ศาลรัฐธรรมนูญไม่รับ 2 คำร้อง ปมบัตรเลือกตั้งมีรหัสแท่ง-คดี ม.49

วันที่ 1 กรกฎาคม 2569 ศาลรัฐธรรมนูญประชุมปรึกษาคดีรวม 9 เรื่อง โดยมี 2 คดีที่เป็นประเด็นสำคัญและได้รับความสนใจ ซึ่งศาลมีมติเป็นเอกฉันท์มีคำสั่ง “ไม่รับคำร้องไว้พิจารณาวินิจฉัย”

ทั้ง 2 คดีเกี่ยวข้องกับประเด็นทางการเมืองและรัฐธรรมนูญที่สังคมติดตาม ได้แก่ คำร้องเรื่องการใส่รหัสแท่งและคิวอาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้ง และคำร้องตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 49 ที่กล่าวหาผู้ถูกร้อง 3 รายว่าใช้สิทธิหรือเสรีภาพเพื่อล้มล้างการปกครองฯ

คดีแรก ปมรหัสแท่งบนบัตรเลือกตั้ง

คดีแรกเป็นคำร้องของ นางสาวณัฐธิดา นิโครธางกูร ผู้ร้อง ขอให้ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาวินิจฉัยตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 213 เรื่องพิจารณาที่ ต.49/2569

ผู้ร้องกล่าวอ้างว่า การกระทำของ คณะกรรมการการเลือกตั้ง และ สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง ที่กำหนดรูปแบบและจัดพิมพ์รหัสแท่ง หรือ Barcode บนบัตรเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบบัญชีรายชื่อ ไม่เป็นไปตามวัตถุประสงค์ที่ขอรับการจัดสรรงบประมาณ ซึ่งกำหนดให้มีเพียงรหัสคิวอาร์ หรือ QR Code เท่านั้น

นอกจากนี้ ผู้ร้องยังอ้างถึงการร้องเรียนของบุคคลอื่นว่า การเลือกตั้งอาจไม่เป็นความลับ และเป็นการละเมิดสิทธิเลือกตั้ง ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ มาตรา 3 มาตรา 25 และมาตรา 41 (3)

เหตุผลที่ศาลไม่รับคำร้องคดีบัตรเลือกตั้ง

ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาแล้วเห็นว่า ข้อเท็จจริงตามคำร้องและเอกสารประกอบ ไม่ได้บรรยายให้ชัดเจนว่า ผู้ร้องถูกละเมิดสิทธิหรือเสรีภาพโดยตรงอย่างไร และได้รับความเดือดร้อนหรือเสียหายจากการกระทำของผู้ถูกร้องทั้งสองอย่างไร

ศาลเห็นว่า คำร้องดังกล่าวเป็นเพียงการแสดงความคิดเห็นของผู้ร้อง ประกอบกับผู้ร้องไม่ได้แสดงเหตุผลประกอบข้อโต้แย้งว่า การเลือกตั้งไม่เป็นไปโดยลับอย่างไร

กรณีจึงไม่เป็นไปตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2561 มาตรา 46 วรรคหนึ่งและวรรคสอง

ดังนั้น ผู้ร้องจึงไม่อาจยื่นคำร้องดังกล่าวตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 213 ได้ ศาลรัฐธรรมนูญจึงมีมติเป็นเอกฉันท์ มีคำสั่งไม่รับคำร้องไว้พิจารณาวินิจฉัย

คดีที่สอง ปมประชามติรัฐธรรมนูญและข้อกล่าวหาตามมาตรา 49

อีกคดีหนึ่งเป็นคำร้องขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 49 เรื่องพิจารณาที่ 13/2569 โดย นางสาวณัฐธิดา นิโครธางกูร เป็นผู้ร้อง

