ้าสังเกตการณ์อย่างใกล้ชิดในคืนวันเกิดเหตุ

หน่วย USAR คืออะไร และมีบทบาทอย่างไรในเหตุการณ์นี้

USAR (Urban Search and Rescue) หรือ "ทีมค้นหาและกู้ภัยในเขตเมือง" เป็นหน่วยปฏิบัติการเฉพาะทางที่ได้รับการฝึกฝนสำหรับภารกิจค้นหาและช่วยเหลือผู้ประสบภัยในพื้นที่เมืองที่มีโครงสร้างซับซ้อน เช่น อาคารถล่ม อุโมงค์ทรุดตัว หรือเหตุภัยพิบัติที่เกี่ยวข้องกับสิ่งปลูกสร้าง ทีมงานประกอบด้วยผู้เชี่ยวชาญหลายสาขา ทั้งเจ้าหน้าที่กู้ภัย วิศวกรโครงสร้าง ทีมสุนัขค้นหา และผู้เชี่ยวชาญด้านอุปกรณ์ตรวจจับสัญญาณชีพ ทำงานร่วมกันภายใต้มาตรฐานสากล

ในประเทศไทย หน่วยงานนี้ดำเนินการในนาม USAR Thailand ภายใต้การกำกับดูแลของกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) โดยก่อนหน้านี้ทีม USAR Thailand เคยปฏิบัติภารกิจสำคัญมาแล้ว อาทิ กรณีอุโมงค์รถไฟความเร็วสูงถล่มที่อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา เมื่อเดือนสิงหาคม 2567 ซึ่งมีคนงานติดอยู่ภายใน

สำหรับเหตุการณ์วงเวียนใหญ่ครั้งนี้ นายธีรพัฒน์ คัชมาตย์ อธิบดี ปภ. ได้สั่งการให้ชุด USAR Thailand จำนวน 20 นาย เข้าสนธิกำลังร่วมกับทีมดับเพลิงและกู้ภัยกรุงเทพมหานคร ปฏิบัติภารกิจภายใต้จุดบัญชาการเหตุการณ์ (ICP) ที่ตั้งขึ้นบริเวณวงเวียนตากสิน ภารกิจหลักของทีมในครั้งนี้ไม่ใช่การค้นหาผู้ติดค้าง แต่เป็นการสนับสนุนด้านความปลอดภัยเชิงป้องกัน ได้แก่

• ติดตั้งอุปกรณ์สนับสนุนพลังงานไฟฟ้าและระบบส่องสว่างบอลลูนไลท์ เพื่อให้วิศวกรทำงานกู้สถานการณ์ได้ตลอด 24 ชั่วโมง
• ติดตั้งระบบเซนเซอร์เฝ้าระวังอาคารถล่ม (Rescue Guardian) จำนวน 2 จุด ในรัศมีรอยร้าว 30 เมตร เพื่อวัดองศาการเอียงของอาคารผ่านระบบกล้องควบคุมแบบเรียลไทม์ หากโครงสร้างเคลื่อนตัวแม้เพียงเล็กน้อย ระบบจะส่งสัญญาณเตือนภัยทันทีเพื่อความปลอดภัยของทั้งเจ้าหน้าที่และประชาชน
• จัดวิศวกรประจำทีมเข้าร่วมปฏิบัติการเพื่อให้การดำเนินงานเป็นไปตามมาตรฐานทางวิศวกรรม

แนวทางแก้ไขจากมุมมองวิศวกร

นายอมร (นายกสมาคมวิศวกรโครงสร้างแห่งประเทศไทย) ได้ลงพื้นที่ตรวจสอบและให้ความเห็นว่า จุดเกิดเหตุอยู่บริเวณบ่อรับน้ำ (Sump) ซึ่งเป็นจุดที่ลึกที่สุดของอุโมงค์ใต้ดิน ตามหลักวิศวกรรมก่อสร้างจำเป็นต้องปรับปรุงสภาพชั้นดินด้วยการฉีดซีเมนต์หรือสารเคมีเสริมความแข็งแรงก่อนเปิดหน้าดิน แต่เนื่องจากงานก่อสร้างในจุดดังกล่าวเสร็จสิ้นไปแล้ว การแก้ไขจึงต้องทำในลักษณะเร่งด่วนจากภายนอก

