6 อาคารหน้าตาแปลก ที่ทำให้สถาปัตยกรรมดูเหมือนหลุดจากจินตนาการ

บางอาคารถูกออกแบบให้เหมือนตะกร้า บางหลังกลับหัวทั้งหลัง และบางแห่งดูเหมือนกำลังเต้นรำอยู่จริง ๆ แต่นอกจากความแปลกตา อาคารเหล่านี้ยังมีเรื่องเล่าเรื่องธุรกิจ ศิลปะ และประวัติศาสตร์ซ่อนอยู่

อาคารบางแห่งไม่ได้ทำหน้าที่แค่ให้คนอยู่อาศัย ทำงาน หรือเดินเข้าไปถ่ายรูปเท่านั้น แต่ยังถูกออกแบบให้กลายเป็น “ภาพจำ” ของเมือง ธุรกิจ หรือแนวคิดบางอย่าง จนคนที่เห็นครั้งแรกอาจต้องหยุดมองซ้ำว่า นี่คืออาคารจริงหรือภาพตัดต่อกันแน่

จากตึกทรงตะกร้าในสหรัฐฯ บ้านหินในโปรตุเกส ไปจนถึงบ้านกลับหัวในโปแลนด์ อาคารเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่า สถาปัตยกรรมไม่ได้มีแค่เส้นตรง ผนังเรียบ และรูปทรงปลอดภัยเสมอไป หลายแห่งเริ่มต้นจากไอเดียที่ดูเสี่ยง ถูกตั้งคำถาม หรือถูกวิจารณ์ แต่เมื่อเวลาผ่านไปกลับกลายเป็นจุดหมายที่คนจำได้ทันที

หนึ่งในตัวอย่างที่ชัดที่สุดคือ Longaberger Basket Building ในรัฐโอไฮโอ สหรัฐอเมริกา อาคารนี้ถูกสร้างเป็นสำนักงานใหญ่ของบริษัท Longaberger ผู้ผลิตตะกร้าไม้เมเปิลชื่อดัง ตัวอาคารสูง 7 ชั้น และออกแบบให้คล้ายตะกร้าสานขนาดยักษ์ ซึ่งสอดคล้องกับสินค้าหลักของบริษัทโดยตรง ข้อมูลจาก Roadtrippers ระบุว่าอาคารนี้เคยเป็นสำนักงานใหญ่ของบริษัท ก่อนธุรกิจเดิมจะปิดตัวลงในปี 2018 และตัวอาคารยังถูกพูดถึงในฐานะแลนด์มาร์กหน้าตาแปลกของพื้นที่

ความน่าสนใจของอาคารนี้คือ มันไม่ได้แปลกเพียงเพื่อให้คนถ่ายรูป แต่เป็นการทำ “ตัวตนของแบรนด์” ให้กลายเป็นอาคารทั้งหลัง สำหรับคนทำธุรกิจ นี่คือบทเรียนหนึ่งว่าอาคารสำนักงานก็สามารถเป็นสื่อโฆษณาขนาดใหญ่ได้ หากออกแบบให้จำง่ายพอ แต่ในอีกด้านหนึ่ง ความโดดเด่นมากเกินไปก็ทำให้การใช้งานต่อหลังยุคของแบรนด์เดิมกลายเป็นโจทย์ยากเช่นกัน

อีกแห่งที่มีแนวคิดต่างออกไปคือ Waldspirale หรือ “ฟอเรสต์ สไปรัล” ในเมืองดาร์มชตัดท์ ประเทศเยอรมนี ผลงานที่เกี่ยวข้องกับแนวคิดของศิลปินและสถาปนิก Friedensreich Hundertwasser จุดเด่นคือรูปทรงโค้ง ไม่เน้นเส้นตรงแบบอาคารทั่วไป และมีหลังคาเขียวที่ทำให้อาคารดูเหมือนผสมเข้ากับธรรมชาติ เว็บไซต์ Hundertwasser ระบุว่าโครงการนี้มี 105 ยูนิต และอาคารค่อย ๆ ไล่ระดับขึ้นไปจนถึงส่วนสูงหลายชั้น พร้อมแนวคิดที่สัมพันธ์กับชั้นดินและธรรมชาติ

อาคารนี้ทำให้เห็นอีกมุมหนึ่งของคำว่า “แปลก” เพราะไม่ได้แปลกแบบตลกหรือหวือหวาอย่างเดียว แต่แปลกเพราะตั้งคำถามกับอาคารสี่เหลี่ยมมาตรฐานที่เราคุ้นเคย Hundertwasser เป็นที่รู้จักจากแนวคิดต่อต้านเส้นตรงแข็งทื่อ และมองว่ามนุษย์ควรอยู่ใกล้ธรรมชาติมากกว่าถูกจำกัดอยู่ในกล่องคอนกรีต

ส่วนในโปรตุเกสมี Casa do Penedo หรือ “บ้านแห่งหิน” ซึ่งตั้งอยู่ในพื้นที่ภูเขาแถบ Fafe บ้านหลังนี้ใช้ก้อนหินขนาดใหญ่เป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้าง จนดูเหมือนบ้านงอกออกมาจากภูมิประเทศ เว็บไซต์ของ Casa do Penedo ระบุว่าบ้านตั้งอยู่ใน Serra de Fafe บริเวณ Várzea Cova และ Moreira do Rei ทางตอนเหนือของโปรตุเกส ขณะที่ข้อมูลสารานุกรมระบุว่าบ้านเริ่มสร้างในปี 1972 และเสร็จในปี 1974 โดยเดิมใช้เป็นบ้านพักตากอากาศ ก่อนกลายเป็นสถานที่ที่ผู้คนสนใจเพราะรูปลักษณ์คล้ายบ้านยุคหิน

