YouTube เปิดทางให้ผู้ใช้สแกนใบหน้า เพื่อตามหาคลิป Deepfake

YouTube กำลังขยายเครื่องมือ Likeness detection เพื่อช่วยตามหาคลิป AI ที่ใช้ใบหน้าคนอื่นโดยไม่ได้รับอนุญาต แต่การใช้งานต้องแลกกับการยืนยันตัวตนด้วยบัตรราชการและวิดีโอ selfie

เครื่องมือนี้ถูกออกแบบมาเพื่อช่วยคนที่กังวลว่าใบหน้าของตัวเองอาจถูกนำไปทำเป็นคลิป Deepfake หรือคลิป AI ที่ดูเหมือนตนเอง แล้วถูกอัปโหลดลง YouTube โดยไม่ได้ยินยอม

หลักการทำงานคล้ายระบบ Content ID แต่แทนที่จะตรวจจับเพลงหรือวิดีโอที่มีลิขสิทธิ์ ระบบนี้จะมองหาความคล้ายของ “ใบหน้า” ในวิดีโอที่ถูกอัปโหลดใหม่บนแพลตฟอร์ม

ถ้าพบคลิปที่อาจใช้ใบหน้าของผู้สมัคร ระบบจะแจ้งให้เจ้าของใบหน้าเข้าไปตรวจสอบใน YouTube Studio จากนั้นเจ้าของใบหน้าสามารถเลือกได้ว่าจะปล่อยไว้ รายงานปัญหา หรือยื่นคำขอลบผ่านกระบวนการร้องเรียนด้านความเป็นส่วนตัวของ YouTube

จุดสำคัญคือ ระบบนี้ไม่ได้หมายความว่า YouTube จะลบคลิปให้ทันทีทุกกรณี เพราะคำขอลบยังต้องถูกพิจารณาตามนโยบายความเป็นส่วนตัว เช่น คลิปนั้นเหมือนจริงแค่ไหน มีการระบุว่าเป็น AI หรือไม่ เจ้าของใบหน้าถูกระบุตัวได้ชัดเจนหรือเปล่า และมีข้อยกเว้นอย่าง parody หรือ satire หรือไม่

ในหน้าช่วยเหลือของ YouTube ระบุว่า ผู้ที่เข้าเกณฑ์ต้องมีอายุมากกว่า 18 ปี และต้องยืนยันตัวตนด้วยเอกสารราชการ พร้อมถ่ายวิดีโอใบหน้าสั้น ๆ เพื่อใช้เป็นข้อมูลอ้างอิงให้ระบบตรวจจับความคล้ายของใบหน้า

สำหรับคนที่คิดจะสมัครใช้งาน สิ่งที่ควรรู้มี 4 ข้อ

ข้อแรก ระบบนี้ยังเป็นฟีเจอร์ทดลอง และอาจยังไม่เปิดใช้ในบางประเทศหรือบางบัญชี

ข้อสอง ตอนนี้เน้นตรวจจับ “ใบหน้า” เป็นหลัก ไม่ใช่เสียง ถ้าเป็นคลิปที่เลียนเสียง แต่ไม่ได้ใช้หน้าคล้ายกัน ระบบอาจไม่ครอบคลุม

ข้อสาม ระบบอาจเจอคลิปจริงของคุณเองที่ถูกนำไปอัปโหลดซ้ำ ไม่ได้แปลว่าทุกคลิปที่ระบบเจอจะเป็น Deepfake เสมอไป

ข้อสี่ YouTube ระบุว่าผู้ใช้สามารถถอนความยินยอมและปิด Likeness detection ได้ และเมื่อปิด ระบบจะลบข้อมูลที่เกี่ยวข้องออกจากระบบตามเงื่อนไขที่ระบุไว้

เหตุผลที่เรื่องนี้น่าสนใจ ไม่ใช่แค่เพราะ Deepfake กำลังใกล้ตัวขึ้น แต่เพราะการป้องกันตัวเองจาก Deepfake ต้องใช้ข้อมูลที่อ่อนไหวมากเช่นกัน ทั้งใบหน้า วิดีโอ selfie และเอกสารยืนยันตัวตน

สำหรับครีเอเตอร์ นักข่าว คนทำงานสาธารณะ หรือคนที่มีโอกาสถูกนำภาพไปใช้หลอกลวง เครื่องมือนี้อาจช่วยให้เห็นคลิปที่น่าสงสัยเร็วขึ้น และมีช่องทางยื่นคำขอลบได้เป็นระบบกว่าเดิม

แต่สำหรับผู้ใช้ทั่วไปที่ยังไม่เคยถูกแอบอ้างใบหน้า สิ่งที่ควรทำคืออ่านเงื่อนไขให้ครบก่อนสมัคร โดยเฉพาะข้อมูลที่จะถูกใช้ ระยะเวลาการเก็บข้อมูล วิธีถอนความยินยอม และขอบเขตที่ระบบตรวจจับได้จริง

สรุปง่าย ๆ คือ Likeness detection เป็นเครื่องมือที่มีประโยชน์ในยุค Deepfake แต่ไม่ควรกดเข้าร่วมเพียงเพราะกลัวตกข่าว ควรชั่งน้ำหนักก่อนว่า ความเสี่ยงที่ใบหน้าจะถูกแอบอ้าง มากพอที่จะยอมส่งข้อมูลยืนยันตัวตนและวิดีโอใบหน้าให้แพลตฟอร์มหรือไม่