ไทย–เวียดนามใกล้ชิดขึ้น ทำไมกัมพูชาต้องจับตาเป็นพิเศษ

 เ

ไทย–เวียดนามยกระดับความสัมพันธ์ใกล้ชิดขึ้น ไม่ได้เป็นแค่ข่าวการทูตสวย ๆ แต่โยงไปถึงกัมพูชา จีน คลองฟูนันเตโช และดุลอำนาจรอบแม่น้ำโขง

ถ้ามองจากกรุงเทพฯ หรือฮานอย เรื่องนี้อาจดูเป็นความร่วมมือปกติของสองประเทศเพื่อนบ้าน ทั้งการค้า ความมั่นคง พลังงาน การเดินเรือ และบทบาทในอาเซียน แต่ถ้ามองจากพนมเปญ ภาพเดียวกันอาจมีความหมายมากกว่านั้น

เพราะกัมพูชาอยู่ตรงกลางของภูมิศาสตร์ที่ละเอียดอ่อนมานาน ด้านตะวันตกคือไทย ด้านตะวันออกคือเวียดนาม และด้านหลังในยุคใหม่คือจีนที่เข้ามามีบทบาทผ่านเงินลงทุน โครงสร้างพื้นฐาน และความสัมพันธ์ทางยุทธศาสตร์

ประเด็นจึงไม่ใช่ว่าไทยกับเวียดนามกำลัง “ล้อมกัมพูชา” หรือไม่ แต่คือเมื่อสองประเทศใหญ่ของภาคพื้นทวีปอาเซียนคุยกันใกล้ขึ้น กัมพูชาจำเป็นต้องอ่านสัญญาณอย่างระมัดระวังมากขึ้น

ทำไมไทย–เวียดนามใกล้กันจึงเป็นเรื่องใหญ่

ไทยกับเวียดนามมีทั้งความร่วมมือและการแข่งขันในเวลาเดียวกัน ทั้งสองประเทศเป็นเศรษฐกิจสำคัญของอาเซียน มีบทบาทในห่วงโซ่การผลิต การค้าชายแดน พลังงาน ความมั่นคงทางทะเล และการเมืองภูมิภาค

ในปี 2026 ความสัมพันธ์ไทย–เวียดนามถูกพูดถึงมากขึ้น เพราะเป็นช่วงครบรอบ 50 ปีความสัมพันธ์ทางการทูต และมีการเดินหน้ากรอบหุ้นส่วนยุทธศาสตร์รอบด้าน รวมถึงแผนปฏิบัติการปี 2026–2031 ที่ครอบคลุมหลายด้าน ตั้งแต่ความมั่นคง เศรษฐกิจ พลังงาน อาหาร ไปจนถึงอาชญากรรมข้ามชาติ

สำหรับคนอ่านทั่วไป จุดสำคัญคือ ไทย–เวียดนามไม่ได้จับมือกันเฉพาะเรื่องค้าขาย แต่กำลังคุยกันในประเด็นที่เกี่ยวกับ “โครงสร้างอำนาจของภูมิภาค” มากขึ้น

กัมพูชาอยู่ตรงกลางของสมการนี้อย่างไร

ประวัติศาสตร์ทำให้กัมพูชาระวังทั้งไทยและเวียดนามเป็นพิเศษ ในอดีต กัมพูชาเคยต้องประคองตัวระหว่างอิทธิพลของสยามทางตะวันตกและเวียดนามทางตะวันออก หลายช่วงเวลาทำให้พนมเปญมองการถ่วงดุลอำนาจเป็นเรื่องความอยู่รอด ไม่ใช่แค่การทูต

แต่ในยุคปัจจุบัน สมการไม่ได้มีแค่ไทยกับเวียดนามอีกต่อไป จีนกลายเป็นตัวแปรใหญ่ ทั้งในฐานะผู้ลงทุน โครงการโครงสร้างพื้นฐาน และพันธมิตรที่ช่วยให้กัมพูชามีพื้นที่ต่อรองมากขึ้น

นี่คือเหตุผลที่กัมพูชาไม่ได้มองความร่วมมือไทย–เวียดนามแบบแยกส่วน หากสองประเทศนี้คุยกันใกล้ขึ้นในเรื่องแม่น้ำโขง โลจิสติกส์ ความมั่นคง หรือบทบาทของมหาอำนาจ กัมพูชาย่อมต้องประเมินว่าพื้นที่ต่อรองของตัวเองจะกว้างขึ้นหรือแคบลง

คลองฟูนันเตโชคือจุดที่ทำให้เรื่องนี้ชัดขึ้น

คลองฟูนันเตโชเป็นโครงการที่กัมพูชาต้องการใช้เชื่อมพื้นที่ใกล้พนมเปญไปสู่ทะเลด้านอ่าวไทย เป้าหมายคือเพิ่มทางเลือกด้านขนส่ง ลดต้นทุนโลจิสติกส์ และลดการพึ่งพาเส้นทางเดิมที่เกี่ยวข้องกับเวียดนาม

ในมุมกัมพูชา นี่คือโครงการสร้าง “ทางออกของตัวเอง” มากขึ้น แต่ในมุมเวียดนามและหลายฝ่ายที่ติดตามแม่น้ำโขง คำถามใหญ่คือผลกระทบต่อปริมาณน้ำ ระบบนิเวศ ตะกอน และพื้นที่สามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขงของเวียดนามจะเป็นอย่างไร

