4 ภาพยนตร์ที่สาบสูญ และ ยังคงเป็นที่ต้องการมากที่สุด

 

ทุกวันนี้เราอาจคุ้นกับการเก็บหนัง เพลง หรือภาพถ่ายไว้ในไฟล์ดิจิทัล จนรู้สึกว่าผลงานสำคัญทางวัฒนธรรมไม่น่าจะหายไปง่าย ๆ

แต่ในยุคแรกของภาพยนตร์ เรื่องนี้ต่างออกไปมาก

หนังจำนวนมากถูกบันทึกลงบนแผ่นฟิล์มที่เปราะบาง เสื่อมสภาพง่าย ติดไฟง่าย และในเวลานั้นหลายบริษัทก็ยังไม่ได้มองว่า “ภาพยนตร์” คือทรัพย์สินที่ต้องเก็บรักษาระยะยาว

เมื่อหนังฉายจบ ฟิล์มจำนวนไม่น้อยจึงถูกทิ้ง ถูกทำลาย หรือค่อย ๆ สูญหายไปตามกาลเวลา

นี่คือเหตุผลที่ภาพยนตร์นับพันเรื่องจากยุคบุกเบิกของวงการหนัง หายไปจากโลก เหลือเพียงบันทึก ภาพนิ่ง โปสเตอร์ หรือคำบอกเล่าของคนที่เคยดูเท่านั้น

และนี่คือ 4 ภาพยนตร์สาบสูญ ที่ยังถูกพูดถึงและตามหามากที่สุดในประวัติศาสตร์ภาพยนตร์

 

1. The Fairylogue and Radio-Plays หนังออซยุคแรกที่หายไปเกือบหมด

หนึ่งในผลงานที่นักประวัติศาสตร์ภาพยนตร์อยากค้นพบมากที่สุด คือ The Fairylogue and Radio-Plays

ผลงานนี้สร้างขึ้นโดย แอล. แฟรงก์ บอม ผู้เขียนนิยายเรื่อง พ่อมดแห่งออซ เปิดตัวในปี ค.ศ. 1908 และถือเป็นความพยายามครั้งสำคัญในการนำโลกแฟนตาซีจากหนังสือ มาสู่สื่อภาพเคลื่อนไหว

ความพิเศษของงานนี้ คือมันไม่ใช่ภาพยนตร์ธรรมดาแบบที่เราคุ้นเคยในปัจจุบัน แต่เป็นการผสมผสานหลายอย่างเข้าด้วยกัน ทั้งละครเวที การบรรยาย ภาพสไลด์ และภาพยนตร์

ผู้ชมในยุคนั้นจะได้ติดตามการเดินทางไปยังดินแดนออซ ผ่านสื่อหลายรูปแบบในโชว์เดียวกัน ซึ่งถือว่าล้ำมากสำหรับช่วงต้นศตวรรษที่ 20

แม้การแสดงจะได้รับคำชมจากนักวิจารณ์ และสร้างความตื่นตาตื่นใจให้กับผู้ชม แต่ต้นทุนการผลิตที่สูงมาก ทำให้โครงการไม่สามารถทำกำไรได้ สุดท้ายต้องยุติลง

สิ่งที่น่าเสียดายที่สุดคือ ฟุตเทจภาพยนตร์ที่ใช้ในการแสดงได้สูญหายไปเกือบทั้งหมด ปัจจุบันเชื่อกันว่าไม่มีสำเนาสมบูรณ์หลงเหลืออยู่เลย

ทำให้ The Fairylogue and Radio-Plays กลายเป็นหนึ่งในสมบัติที่หายสาบสูญของประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ และยังเป็นชื่อที่คนรักหนังเงียบกับแฟนโลกออซพูดถึงอยู่เสมอ

 

2. The Story of the Kelly Gang หนังยาวเล่าเรื่องเรื่องแรกของโลก

อีกเรื่องที่มีความสำคัญอย่างยิ่ง คือ The Story of the Kelly Gang ภาพยนตร์สัญชาติออสเตรเลีย ออกฉายในปี ค.ศ. 1906

ภาพยนตร์เรื่องนี้ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางว่าเป็น ภาพยนตร์เล่าเรื่องขนาดยาวเรื่องแรกของโลก

เนื้อหาเล่าชีวิตของ เน็ด เคลลี่ อาชญากรชื่อดังของออสเตรเลีย และกลุ่มเพื่อนร่วมแก๊งของเขา

ในยุคนั้น หนังเรื่องนี้ประสบความสำเร็จมาก และได้รับความนิยมจากผู้ชมจำนวนมาก เพราะมันไม่ได้เป็นแค่ภาพเคลื่อนไหวสั้น ๆ แต่เป็นการเล่าเรื่องแบบเต็มรูปแบบ มีตัวละคร มีเหตุการณ์ และมีโครงเรื่องให้ติดตาม

อย่างไรก็ตาม เมื่อเวลาผ่านไป ฟิล์มส่วนใหญ่ได้สูญหายไป เหลือเพียงประมาณ 17 นาที จากความยาวเดิมที่มากกว่า 1 ชั่วโมง

นักค้นคว้าและนักอนุรักษ์ภาพยนตร์ใช้เวลาหลายสิบปีในการตามหาชิ้นส่วนที่หลงเหลืออยู่ บางครั้งพบเพียงไม่กี่เฟรมเท่านั้น

โชคดีที่มีการค้นพบฟุตเทจเพิ่มเติมในปี 2006 ทำให้สามารถบูรณะเรื่องราวได้ดีขึ้น

ถึงแม้ว่าภาพยนตร์ส่วนใหญ่ยังคงหายไป แต่สิ่งที่เหลืออยู่ก็เพียงพอจะพิสูจน์ว่า The Story of the Kelly Gang ไม่ใช่แค่หนังเก่าธรรมดา แต่มันคือหลักฐานสำคัญของจุดเริ่มต้นภาพยนตร์เล่าเรื่องขนาดยาว

