อลัน กรีนสแปน อดีตประธานเฟดเสียชีวิต ย้อนมรดก “ความคึกคักที่ไร้เหตุผล”

อดีตประธานธนาคารกลางสหรัฐฯ ผู้กุมทิศทางการเงินโลกเกือบ 19 ปี เสียชีวิตแล้วในวัย 100 ปี ทิ้งไว้ทั้งชื่อเสียงจากยุคเศรษฐกิจเฟื่องฟู และข้อถกเถียงเรื่องฟองสบู่สินทรัพย์

อลัน กรีนสแปน อดีตประธานธนาคารกลางสหรัฐฯ หรือเฟด เสียชีวิตแล้วเมื่อวันที่ 22 มิถุนายน 2026 ด้วยวัย 100 ปี จากภาวะแทรกซ้อนที่เกี่ยวข้องกับโรคพาร์กินสัน ตามรายงานของ Reuters

ชื่อของกรีนสแปนไม่ได้อยู่ในประวัติศาสตร์เศรษฐกิจเพียงเพราะเขาเป็นประธานเฟดยาวนานเกือบ 19 ปี แต่ยังผูกติดกับยุคที่ตลาดการเงินสหรัฐฯ ขยายตัวอย่างร้อนแรง ก่อนจะตามมาด้วยคำถามใหญ่เรื่องฟองสบู่ การกำกับดูแล และบทบาทของธนาคารกลางในวันที่ตลาดกำลังเสี่ยงเกินตัว

หนึ่งในวลีที่ทำให้เขาถูกจดจำมากที่สุดคือ “irrational exuberance” หรือที่มักแปลว่า “ความคึกคักที่ไร้เหตุผล” ซึ่งเขาใช้ในสุนทรพจน์เมื่อเดือนธันวาคม 1996 เพื่อพูดถึงความเป็นไปได้ที่ราคาสินทรัพย์อาจถูกประเมินสูงเกินพื้นฐาน

วลีสั้น ๆ นี้กลายเป็นประโยคติดหูของโลกการเงิน เพราะมันเกิดขึ้นในช่วงที่ตลาดหุ้นสหรัฐฯ กำลังเร่งตัว โดยเฉพาะหุ้นเทคโนโลยีในยุคดอทคอม

จากนักเศรษฐศาสตร์สู่ประธานเฟดที่ทรงอิทธิพล

กรีนสแปนดำรงตำแหน่งประธานคณะผู้ว่าการธนาคารกลางสหรัฐฯ ตั้งแต่ปี 1987 ถึงปี 2006 ผ่านประธานาธิบดีสหรัฐฯ หลายสมัย และอยู่ในตำแหน่งในช่วงเหตุการณ์สำคัญหลายครั้ง ตั้งแต่ตลาดหุ้นร่วงปี 1987 วิกฤตการเงินเอเชียปี 1997 วิกฤตดอทคอม ไปจนถึงช่วงหลังเหตุการณ์ 11 กันยายน

ในช่วงหนึ่ง เขาได้รับการยกย่องว่าเป็น “มาเอสโตร” ของเศรษฐกิจสหรัฐฯ เพราะสามารถพาเฟดผ่านช่วงที่เศรษฐกิจเติบโต เงินเฟ้ออยู่ในระดับที่ควบคุมได้ และตลาดการเงินมีความเชื่อมั่นสูง

แต่ภาพจำดังกล่าวเปลี่ยนไปมากหลังวิกฤตการเงินปี 2008 แม้กรีนสแปนจะพ้นตำแหน่งไปแล้วก่อนวิกฤตเต็มรูปแบบ แต่แนวคิดด้านนโยบายการเงินและการกำกับดูแลในยุคของเขายังถูกนำกลับมาวิพากษ์วิจารณ์อย่างต่อเนื่อง

วลี “ความคึกคักที่ไร้เหตุผล” ทำไมยังถูกพูดถึง

คำว่า “irrational exuberance” ไม่ใช่แค่ประโยคสวย ๆ ในสุนทรพจน์ของนายธนาคารกลาง แต่กลายเป็นคำที่ใช้เรียกบรรยากาศตลาดเมื่อราคาสินทรัพย์พุ่งขึ้นเร็ว จนผู้คนเริ่มสงสัยว่ามูลค่าที่เห็นยังสัมพันธ์กับพื้นฐานจริงหรือไม่

หลังคำเตือนในปี 1996 ตลาดหุ้นสหรัฐฯ ยังเดินหน้าขึ้นต่ออีกหลายปี ก่อนฟองสบู่ดอทคอมแตกในปี 2000 เหตุการณ์นี้ทำให้หลายฝ่ายย้อนกลับไปตั้งคำถามว่า เฟดควรทำมากกว่าการส่งสัญญาณผ่านถ้อยคำหรือไม่

ประเด็นนี้ยังเกี่ยวข้องกับแนวคิดสำคัญของกรีนสแปน เขาเชื่อในพลังของตลาดเสรีและมักระมัดระวังต่อการเข้าไปสกัดฟองสบู่โดยตรง เพราะการขึ้นดอกเบี้ยหรือคุมเข้มเร็วเกินไปอาจกระทบเศรษฐกิจวงกว้าง