ผู้ร้องกล่าวอ้างว่า การกระทำของ นายกรัฐมนตรีและคณะรัฐมนตรี ที่พิจารณาและมีมติรับรองคำถามที่จะสอบถามประชาชนในการออกเสียงประชามติ เมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 ในการจัดทำร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ตามขั้นตอนของกฎหมาย ไม่ได้ดำเนินไปตามคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 18/2568 ในส่วนของการออกเสียงประชามติ

นอกจากนี้ ผู้ร้องยังกล่าวอ้างถึงกรณีที่พบเห็นจากข่าวสารของสื่อมวลชนต่าง ๆ ว่า นายณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ และ นายปิยบุตร แสงกนกกุล ให้ความเห็นเกี่ยวกับองคมนตรี

ผู้ร้องเห็นว่า การกระทำของผู้ถูกร้องทั้งสามเป็นการใช้สิทธิหรือเสรีภาพเพื่อล้มล้างการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 49

ก่อนยื่นคำร้องต่อศาล ผู้ร้องได้ยื่นคำร้องต่ออัยการสูงสุดแล้ว โดยอัยการสูงสุดมีหนังสือแจ้งว่า การกระทำของผู้ถูกร้องยังไม่เข้าข่ายเป็นการใช้สิทธิหรือเสรีภาพเพื่อล้มล้างการปกครองฯ ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 49 วรรคหนึ่ง จึงมีคำสั่งไม่รับดำเนินการตามที่ร้องขอ

เหตุผลที่ศาลไม่รับคำร้องตามมาตรา 49

ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาแล้วเห็นว่า การจะวินิจฉัยว่าบุคคลใดใช้สิทธิหรือเสรีภาพเพื่อล้มล้างการปกครองฯ ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 49 วรรคหนึ่ง ต้องมีข้อเท็จจริงหรือพยานหลักฐานที่ชัดเจนเพียงพอ

หลักฐานนั้นต้องแสดงให้เห็นถึงความมุ่งหมายและความประสงค์ในระดับที่วิญญูชนคาดหมายได้ว่า น่าจะทำให้เกิดผลเป็นการใช้สิทธิหรือเสรีภาพเพื่อล้มล้างการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข

แต่เมื่อพิจารณาข้อเท็จจริงตามคำร้องและเอกสารประกอบแล้ว ศาลเห็นว่า ยังไม่ปรากฏข้อเท็จจริงหรือพยานหลักฐานที่ชัดเจนเพียงพอ ที่จะแสดงให้เห็นว่าผู้ถูกร้องทั้งสามกระทำการในลักษณะดังกล่าว

กรณีจึงไม่ต้องด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 49 ศาลรัฐธรรมนูญจึงมีมติเป็นเอกฉันท์ มีคำสั่งไม่รับคำร้องไว้พิจารณาวินิจฉัย

ทำไมคำสั่ง “ไม่รับคำร้อง” จึงสำคัญ

คำสั่งไม่รับคำร้องไว้พิจารณาวินิจฉัย ไม่ได้หมายความว่าศาลได้วินิจฉัยเนื้อหาทั้งหมดของข้อกล่าวหาแล้ว แต่หมายถึงศาลเห็นว่า คำร้องนั้นยังไม่เข้าเงื่อนไขทางกฎหมายที่จะรับไว้พิจารณา

ในคดีลักษณะนี้ สิ่งสำคัญไม่ใช่เพียงการตั้งข้อสงสัยหรือแสดงความเห็น แต่ต้องมีข้อเท็จจริง เหตุผล และพยานหลักฐานที่ชัดเจนเพียงพอ โดยเฉพาะเมื่อต้องกล่าวอ้างว่ามีการละเมิดสิทธิหรือมีการกระทำเข้าข่ายล้มล้างการปกครองฯ

ทั้ง 2 คดีนี้จึงสะท้อนว่า การยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญต้องอยู่ภายใต้หลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด และต้องแสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่าผู้ร้องได้รับผลกระทบโดยตรง หรือมีพยานหลักฐานเพียงพอต่อข้อกล่าวอ้างนั้น ๆ