Reuters รายงานว่า Mekong River Commission ระบุว่ากัมพูชายังให้ข้อมูลโครงการเพียงระดับพื้นฐาน และต้องการข้อมูล feasibility study เพิ่ม เพื่อประเมินผลกระทบต่อทั้งลุ่มน้ำ ขณะที่เวียดนามเคยขอให้กัมพูชาแบ่งปันข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับผลกระทบของคลองนี้

จุดนี้ทำให้เรื่องคลองไม่ใช่แค่เรื่อง “กัมพูชาสร้างคลอง” แต่เป็นเรื่องน้ำ การค้า ความมั่นคง และความไว้วางใจระหว่างประเทศเพื่อนบ้าน

สิ่งที่คนมักเข้าใจผิด

เรื่องนี้ไม่ควรอ่านแบบมีฝ่ายดีฝ่ายร้ายง่าย ๆ

ไทยและเวียดนามมีเหตุผลของตัวเองในการกระชับความสัมพันธ์ เพราะทั้งคู่ต้องรับมือเศรษฐกิจโลก ความมั่นคงทางพลังงาน อาชญากรรมข้ามชาติ และการแข่งขันของมหาอำนาจในภูมิภาค

กัมพูชาก็มีเหตุผลของตัวเองในการดึงจีนเข้ามา เพราะต้องการเงินลงทุน โครงสร้างพื้นฐาน และอำนาจต่อรองมากขึ้น

เวียดนามมีเหตุผลที่กังวลเรื่องคลอง เพราะพื้นที่สามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขงเกี่ยวข้องกับการเกษตร ความมั่นคงทางอาหาร และชีวิตผู้คนจำนวนมาก

ส่วนไทย แม้ไม่ได้เป็นคู่ขัดแย้งหลักของคลองฟูนันเตโช แต่ก็หนีไม่พ้นผลกระทบทางยุทธศาสตร์ เพราะหากเส้นทางโลจิสติกส์ใหม่เปลี่ยนสมดุลการค้าและอิทธิพลของจีนในกัมพูชา ไทยย่อมต้องอ่านเกมให้รอบคอบ

อ่านเกมนี้แบบสั้น ๆ ต้องดู 4 จุด

1. ไทย–เวียดนามคุยกันเรื่องอะไร
   ถ้าเป็นแค่การค้าและการท่องเที่ยว ผลสะเทือนอาจไม่มาก แต่ถ้าโยงถึงความมั่นคงทางทะเล น้ำโขง พลังงาน และอาเซียน ผลทางยุทธศาสตร์จะสูงขึ้น
2. กัมพูชาเปิดข้อมูลคลองมากแค่ไหน
   โครงการใหญ่ข้ามลุ่มน้ำต้องการความโปร่งใส ยิ่งข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อมและน้ำชัด ความกังวลของเพื่อนบ้านก็ยิ่งลดลง
3. จีนมีบทบาทลึกเพียงใด
   ไม่ใช่แค่เงินลงทุน แต่รวมถึงบริษัทผู้พัฒนา เงื่อนไขการถือหุ้น การเดินเรือ และผลกระทบต่อสมดุลอำนาจในอ่าวไทยและแม่น้ำโขง
4. อาเซียนช่วยประคองเกมได้หรือไม่
   ถ้ากลไกภูมิภาคทำงานได้ดี เรื่องนี้อาจกลายเป็นความร่วมมือด้านน้ำและโลจิสติกส์ แต่ถ้าความไว้วางใจต่ำ ก็อาจกลายเป็นจุดเสียดทานระยะยาว

แล้วไทยควรวางตัวอย่างไร

สำหรับไทย สิ่งที่สำคัญไม่ใช่การเลือกข้างแบบแข็งทื่อ แต่คือการรักษาสมดุลให้ดีพอ

ไทยได้ประโยชน์จากการมีเวียดนามเป็นหุ้นส่วนสำคัญ เพราะเวียดนามเป็นทั้งตลาด คู่ค้า และผู้เล่นหลักในอาเซียน แต่ไทยก็ต้องรักษาความสัมพันธ์กับกัมพูชาอย่างระมัดระวัง เพราะกัมพูชาเป็นเพื่อนบ้านติดชายแดน มีความเชื่อมโยงด้านแรงงาน การค้า พลังงาน และความมั่นคงชายแดน

ถ้าไทยใกล้เวียดนามมากขึ้นโดยไม่สื่อสารกับกัมพูชาให้ดี พนมเปญอาจยิ่งรู้สึกว่าต้องพึ่งจีนมากขึ้น แต่ถ้าไทยวางตัวเป็นสะพาน เชื่อมเวียดนาม กัมพูชา และกลไกแม่น้ำโขงให้คุยกันบนข้อมูลจริง ไทยจะมีบทบาทสร้างเสถียรภาพมากกว่าการเป็นอีกฝ่ายหนึ่งในเกมถ่วงดุล

สรุปแล้ว ความใกล้ชิดของไทย–เวียดนามไม่จำเป็นต้องเป็น “ฝันร้าย” ของกัมพูชาเสมอไป แต่เป็นสัญญาณที่กัมพูชาต้องอ่านอย่างจริงจัง เพราะมันเกิดขึ้นในช่วงที่คลองฟูนันเตโช จีน และแม่น้ำโขงกำลังกลายเป็นประเด็นใหญ่ของภูมิภาค

คำถามที่แท้จริงจึงไม่ใช่ว่าใครกำลังจับมือเพื่อกดดันใคร แต่คือประเทศในอาเซียนจะทำให้การแข่งขันด้านอำนาจ กลายเป็นความร่วมมือที่ตรวจสอบได้ โปร่งใส และไม่ทำให้เพื่อนบ้านรู้สึกถูกทิ้งไว้นอกโต๊ะเจรจาได้หรือไม่