ศรีสองรัก

ปี พ.ศ. 2103 ในยุคที่พม่าเรืองอำนาจและกวาดล้างทุกอาณาจักรที่ขวางหน้า

กษัตริย์สองพระองค์จากสองแผ่นดินตัดสินใจทำสิ่งที่ไม่ค่อยเกิดขึ้นในประวัติศาสตร์

สมเด็จพระมหาจักรพรรดิแห่งกรุงศรีอยุธยา และพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชแห่งอาณาจักรล้านช้าง นิมนต์พระสงฆ์ 10 รูปพร้อมเสนาอมาตย์จากทั้งสองอาณาจักร มาร่วมพิธีสัตยาธิษฐานที่จุดกึ่งกลางระหว่างสองแผ่นดิน

สัญญาระหว่างสองพระองค์มีเพียงข้อเดียว จะไม่ล่วงล้ำดินแดนของกันและกันตลอดไป แล้วพวกเขาก็สร้างพระธาตุขึ้นเป็นสักขีพยาน ชื่อว่า "พระธาตุศรีสองรัก" ซึ่งแปลว่าความรักและความรุ่งเรืองร่วมกันของสองอาณาจักร

พระธาตุสร้างเสร็จในปี พ.ศ. 2106 และมีศิลาจารึกบันทึกพิธีสัตยาธิษฐานนั้นไว้อย่างละเอียด จารึกนี้ปัจจุบันเก็บรักษาอยู่ที่หอพระแก้ว เมืองเวียงจันทน์ ประเทศลาว

ระหว่างการก่อสร้าง ชายหญิงคู่หนึ่งชื่อ "มั่น" และ "คง" ฐานะยากจนไม่มีแก้วแหวนเงินทองมาร่วมทำบุญเหมือนคนอื่น จึงตั้งจิตอธิษฐานขออุทิศร่างกายตัวเองเป็นพุทธบูชา แล้วเดินเข้าไปในอุโมงค์พระธาตุ ให้ช่างก่ออิฐปิดตายทั้งเป็น ดวงวิญญาณของทั้งสองจึงสิงสถิตอยู่เพื่อปกปักรักษาพระธาตุมาจนถึงทุกวันนี้ ชาวด่านซ้ายเรียกวิญญาณทั้งสองว่า "เจ้าพ่อกวน" และ "เจ้าแม่นางเทียม"ข้อห้ามของพระธาตุศรีสองรักที่ยังปฏิบัติกันจนถึงปัจจุบันคือ ห้ามนำดอกไม้หรือสิ่งของสีแดงขึ้นไปบูชา ห้ามแต่งกายสีแดง เพราะสีแดงคือสีของเลือดและสงคราม ขัดแย้งกับจุดประสงค์ของพระธาตุที่สร้างเพื่อสันติภาพ

ทุกปีในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 จะมีงานสมโภชพระธาตุศรีสองรัก โดยชาวไทยและชาวลาวจากสองฝั่งแม่น้ำโขงพากันมาร่วมงานด้วยกัน นับเป็นประเพณีที่สืบทอดต่อเนื่องมายาวนานกว่า 460 ปีโดยไม่เคยขาด

กว่า 460 ปีผ่านไป พระธาตุศรีสองรักยังคงตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำหมัน อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย เป็นหลักฐานที่จับต้องได้ว่า ในยุคที่สงครามและความรุนแรงเป็นเรื่องปกติ มีกษัตริย์สองพระองค์เคยเลือกสร้างพระธาตุแทนการสร้างกำแ