6 พันธมิตรสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่ชื่ออาจไม่คุ้น แต่บทบาทไม่เล็กเลย

เมื่อพูดถึงฝ่ายสัมพันธมิตร หลายคนมักนึกถึงสหรัฐฯ อังกฤษ โซเวียต หรือจีน แต่ยังมีประเทศเล็กและดินแดนห่างไกลอีกหลายแห่ง ที่มีส่วนร่วมในสงครามมากกว่าที่คนทั่วไปจำได้

สงครามโลกครั้งที่ 2 มักถูกเล่าผ่านชื่อของมหาอำนาจ แต่ชัยชนะของฝ่ายสัมพันธมิตรไม่ได้เกิดจากประเทศใหญ่เพียงไม่กี่ประเทศเท่านั้น เบื้องหลังยังมีชาติเล็ก ประเทศห่างไกล และกลุ่มทหารที่ไม่ได้อยู่บนหน้าหนังสือเรียนบ่อยนัก แต่มีบทบาทจริงในสงครามครั้งนั้น

นี่คือ 6 พันธมิตรที่มักถูกมองข้าม ทั้งในแง่การทหาร ข่าวกรอง การช่วยเหลือผู้ลี้ภัย และการยืนข้างฝ่ายสัมพันธมิตรในช่วงเวลาที่โลกกำลังถูกแบ่งเป็นสองขั้ว

สาธารณรัฐโดมินิกัน เป็นหนึ่งในกรณีที่น่าสนใจที่สุด หลังญี่ปุ่นโจมตีเพิร์ลฮาร์เบอร์ในเดือนธันวาคม 1941 ประเทศนี้ประกาศสงครามกับญี่ปุ่น และต่อมากับเยอรมนี แม้ไม่ได้ส่งกองทัพขนาดใหญ่ไปรบในแนวหน้า แต่บทบาทที่ถูกพูดถึงมากคือการเปิดรับผู้ลี้ภัยชาวยิวที่หนีนาซีเยอรมนี

ชุมชนโซซัวในสาธารณรัฐโดมินิกันกลายเป็นที่ตั้งถิ่นฐานของชาวยิวจำนวนหนึ่ง ในช่วงที่หลายประเทศปิดประตูต่อผู้ลี้ภัย ข้อมูลจาก United States Holocaust Memorial Museum ระบุว่า ประเทศนี้รับชาวยิว 645 คนระหว่างปี 1938–1945 และออกวีซ่าราว 5,000 ฉบับให้ชาวยิวในช่วงเวลาดังกล่าว

เฮติ ประเทศเพื่อนบ้านในแคริบเบียน ก็เข้าร่วมฝ่ายสัมพันธมิตรเช่นกัน เฮติประกาศสงครามกับญี่ปุ่น เยอรมนี และอิตาลี แม้กองทัพมีขนาดเล็ก แต่พื้นที่แคริบเบียนมีความสำคัญต่อการเฝ้าระวังเรือดำน้ำเยอรมัน

อีกด้านหนึ่งที่ไม่ค่อยถูกเล่าคือ นักบินชาวเฮติที่เข้ารับการฝึกในโครงการเดียวกับนักบินทัสเคกี ซึ่งเป็นหน่วยนักบินผิวดำที่มีชื่อเสียงของสหรัฐฯ แหล่งข้อมูลด้านประวัติศาสตร์ Tuskegee Airmen ระบุว่า มีนักบินอย่างน้อย 5 คนจากเฮติที่เข้ารับการฝึกที่ Tuskegee Institute เรื่องนี้ทำให้บทบาทของเฮติไม่ได้เป็นเพียง “ประเทศเล็กที่ประกาศสงคราม” แต่ยังเชื่อมโยงกับประวัติศาสตร์การต่อสู้กับการเหยียดผิวในกองทัพยุคนั้นด้วย

ชิลี ในอเมริกาใต้เริ่มต้นสงครามด้วยท่าทีเป็นกลาง แต่ภายในประเทศมีเครือข่ายและอิทธิพลของฝ่ายเยอรมันอยู่ไม่น้อย ต่อมาเมื่อสถานการณ์เปลี่ยนไป ชิลีจึงตัดสัมพันธ์กับฝ่ายอักษะ และมีบทบาทสำคัญด้านข่าวกรอง

เอกสารที่ถูกเปิดเผยในภายหลังชี้ว่า หน่วยสืบสวนของชิลีเคยยับยั้งเครือข่ายสายลับนาซี และมีข้อมูลเกี่ยวกับแผนที่เกี่ยวข้องกับคลองปานามา ซึ่งเป็นเส้นทางยุทธศาสตร์สำคัญของฝ่ายสัมพันธมิตร แม้ชิลีไม่ได้ถูกจำในฐานะสมรภูมิใหญ่ แต่บทบาทด้านข่าวกรองสะท้อนว่า สงครามโลกไม่ได้เกิดเฉพาะในยุโรปหรือเอเชียเท่านั้น

