ค่าไฟสาธารณะในบิลบ้านคืออะไร ทำไมรัฐต้องกลับมาทบทวน

ค่าไฟสาธารณะไม่ได้หมายถึงไฟที่เราเปิดในบ้าน แต่เกี่ยวกับไฟถนน ไฟทางหลวง หรือไฟในพื้นที่สาธารณะที่ถูกพูดถึงว่าเคยถูกนำไปรวมอยู่ในภาระค่าไฟของประชาชน ประเด็นนี้ทำให้หลายบ้านเริ่มกลับมาดูบิลไฟของตัวเองว่าเงินที่จ่ายทุกเดือนประกอบด้วยอะไรบ้าง และถ้ารัฐแยกบัญชีใหม่จริง ค่าไฟบ้านจะเปลี่ยนแค่ไหน

เรื่องนี้ถูกหยิบขึ้นมาอีกครั้งหลังนายเอกนัฏ พร้อมพันธุ์ รมว.พลังงาน ระบุเมื่อวันที่ 22 มิ.ย. 2569 ว่า มีการนำค่ากระแสไฟฟ้าทางหลวงมารวมกับค่าไฟบ้านของประชาชน และต้องการทบทวนให้แยกส่วนออกมา โดยให้หน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้องสามารถของบประมาณจ่ายเองได้ หากทำได้อาจช่วยลดภาระค่าไฟประชาชนลงในอนาคต

ค่าไฟสาธารณะอยู่ตรงไหนในบิล

จุดที่ทำให้หลายคนงงคือ เวลาเปิดบิลค่าไฟ มักไม่เห็นบรรทัดที่เขียนว่า “ค่าไฟถนน” หรือ “ค่าไฟสาธารณะ” แยกออกมาโดยตรง

ตามเอกสารของสำนักงาน กกพ. โครงสร้างค่าไฟในบิลทั่วไปประกอบด้วย 4 ส่วนหลัก คือ ค่าไฟฟ้าฐาน ค่า Ft ค่าบริการรายเดือน และภาษีมูลค่าเพิ่ม โดยค่าไฟฟ้าฐานสะท้อนต้นทุนหลายด้าน เช่น โรงไฟฟ้า ระบบส่ง ระบบจำหน่าย การดำเนินงาน และต้นทุนบริการ ส่วนค่า Ft ใช้สะท้อนต้นทุนที่เปลี่ยนแปลง เช่น เชื้อเพลิงและค่าซื้อไฟ

พูดง่าย ๆ คือ ค่าไฟสาธารณะไม่ได้เป็นรายการแยกให้เห็นชัดในบิลบ้าน แต่ประเด็นที่กำลังถกกันคือ ต้นทุนบางส่วนของไฟทางสาธารณะถูกนำไปอยู่ในโครงสร้างค่าไฟที่ประชาชนร่วมจ่ายหรือไม่ และควรแยกให้เห็นโปร่งใสกว่านี้อย่างไร

กฟภ. ยืนยันกับข่าวสดว่า ประเด็นค่าไฟทางหรือไฟสาธารณะที่ถูกนำไปบวกรวมอยู่ในบิลค่าไฟประชาชนเป็นเรื่องจริง พร้อมชี้ว่าการไฟฟ้าฝ่ายจำหน่ายเป็นหน่วยงานระดับปฏิบัติ ส่วนโครงสร้างไฟฟ้าเป็นอำนาจพิจารณาของหน่วยงานด้านนโยบายและกำกับดูแล

ทำไมรัฐถึงอยากแยกใหม่

เหตุผลหลักอยู่ที่ความเป็นธรรมและความโปร่งใส

ไฟถนน ไฟทางหลวง และไฟในพื้นที่สาธารณะเป็นบริการที่คนจำนวนมากได้ใช้ประโยชน์ร่วมกัน แต่คำถามคือ ภาระค่าใช้จ่ายควรถูกเกลี่ยอยู่ในค่าไฟของผู้ใช้ไฟทุกบ้าน หรือควรถูกตั้งงบประมาณโดยหน่วยงานเจ้าของพื้นที่ให้ชัดเจน

ถ้าแยกบัญชีได้จริง หน่วยงานที่รับผิดชอบถนนหรือพื้นที่สาธารณะอาจต้องมีมิเตอร์และงบจ่ายค่าไฟของตัวเอง แทนการปล่อยให้ต้นทุนไหลรวมอยู่ในโครงสร้างค่าไฟทั่วไป รมว.พลังงานระบุว่า ต่อไปต้องติดมิเตอร์แยกบัญชีจากไฟทางหลวง และหน่วยราชการสามารถของบประมาณมาจ่ายค่าไฟได้