กรณีนี้สะท้อนอีกด้านของแลนด์มาร์กไวรัล เมื่อบ้านที่เคยเป็นพื้นที่ส่วนตัวกลายเป็นจุดหมายของนักท่องเที่ยว ความโด่งดังจึงมีทั้งข้อดีและข้อแลกเปลี่ยน โดยเฉพาะเรื่องความเป็นส่วนตัวและการจัดการพื้นที่ให้เหมาะสม

ถ้าพูดถึงอาคารที่ทำให้คนเดินเข้าไปแล้วเสียการทรงตัวได้ง่าย Upside Down House ในเมือง Szymbark ประเทศโปแลนด์ เป็นหนึ่งในตัวอย่างที่ถูกพูดถึงบ่อย บ้านหลังนี้สร้างกลับหัวทั้งภายนอกและภายใน เฟอร์นิเจอร์ถูกจัดให้สวนทางกับความคุ้นเคยของสายตา ข้อมูลจาก Atlas Obscura และ Designing Buildings ระบุว่าอาคารนี้สร้างขึ้นในปี 2007 โดย Daniel Czapiewski และถูกอธิบายว่าเกี่ยวข้องกับการสื่อสารเชิงสัญลักษณ์ถึงยุคคอมมิวนิสต์และความสับสนของสังคมหลังการเปลี่ยนผ่าน

ในโปแลนด์ยังมีอีกอาคารที่คนรักสถาปัตยกรรมมักพูดถึง คือ Krzywy Domek หรือ “บ้านคดงอ” ในเมืองโซพอต อาคารนี้สร้างเสร็จในปี 2004 ออกแบบโดย Szotyńscy & Zaleski และได้รับแรงบันดาลใจจากภาพประกอบแนวเทพนิยายของ Jan Marcin Szancer และ Per Dahlberg ตัวอาคารเป็นพื้นที่เชิงพาณิชย์ที่มีร้านค้า ร้านอาหาร และสำนักงาน ไม่ใช่แค่ฉากถ่ายรูปภายนอกเท่านั้น

จุดที่ทำให้บ้านคดงอน่าสนใจคือ มันเป็นอาคารใช้งานจริง แต่หน้าตาเหมือนโลกการ์ตูนที่ถูกบิดเบี้ยว ผนัง หน้าต่าง และหลังคาดูโค้งผิดธรรมชาติ จึงทำให้คนที่เดินผ่านรู้สึกเหมือนอยู่ในภาพลวงตา ทั้งที่โครงสร้างถูกออกแบบอย่างจริงจัง

ปิดท้ายด้วย Dancing House ในกรุงปราก สาธารณรัฐเช็ก อาคารนี้ออกแบบโดย Vlado Milunić ร่วมกับ Frank Gehry และมักถูกเรียกด้วยชื่อเล่นว่า “Ginger and Fred” เพราะรูปร่างอาคารคล้ายคู่เต้นรำ เว็บไซต์ทางการของ Dancing House อธิบายว่าอาคารแห่งนี้เป็นหนึ่งในสัญลักษณ์ของสถาปัตยกรรมยุคใหม่ของกรุงปราก และเกี่ยวข้องกับบรรยากาศประชาธิปไตยและเสรีภาพในช่วงทศวรรษ 1990

ความแปลกของอาคารเหล่านี้จึงไม่ได้อยู่ที่หน้าตาอย่างเดียว แต่อยู่ที่เหตุผลเบื้องหลัง บางแห่งเล่าเรื่องแบรนด์ บางแห่งเล่าแนวคิดศิลปะ บางแห่งสะท้อนประวัติศาสตร์ และบางแห่งทำให้เมืองมีภาพจำใหม่ สำหรับผู้อ่านไทย เรื่องนี้อาจทำให้มองตึกที่เราเห็นทุกวันต่างออกไป เพราะอาคารหนึ่งหลังอาจไม่ได้เป็นแค่ที่อยู่หรือที่ทำงาน แต่อาจกลายเป็นเรื่องเล่าที่คนทั้งโลกจำได้

• อาคารแปลกหลายแห่งไม่ได้สร้างมาเพื่อความหวือหวาอย่างเดียว แต่มีแนวคิดด้านธุรกิจ ศิลปะ หรือประวัติศาสตร์อยู่เบื้องหลัง
• Longaberger Basket Building เป็นตัวอย่างของการทำแบรนด์ให้กลายเป็นตัวอาคารจริง
• Waldspirale และ Casa do Penedo แสดงให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างสถาปัตยกรรมกับธรรมชาติ
• Upside Down House และ Krzywy Domek ใช้ความผิดปกติของรูปทรงเพื่อสร้างประสบการณ์ให้ผู้ชม
• Dancing House เป็นกรณีที่อาคารสมัยใหม่กลายเป็นสัญลักษณ์ของเมืองเก่าอย่างปราก