สำหรับผู้สนับสนุน แนวทางดังกล่าวช่วยให้เศรษฐกิจสหรัฐฯ มีช่วงเติบโตยาวนาน แต่สำหรับนักวิจารณ์ มันเปิดพื้นที่ให้ตลาดเสี่ยงมากขึ้น โดยเฉพาะเมื่อผู้เล่นในตลาดคาดหวังว่าเฟดจะช่วยพยุงระบบเมื่อเกิดแรงกระแทก

ข้อถกเถียงเรื่องดอกเบี้ยต่ำและการกำกับดูแล

หนึ่งในข้อวิจารณ์สำคัญต่อยุคกรีนสแปนคือ นโยบายดอกเบี้ยต่ำหลังฟองสบู่ดอทคอมแตกและหลังเหตุการณ์ 11 กันยายน อาจมีส่วนทำให้เงินไหลเข้าสินทรัพย์เสี่ยงและตลาดที่อยู่อาศัยมากขึ้น

อีกประเด็นที่ถูกพูดถึงคือท่าทีต่อการกำกับดูแลอนุพันธ์ทางการเงินและธุรกรรมที่ซับซ้อนในวอลล์สตรีท กรีนสแปนเป็นผู้สนับสนุนแนวคิดตลาดเสรี และถูกมองว่าให้ความเชื่อมั่นกับการกำกับดูแลตนเองของตลาดมากกว่าการเพิ่มบทบาทรัฐ

หลังวิกฤตปี 2008 เขายอมรับต่อสาธารณะว่ามี “ข้อบกพร่อง” ในกรอบความคิดที่เชื่อว่าสถาบันการเงินจะปกป้องผลประโยชน์ของผู้ถือหุ้นและระบบได้เพียงพอ จุดนี้ทำให้มรดกของเขามีทั้งด้านที่ได้รับการยกย่องและด้านที่ถูกตรวจสอบอย่างหนัก

มุมที่ควรระวังเมื่ออ่านมรดกของกรีนสแปน

ต้นฉบับบางส่วนใช้ภาษาวิจารณ์กรีนสแปนอย่างรุนแรง โดยเฉพาะเรื่องวิกฤตการเงินเอเชียและบทบาทของสหรัฐฯ ในระบบการเงินโลก ประเด็นเหล่านี้เป็นมุมมองเชิงวิพากษ์ที่มีการถกเถียงในแวดวงเศรษฐกิจและการเมืองระหว่างประเทศ แต่ไม่ควรเขียนให้กลายเป็นข้อสรุปเด็ดขาดหากไม่มีหลักฐานหลายแหล่งรองรับ

สิ่งที่ยืนยันได้ชัดเจนคือ กรีนสแปนเป็นบุคคลที่มีอิทธิพลสูงต่อทิศทางนโยบายการเงินโลก เขาอยู่ในตำแหน่งนานพอที่จะผ่านทั้งช่วงขาขึ้นของเศรษฐกิจและช่วงที่ความเสี่ยงสะสมในระบบการเงินเริ่มเด่นชัดขึ้น

สำหรับผู้อ่านไทย ชื่อของกรีนสแปนอาจดูไกลตัว แต่การตัดสินใจของเฟดในยุคนั้นเชื่อมโยงกับกระแสเงินทุน ค่าเงิน ตลาดหุ้น และความผันผวนของเศรษฐกิจโลก ซึ่งประเทศตลาดเกิดใหม่รวมถึงไทยมักได้รับผลกระทบจากทิศทางดอกเบี้ยและเงินทุนเคลื่อนย้ายของสหรัฐฯ

กรีนสแปนจึงเป็นมากกว่าอดีตประธานเฟดคนหนึ่ง เขาเป็นชื่อที่ถูกใช้ในการอธิบายทั้งยุคแห่งความเชื่อมั่นในตลาด และยุคที่โลกการเงินต้องกลับมาถามว่า ธนาคารกลางควรปล่อยให้ตลาดจัดการตัวเองได้มากแค่ไหน

หลังการเสียชีวิตของเขา ประวัติศาสตร์เศรษฐกิจช่วงปลายศตวรรษที่ 20 ถึงต้นศตวรรษที่ 21 จึงถูกหยิบกลับมาทบทวนอีกครั้ง โดยเฉพาะวลี “ความคึกคักที่ไร้เหตุผล” ซึ่งยังใช้ได้กับหลายช่วงเวลาที่ตลาดดูมั่นใจเกินกว่าพื้นฐานจะรองรับ

KEY TAKEAWAYS:

• อลัน กรีนสแปน อดีตประธานเฟด เสียชีวิตเมื่อวันที่ 22 มิถุนายน 2026 ในวัย 100 ปี
• เขาดำรงตำแหน่งประธานเฟดระหว่างปี 1987–2006 และมีอิทธิพลสูงต่อเศรษฐกิจโลก
• วลี “irrational exuberance” จากปี 1996 กลายเป็นคำสำคัญในการอธิบายภาวะตลาดที่คึกคักเกินพื้นฐาน
• มรดกของกรีนสแปนมีทั้งด้านที่ได้รับการยกย่องจากยุคเศรษฐกิจเติบโต และด้านที่ถูกวิจารณ์หลังวิกฤตการเงิน
• บางข้อกล่าวหาเชิงการเมืองและเศรษฐกิจระหว่างประเทศควรตรวจสอบจากหลายแหล่งก่อนเขียนเป็นข้อสรุปเด็ดขาด