ตรวจนิสิตใหม่ ม.มหาสารคาม พบพยาธิใบไม้ตับ 1 ใน 3 เสี่ยงจากปลาร้า-ปลาดิบ

ตอนนี้จังหวัดมหาสารคามกำลังเร่งแก้ปัญหา “พยาธิใบไม้ในตับ” หลังผลตรวจคัดกรองประชาชนและนักศึกษาใหม่พบผู้ติดเชื้อจำนวนมากกว่าที่คาดไว้ โดยเฉพาะกลุ่มนักศึกษาใหม่ของมหาวิทยาลัยในจังหวัด ที่มีตัวเลขติดเชื้อสูงจนน่ากังวล

เรื่องนี้ไม่ใช่แค่ปัญหาการกินอาหารแบบดิบหรือสุก ๆ ดิบ ๆ เท่านั้น แต่เกี่ยวข้องกับความเสี่ยงระยะยาว เพราะพยาธิใบไม้ในตับเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่อาจนำไปสู่โรคมะเร็งท่อน้ำดี ซึ่งเป็นโรคร้ายแรงที่พบได้มากในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

มหาสารคามประชุมเร่งแก้ปัญหา

เมื่อวันที่ 6 กรกฎาคม 2026 ผู้ว่าราชการจังหวัดมหาสารคาม ได้เป็นประธานการประชุมร่วมกับเจ้าหน้าที่สาธารณสุข ผู้แทนจากมหาวิทยาลัย และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อเตรียมจัดโครงการรณรงค์ให้คนรุ่นใหม่ในภาคอีสานห่างไกลจาก “พยาธิใบไม้ในตับและโรคมะเร็งท่อน้ำดี”

เป้าหมายของโครงการ คือการให้ความรู้แก่ประชาชนและนักศึกษาเกี่ยวกับอันตรายของโรค รวมทั้งหาวิธีลดความเสี่ยงจากการรับประทานอาหารที่อาจเป็นแหล่งของการติดเชื้อ โดยเฉพาะอาหารที่เกี่ยวข้องกับปลาน้ำจืดแบบดิบหรือปรุงสุกไม่ทั่วถึง

จากผลตรวจคัดกรองประชาชนประมาณ 20,000 คนในจังหวัด พบว่ามีผู้ติดเชื้อพยาธิใบไม้ในตับประมาณ 11 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งถือว่าเป็นตัวเลขที่สูง

แต่สิ่งที่น่าตกใจยิ่งกว่า คือผลตรวจของนักศึกษามหาวิทยาลัย

มหาวิทยาลัยมหาสารคามตรวจนักศึกษาใหม่ทั้งหมด 12,733 คน พบว่ามีผู้ติดเชื้อถึง 4,233 คน หรือประมาณ 33% หมายความว่าในนักศึกษาใหม่ทุก ๆ 3 คน จะมีประมาณ 1 คนที่ตรวจพบพยาธิ

ส่วนมหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม ตรวจนักศึกษา 1,922 คน พบผู้ติดเชื้อ 380 คน หรือเกือบ 20%

สาเหตุที่ถูกจับตา: ปลาน้ำจืดดิบและปลาร้าที่ไม่สุก

ผู้ว่าราชการจังหวัดระบุว่า สาเหตุสำคัญน่าจะมาจากพฤติกรรมการรับประทานอาหารของคนในภาคอีสานบางส่วน ที่นิยมกินอาหารจากปลาน้ำจืดแบบดิบหรือสุกไม่ทั่วถึง รวมถึงอาหารหมักดองบางชนิด

อาหารที่มักถูกพูดถึงในกลุ่มเสี่ยง เช่น ก้อยปลา ลาบปลาดิบ ปลาส้ม ปลาจ่อม หรือปลาร้าที่ไม่ได้ผ่านความร้อนอย่างเพียงพอ หากปลามีพยาธิหรือมีไข่พยาธิปนเปื้อน เมื่อรับประทานเข้าไป พยาธิอาจเข้าไปอาศัยอยู่ในท่อน้ำดีและตับของคนได้

อย่างไรก็ตาม เรื่องนี้ควรทำความเข้าใจอย่างระมัดระวัง ไม่ใช่อาหารอีสานทุกชนิดที่เสี่ยง และไม่ใช่ปลาร้าทุกแบบที่อันตราย ประเด็นสำคัญอยู่ที่ “วัตถุดิบและการปรุงสุก” หากใช้ปลาร้าที่ผ่านความร้อนอย่างถูกต้อง หรือปรุงอาหารให้สุกทั่วถึง ก็ช่วยลดความเสี่ยงได้มาก

ทำไมพยาธิใบไม้ในตับถึงน่ากังวล

ในช่วงแรก ผู้ติดเชื้อจำนวนมากอาจไม่รู้ตัว เพราะมักไม่มีอาการชัดเจน บางคนใช้ชีวิตตามปกติจนไม่คิดว่าตัวเองติดเชื้อ

แต่หากปล่อยไว้นานหลายปี พยาธิอาจทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรังในท่อน้ำดีและตับ และเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคมะเร็งท่อน้ำดี ซึ่งเป็นโรคที่รักษายาก โดยเฉพาะหากตรวจพบในระยะลุกลาม

นี่คือเหตุผลที่หน่วยงานสาธารณสุขให้ความสำคัญกับการตรวจคัดกรองและการรณรงค์เปลี่ยนพฤติกรรมการกิน โดยเฉพาะในพื้นที่ที่ยังมีวัฒนธรรมการกินปลาน้ำจืดดิบหรือสุก ๆ ดิบ ๆ

คนทั่วไปควรระวังอะไร

สิ่งที่ควรทำคือ เลือกกินอาหารที่ปรุงสุกทั่วถึง โดยเฉพาะเมนูจากปลาน้ำจืด ไม่ควรกินปลาดิบ ปลาสุก ๆ ดิบ ๆ หรืออาหารหมักดองจากปลาที่ไม่แน่ใจว่าผ่านความร้อนหรือกระบวนการที่ปลอดภัยแล้วหรือไม่

ถ้ากินส้มตำปลาร้า ควรเลือกร้านที่ใช้ปลาร้าต้มสุก หรือมีการระบุชัดเจนว่าปลาร้าผ่านความร้อนแล้ว เพราะปลาร้าที่ต้มสุกจะช่วยลดความเสี่ยงจากพยาธิได้ดีกว่าการใช้ปลาร้าดิบ

สำหรับคนที่มีประวัติกินปลาน้ำจืดดิบเป็นประจำ หรืออยู่ในพื้นที่เสี่ยง ควรเข้ารับการตรวจคัดกรองเมื่อมีโอกาส ไม่ควรซื้อยาถ่ายพยาธิมากินเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์หรือเจ้าหน้าที่สาธารณสุข เพราะการตรวจให้ชัดเจนและรักษาอย่างถูกวิธีสำคัญกว่า

กรณีที่มหาสารคามพบผู้ติดเชื้อพยาธิใบไม้ในตับจำนวนมาก โดยเฉพาะในกลุ่มนักศึกษาใหม่ เป็นสัญญาณเตือนว่าเรื่องอาหารดิบหรือสุกไม่ทั่วถึงยังเป็นปัญหาสุขภาพที่ใกล้ตัวมากกว่าที่หลายคนคิด

ไม่ได้หมายความว่าต้องเลิกกินอาหารอีสานทั้งหมด แต่ควรเลือกกินอย่างปลอดภัยขึ้น โดยเฉพาะเมนูที่เกี่ยวกับปลาน้ำจืดและปลาร้า เพราะเพียงเปลี่ยนจาก “ดิบ” เป็น “สุก” ก็ช่วยลดความเสี่ยงต่อโรคที่อาจตามมาในระยะยาวได้มาก