มาตรการเร่งด่วนที่ผู้รับเหมาดำเนินการอยู่ในขณะนี้ ประกอบด้วย 2 แนวทางหลัก คือ

1. เสริมซีเมนต์ในชั้นดิน เพื่ออุดรอยรั่วทั้ง 4 จุดที่ตรวจพบ ควบคู่กับการเจาะบ่อบาดาลลึก 50 เมตร เพื่อสูบน้ำออกและลดแรงดันน้ำใต้ดินโดยรอบ
2. ปิดหัว-ท้ายอุโมงค์และเติมน้ำเข้าระบบ เพื่อปรับสมดุลแรงดันภายในและภายนอกอุโมงค์ ป้องกันไม่ให้ดินและทรายไหลรั่วเข้าไปเพิ่มเติม พร้อมฉีดคอนกรีตผสมสารเคมีแข็งตัวเร็วจากภายนอกเพื่อเสริมความแข็งแรงของโครงสร้าง

ผู้เชี่ยวชาญด้านวิศวกรรมโครงสร้างระบุว่า สิ่งที่น่ากังวลที่สุดในสถานการณ์เช่นนี้ไม่ใช่เพียงปริมาณน้ำที่รั่วซึม แต่คือการที่กระแสน้ำพัดพามวลดินและทรายใต้ฐานอาคารไหลตามเข้าไปในอุโมงค์ด้วย เพราะหากดินใต้ฐานรากสูญหายไปมาก จะกระทบโดยตรงต่อความมั่นคงของอาคารเก่าโดยรอบที่ส่วนใหญ่ใช้เสาเข็มสั้น ทำให้มีความเสี่ยงต่อการทรุดตัวเพิ่มขึ้น

สถานการณ์ล่าสุด

การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย (รฟม.) และกรมการขนส่งทางราง ได้ออกแถลงการณ์ยืนยันว่า เจ้าหน้าที่สามารถควบคุมสถานการณ์ส่วนใหญ่ได้แล้ว และยืนยันว่าเหตุน้ำรั่วซึมครั้งนี้ไม่ส่งผลกระทบต่อความมั่นคงแข็งแรงของโครงสร้างอุโมงค์รถไฟฟ้าสายหลัก

ล่าสุดในวันที่ 10 กรกฎาคม ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครลงพื้นที่ตรวจสอบอีกครั้ง และรายงานว่าจุดดินทรุดตัวยังทรงตัวอยู่ในระดับที่ควบคุมได้ ไม่พบสัญญาณดินทรุดเพิ่มเติมหรือรอยแตกร้าวใหม่ของอาคารโดยรอบ อย่างไรก็ตาม เจ้าหน้าที่ยังคงปิดกั้นพื้นที่และงดใช้สะพานลอยใกล้จุดเกิดเหตุเพื่อความปลอดภัย พร้อมเปิดเส้นทางเบี่ยงบริเวณแยกบ้านแขกเพื่อรองรับการจราจร ขณะที่ระบบเซนเซอร์เฝ้าระวังของทีม USAR Thailand ยังคงเดินหน้าติดตามความเคลื่อนไหวของโครงสร้างอาคารตลอด 24 ชั่วโมง เพื่อเป็นหลักประกันความปลอดภัยให้กับประชาชนในพื้นที่จนกว่าสถานการณ์จะคลี่คลายอย่างสมบูรณ์

บทความนี้เรียบเรียงจากรายงานข่าวของสำนักข่าวไทยรัฐ, ข่าวสด, The Standard, PPTV HD36 และ Kapook รวมถึงความเห็นของวิศวกรผู้เชี่ยวชาญด้านโครงสร้าง ข้อมูล ณ วันที่ 10 กรกฎาคม 2569 สถานการณ์อาจมีความคืบหน้าเพิ่มเติม ผู้อ่านควรติดตามประกาศจากหน่วยงานราชการที่เกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิด