โรงเผาขยะญี่ปุ่นกู้ทอง–เงินจากเถ้า ทำรายได้กว่า 61 ล้านเยนในปีเดียว

เมืองซากามิฮาระของญี่ปุ่นรายงานผลกู้คืนโลหะมีค่าจากทรายก้นเตาเผาขยะ ทั้งทองคำ เงิน แพลทินัม และแพลเลเดียม สะท้อนแนวคิด “เหมืองโลหะในเมือง” ที่เปลี่ยนของทิ้งให้กลับมาใช้ประโยชน์ได้อีกครั้ง

โรงเผาขยะไม่ได้เหลือไว้แค่เถ้าเสมอไป กรณีของเมืองซากามิฮาระ จังหวัดคานากาวะ ประเทศญี่ปุ่น กำลังทำให้หลายคนมองขยะอิเล็กทรอนิกส์ต่างออกไป เพราะโรงงานทำความสะอาดมินามิสามารถกู้คืนโลหะมีค่าจากทรายก้นเตาเผา และทำรายได้ในปีงบประมาณ 2025 ได้ถึง 61.43 ล้านเยน หรือราวหลักสิบล้านบาท

ข้อมูลจากเมืองซากามิฮาระระบุว่า โครงการนี้เป็นการเก็บและวิเคราะห์ “炉底砂” หรือทราย/วัสดุที่อยู่บริเวณก้นเตาเผา หลังจากขยะผ่านกระบวนการเผาแล้ว โดยโรงงานทำความสะอาดมินามิร่วมกับบริษัท Kobe Steel Environmental Solutions ตั้งแต่ปีงบประมาณ 2021 เพื่อศึกษาการกู้คืนโลหะมีค่าจากเตาเผาขยะ

ตัวเลขที่รายงานในปีงบประมาณ 2025 น่าสนใจไม่น้อย โรงงานกู้คืนทองคำได้ 7,390 กรัม เงิน 12,489 กรัม แพลทินัม 436 กรัม และแพลเลเดียม 179 กรัม รายได้รวมอยู่ที่ 61.43 ล้านเยน เพิ่มขึ้นจากปีก่อนที่ 31.86 ล้านเยน และสูงกว่าสถิติเดิมในปีงบประมาณ 2021 ที่ 37.01 ล้านเยน

จุดสำคัญคือ นี่ไม่ใช่การ “ขุดทองจากกองขยะ” แบบง่าย ๆ แต่เป็นกระบวนการรีไซเคิลที่ต้องอาศัยการเก็บตัวอย่าง วิเคราะห์ปริมาณโลหะ และประเมินว่ามีปริมาณมากพอให้คุ้มต่อการกู้คืนหรือไม่ แหล่งข่าวท้องถิ่นของญี่ปุ่นรายงานว่า มีการเก็บตัวอย่างทรายก้นเตาประมาณ 2 ตันต่อครั้ง ปีละ 6 ครั้ง ในช่วงที่เตาเผาหยุดเดินเครื่องเพื่อซ่อมบำรุง

โลหะเหล่านี้มาจากไหน? คำตอบที่เข้าใจง่ายที่สุดคือ ของใช้ที่ถูกทิ้งปะปนมากับขยะ โดยเฉพาะเครื่องใช้ไฟฟ้าขนาดเล็ก อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ และชิ้นส่วนที่มีโลหะอยู่ภายใน เมื่อผ่านระบบเผาและคัดแยกบางส่วน โลหะมีค่าบางชนิดยังเหลืออยู่ในวัสดุก้นเตา จึงสามารถนำไปวิเคราะห์และรีไซเคิลต่อได้

คำว่า “เหมืองโลหะในเมือง” จึงไม่ใช่คำเปรียบเทียบสวย ๆ เท่านั้น แต่หมายถึงแนวคิดที่มองว่าเมืองเต็มไปด้วยทรัพยากรที่ถูกซ่อนอยู่ในของใช้เก่า มือถือเสีย สายไฟ แผงวงจร เครื่องใช้ไฟฟ้าชิ้นเล็ก และขยะอีกหลายประเภท หากจัดการถูกทาง สิ่งเหล่านี้อาจกลับมาเป็นวัตถุดิบรอบใหม่ แทนที่จะจบลงที่การฝังกลบหรือเผาทิ้งทั้งหมด