แต่ต้องเข้าใจให้ถูกว่า การแยกบัญชีไม่เท่ากับค่าไฟจะลดทันที เพราะค่าไฟบ้านยังขึ้นกับอีกหลายเรื่อง เช่น ต้นทุนเชื้อเพลิง ค่า Ft สัญญาซื้อไฟ โครงสร้างค่าไฟฐาน และนโยบายอุดหนุนค่าไฟในแต่ละช่วงเวลา

ไม่ใช่ค่าธรรมเนียมใหม่

เรื่องนี้ไม่ควรถูกเข้าใจว่า รัฐกำลังจะเพิ่มค่าธรรมเนียมใหม่ในบิลบ้าน ตรงกันข้าม ประเด็นที่ถกกันคือการแยกภาระเดิมให้ชัดขึ้นว่าใครควรจ่าย และจ่ายผ่านช่องทางไหน

ถ้ามองแบบชีวิตจริง ไฟถนนหน้าปากซอย ไฟบนสะพาน หรือไฟทางหลวงมีค่าไฟเสมอ ไม่มีไฟชนิดไหนใช้ฟรี เพียงแต่คำถามคือ เงินก้อนนั้นควรถูกจัดอยู่ในค่าไฟของผู้ใช้ไฟทั่วไป หรือในงบของหน่วยงานที่ดูแลพื้นที่นั้นโดยตรง

เรื่องที่คนจ่ายค่าไฟควรรู้คือ บิลไฟบ้านไม่ได้สะท้อนแค่จำนวนหน่วยที่ใช้ในบ้านอย่างเดียว แต่ยังมีองค์ประกอบของระบบไฟฟ้าทั้งประเทศรวมอยู่ด้วย นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมบางครั้งใช้ไฟใกล้เคียงเดิม แต่ยอดเงินอาจเปลี่ยนจากค่า Ft หรือโครงสร้างราคาในงวดนั้น

แล้วประชาชนควรดูอะไรต่อ

สิ่งที่ควรจับตาไม่ใช่แค่ว่า “ค่าไฟถนนจะถูกแยกไหม” แต่ต้องดู 4 เรื่องพร้อมกัน

หนึ่ง ใครจะเป็นหน่วยงานรับผิดชอบค่าไฟสาธารณะแต่ละประเภท เช่น ทางหลวง ทางหลวงชนบท หรือพื้นที่ท้องถิ่น

สอง จะติดมิเตอร์และแยกบัญชีอย่างไร เพื่อให้รู้ว่าใช้ไฟจริงเท่าไร ไม่ใช่แค่ย้ายภาระจากช่องหนึ่งไปอีกช่องหนึ่ง

สาม การแยกต้นทุนจะส่งผลต่อค่าไฟบ้านเมื่อไร และมีประกาศจากหน่วยงานกำกับออกมาแบบใด

สี่ ค่าไฟส่วนอื่น เช่น ค่า Ft หรือสัญญาซื้อไฟ จะถูกทบทวนพร้อมกันหรือไม่ เพราะค่าไฟแพงไม่ได้เกิดจากค่าไฟสาธารณะเพียงส่วนเดียว

สำหรับคนทั่วไป วิธีคิดที่ปลอดภัยที่สุดคือ ดูบิลไฟของตัวเองให้เข้าใจว่าเงินที่จ่ายมาจากหน่วยไฟ ค่า Ft ค่าบริการ และภาษี ส่วนเรื่องค่าไฟสาธารณะให้รอเกณฑ์ที่ชัดเจนจากหน่วยงานเจ้าของเรื่องก่อนคาดหวังผลในบิลรอบถัดไป

ข้อมูลด้านมาตรการรัฐอาจมีเงื่อนไขเฉพาะและเปลี่ยนได้ตามประกาศจริง จึงควรยึดข้อมูลจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเป็นหลักก่อนดำเนินการใด ๆ

สิ่งที่ควรจำคือ ค่าไฟสาธารณะเป็นเรื่องของการจัดสรรภาระ ไม่ใช่แค่ตัวเลขในบิลเดือนเดียว ถ้าแยกได้ชัด ประชาชนจะได้เห็นว่าเงินค่าไฟที่จ่ายไปเกี่ยวกับอะไรบ้าง และการลดค่าไฟควรเริ่มจากต้นทุนส่วนไหนก่อน