 

3. The Oregon Trail หนังจอห์น เวย์นที่ยังไม่พบสำเนา

สำหรับแฟนภาพยนตร์คาวบอย ชื่อของ จอห์น เวย์น ถือเป็นตำนานของฮอลลีวูด

เขาแสดงภาพยนตร์มากกว่า 170 เรื่องตลอดอาชีพการแสดงอันยาวนาน แต่แม้แต่นักแสดงผู้ยิ่งใหญ่เช่นนี้ ก็ยังมีผลงานที่สูญหายไปเช่นกัน

หนึ่งในนั้นคือ The Oregon Trail ซึ่งออกฉายในปี ค.ศ. 1936

ภาพยนตร์เรื่องนี้เล่าเรื่องของอดีตทหารผ่านศึก ที่ออกตามล่าฆาตกรผู้สังหารพ่อของเขา

ในช่วงเวลาที่หนังเรื่องนี้เข้าฉาย จอห์น เวย์น ยังไม่ได้กลายเป็นดาราระดับโลก เขาเพิ่งมีชื่อเสียงอย่างแท้จริงหลังจากแสดงในภาพยนตร์เรื่อง Stagecoach เมื่อปี ค.ศ. 1939

ด้วยเหตุนี้ The Oregon Trail จึงไม่ได้รับการเก็บรักษาอย่างจริงจังเท่าผลงานในยุคหลังของเขา

หลังจากฉายจบ ฟิล์มทั้งหมดที่รู้จักก็หายไปอย่างไร้ร่องรอย

อย่างไรก็ตาม ในปี 2013 มีแฟนภาพยนตร์คนหนึ่งค้นพบฟิล์มเนกาทีฟของภาพนิ่งจากภาพยนตร์จำนวน 40 ภาพ ซึ่งแสดงฉากต่าง ๆ จากเรื่อง

แม้ภาพนิ่งเหล่านี้จะไม่สามารถทดแทนภาพยนตร์จริงได้ แต่ก็ช่วยให้คนรุ่นหลังมองเห็นช่วงเริ่มต้นของอาชีพนักแสดงผู้เป็นตำนานคนนี้ได้ดีขึ้น

และยังทำให้หลายคนแอบหวังว่า สักวันหนึ่งอาจมีสำเนาของหนังเรื่องนี้หลงเหลืออยู่ที่ใดสักแห่ง

 

4. The Miracle Man หนังเงียบที่เหลือเพียงคลิปสั้น ๆ

อีกหนึ่งภาพยนตร์ที่ได้รับการกล่าวถึงเสมอ เมื่อพูดถึงผลงานสูญหาย คือ The Miracle Man ซึ่งออกฉายในปี ค.ศ. 1919

ภาพยนตร์เรื่องนี้มีนักแสดงชื่อดังอย่าง ลอน เชนีย์ ผู้ได้รับฉายาว่า บุรุษพันหน้า จากความสามารถในการแปลงโฉมตัวเองเป็นตัวละครหลากหลายรูปแบบ

เรื่องราวกล่าวถึงกลุ่มนักต้มตุ๋นที่พยายามหาประโยชน์จากผู้คน แต่เมื่อพวกเขาได้พบกับชายผู้เปี่ยมศรัทธา ที่ถูกเรียกว่า ปิตาจารย์ ชีวิตของพวกเขาก็ค่อย ๆ เปลี่ยนไป จนกลับตัวกลับใจเป็นคนดี

ในยุคนั้น หนังเรื่องนี้ประสบความสำเร็จอย่างมหาศาล ด้วยงบประมาณประมาณ 120,000 ดอลลาร์ แต่สามารถทำรายได้มากกว่า 3 ล้านดอลลาร์ ซึ่งถือว่าสูงมากสำหรับช่วงเวลานั้น

น่าเสียดายที่ปัจจุบันไม่มีสำเนาสมบูรณ์ของภาพยนตร์หลงเหลืออยู่เลย เหลือเพียงคลิปสั้น ๆ บางส่วนเท่านั้น

โดยเฉพาะฉากที่โด่งดัง ซึ่งตัวละครของ ลอน เชนีย์ ดูเหมือนจะหายจากความพิการอย่างอัศจรรย์ กลายเป็นหลักฐานไม่กี่ชิ้นที่ทำให้คนยุคหลังยังพอมองเห็นพลังการแสดงของเขาในเรื่องนี้

---

ทำไมหนังสาบสูญเหล่านี้ถึงยังสำคัญ

หนังเหล่านี้ไม่ได้มีคุณค่าแค่เพราะมัน “หายาก” เท่านั้น

แต่เพราะแต่ละเรื่องคือชิ้นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ บางเรื่องเป็นจุดเริ่มต้นของเทคนิคใหม่ บางเรื่องเกี่ยวข้องกับนักแสดงระดับตำนาน และบางเรื่องเป็นหลักฐานว่าวงการหนังในอดีตเคยทดลองรูปแบบการเล่าเรื่องที่กล้าหาญแค่ไหน

การตามหาฟิล์มเก่าจึงไม่ใช่แค่งานอดิเรกของนักสะสม แต่ยังเป็นการกู้คืนความทรงจำทางวัฒนธรรมที่อาจหายไปตลอดกาล

เพราะบางครั้ง ภาพยนตร์หนึ่งเรื่องที่เหลือเพียงไม่กี่นาที อาจบอกเราได้มากกว่าที่คิดว่า โลกภาพยนตร์เดินทางมาถึงวันนี้ได้อย่างไร