เม็กซิโก เป็นอีกประเทศที่หลายคนอาจไม่คุ้นกับบทบาทในสงครามโลกครั้งที่ 2 จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นหลังเรือบรรทุกน้ำมันของเม็กซิโกถูกโจมตีโดยเรือดำน้ำเยอรมันในปี 1942 ทำให้รัฐบาลเม็กซิโกประกาศสงครามกับฝ่ายอักษะ

บทบาทเด่นคือ ฝูงบินรบที่ 201 หรือ “Aztec Eagles” ซึ่งได้รับการฝึกในสหรัฐฯ ก่อนถูกส่งไปร่วมปฏิบัติการในฟิลิปปินส์ช่วงปลายสงคราม แหล่งข้อมูลของกองทัพอากาศสหรัฐฯ ระบุว่า Escuadrón 201 เป็นหน่วยของกองทัพอากาศเม็กซิโกที่ถูกจดจำในฐานะกลุ่มนักบินเม็กซิกันที่เข้าร่วมสงครามโลกครั้งที่ 2

เนปาลและชาวกูรข่า มีชื่อเสียงเรื่องความกล้าหาญในสนามรบ แม้เนปาลเป็นประเทศเล็กในเทือกเขาหิมาลัย แต่ทหารกูรข่าที่ประจำการในกองทัพอังกฤษและอินเดียมีบทบาทในหลายสมรภูมิ ตั้งแต่แอฟริกาเหนือ อิตาลี ไปจนถึงตะวันออกไกล

ข้อมูลจาก The Gurkha Museum ระบุว่า กูรข่ารบใน 3 สมรภูมิหลัก ได้แก่ แอฟริกาเหนือ อิตาลี และตะวันออกไกล โดยเฉพาะในพม่า ซึ่งเป็นแนวรบสำคัญของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ สำหรับผู้อ่านไทย จุดนี้น่าสนใจเพราะสมรภูมิพม่าอยู่ใกล้ภูมิภาคของเรา และเป็นส่วนหนึ่งของสงครามที่ส่งผลต่อเอเชียโดยตรง

แอฟริกาใต้ แม้มีความเชื่อมโยงกับจักรวรรดิอังกฤษ แต่ในเวลานั้นมีสถานะเป็นรัฐที่ตัดสินใจเข้าร่วมสงครามเอง การตัดสินใจไม่ง่าย เพราะภายในประเทศมีความเห็นแตกต่างกันระหว่างฝ่ายที่ต้องการวางตัวเป็นกลาง กับฝ่ายที่สนับสนุนการเข้าร่วมฝ่ายสัมพันธมิตร

ท้ายที่สุด แอฟริกาใต้ประกาศสงครามกับเยอรมนีในปี 1939 และส่งกำลังเข้าร่วมหลายแนวรบ โดยเฉพาะแอฟริกาตะวันออก แอฟริกาเหนือ และอิตาลี แหล่งข้อมูลด้านประวัติศาสตร์การทหารของแอฟริกาใต้ระบุว่า สหภาพแอฟริกาใต้เข้าสู่สงครามฝ่ายสัมพันธมิตรเมื่อวันที่ 6 กันยายน 1939

เมื่อมองรวมกัน ทั้ง 6 ตัวอย่างนี้ทำให้เห็นว่า สงครามโลกครั้งที่ 2 ไม่ได้เป็นเรื่องของประเทศมหาอำนาจเท่านั้น บางประเทศช่วยด้วยกองทัพ บางประเทศช่วยด้วยข่าวกรอง บางแห่งช่วยผู้ลี้ภัย และบางกลุ่มทหารกลายเป็นสัญลักษณ์ของความกล้าหาญ

สำหรับคนอ่านไทย เรื่องนี้อาจช่วยให้เห็นประวัติศาสตร์ในมุมที่กว้างขึ้น เพราะสงครามโลกไม่ได้มีเพียง “ผู้ชนะรายใหญ่” แต่ยังมีผู้เล่นรายเล็กที่เลือกยืนข้างหนึ่งของประวัติศาสตร์ และทิ้งร่องรอยไว้ในแบบที่ควรถูกจดจำมากกว่าที่ผ่านมา

• ฝ่ายสัมพันธมิตรในสงครามโลกครั้งที่ 2 ไม่ได้มีเฉพาะมหาอำนาจอย่างสหรัฐฯ อังกฤษ โซเวียต หรือจีน
• สาธารณรัฐโดมินิกันมีบทบาทสำคัญในการรับผู้ลี้ภัยชาวยิวที่หนีนาซี
• เฮติ ชิลี และเม็กซิโกมีบทบาททั้งด้านการทหาร ข่าวกรอง และการสนับสนุนฝ่ายสัมพันธมิตร
• กูรข่าจากเนปาลและกองทัพแอฟริกาใต้เข้าร่วมรบในหลายสมรภูมิสำคัญ
• บทเรียนสำคัญคือ สงครามโลกครั้งที่ 2 เป็นประวัติศาสตร์ของหลายประเทศ ไม่ใช่แค่เรื่องของมหาอำนาจ