สำหรับคนอ่านไทย เรื่องนี้มีแง่ให้คิดมากกว่าข่าวแปลกจากญี่ปุ่น เพราะปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์เป็นเรื่องใกล้ตัวมากขึ้นเรื่อย ๆ บ้านจำนวนมากมีมือถือเก่า สายชาร์จเสีย หูฟังพัง รีโมต เครื่องใช้ไฟฟ้าขนาดเล็ก หรืออุปกรณ์ที่ไม่รู้จะทิ้งอย่างไร การทิ้งรวมกับขยะทั่วไปอาจทำให้การกู้คืนทรัพยากรทำได้ยาก และยังเพิ่มภาระให้ระบบจัดการขยะ

อย่างไรก็ตาม ข่าวนี้ไม่ควรถูกตีความว่า ทุกโรงเผาขยะจะสร้างรายได้จากทองคำได้ทันที เพราะผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ทั้งชนิดของขยะที่เข้าสู่ระบบ เทคโนโลยีของโรงงาน วิธีคัดแยก ต้นทุนการสกัด ราคาตลาดของโลหะมีค่า และระบบจัดเก็บข้อมูล เมืองซากามิฮาระเองก็ระบุว่าจะยังเดินหน้าศึกษาและพัฒนาเพื่อให้การกู้คืนโลหะมีค่าและโลหะหายากทำได้เสถียรมากขึ้น

อีกประเด็นที่ไม่ควรมองข้ามคือ การคัดแยกขยะตั้งแต่ต้นทางยังสำคัญมาก แม้โรงงานจะมีเทคโนโลยีกู้คืนโลหะจากเตาเผาได้ แต่ทางเมืองยังขอความร่วมมือให้ประชาชนแยกของใช้ไฟฟ้าขนาดเล็กที่ไม่ใช้แล้ว เพราะการแยกอย่างถูกต้องช่วยให้รีไซเคิลทรัพยากรได้มีประสิทธิภาพกว่า

กรณีนี้จึงไม่ได้บอกแค่ว่า “ขยะมีทอง” แต่บอกว่าเมืองที่มีระบบจัดการดี อาจลดการสูญเสียทรัพยากรจากของที่คนส่วนใหญ่มองว่าไม่มีค่าแล้วได้มากขึ้น ในวันที่โลหะมีค่าหลายชนิดยังจำเป็นต่ออุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ พลังงาน และเทคโนโลยี การรีไซเคิลจากแหล่งเมืองอาจกลายเป็นส่วนหนึ่งของคำตอบด้านเศรษฐกิจหมุนเวียน

สิ่งที่น่าติดตามต่อคือ เมืองอื่น ๆ จะนำโมเดลแบบนี้ไปปรับใช้ได้แค่ไหน และการคัดแยกขยะอิเล็กทรอนิกส์ของประชาชนจะถูกออกแบบให้สะดวกพอหรือไม่ เพราะสุดท้ายแล้ว เทคโนโลยีในโรงงานเป็นเพียงครึ่งหนึ่งของระบบ อีกครึ่งหนึ่งเริ่มจากของชิ้นเล็ก ๆ ที่คนทั่วไปเลือกทิ้งให้ถูกทางตั้งแต่บ้าน

• เมืองซากามิฮาระรายงานรายได้ 61.43 ล้านเยนจากการกู้คืนโลหะมีค่าจากทรายก้นเตาเผาขยะในปีงบประมาณ 2025
• โลหะที่กู้คืนได้มีทั้งทองคำ เงิน แพลทินัม และแพลเลเดียม
• รายได้ปี 2025 สูงกว่าปีก่อนเกือบเท่าตัว และมากกว่าสถิติเดิมของโครงการ
• ข่าวนี้สะท้อนแนวคิด “เหมืองโลหะในเมือง” ที่มองขยะอิเล็กทรอนิกส์เป็นทรัพยากร
• ไม่ควรตีความว่าโรงเผาทุกแห่งทำได้เหมือนกัน เพราะขึ้นอยู่กับเทคโนโลยี ต้นทุน และระบบคัดแยกขยะ