ทำไมต้องพูด “ชีส” ก่อนถ่ายรูป คำสั้น ๆ ที่ช่วยให้ปากยิ้มพอดี

ก่อนกดถ่ายรูปหมู่ หลายคนคงเคยได้ยินเสียงคนถือกล้องบอกว่า “พูดชีส!” แล้วทุกคนก็ลากเสียงยาว ๆ พร้อมยิ้มให้กล้องโดยแทบไม่ต้องคิด ทั้งที่ถ้าหยุดมองจริง ๆ การให้คนพูดชื่ออาหารจากนมก่อนถ่ายรูปก็ดูแปลกอยู่ไม่น้อย

คำว่า “ชีส” ไม่ได้สำคัญเพราะเกี่ยวกับอาหาร แต่สำคัญเพราะเสียงของมัน เมื่อออกเสียงคำว่า cheese ในภาษาอังกฤษ ปากจะถูกดึงออกด้านข้างจากเสียงสระยาว “อี” ทำให้รูปปากคล้ายรอยยิ้ม โดยเฉพาะช่วงเสี้ยววินาทีก่อนช่างภาพกดชัตเตอร์

นี่คือเหตุผลที่คำง่าย ๆ คำนี้ถูกใช้เป็นเครื่องมือเล็ก ๆ ของช่างภาพมานาน มันไม่ได้รับประกันว่าทุกคนจะยิ้มอย่างเป็นธรรมชาติเต็มร้อย แต่ช่วยให้ใบหน้าไม่แข็งจนเกินไป และทำให้ปากอยู่ในตำแหน่งที่ดูเป็นมิตรขึ้นเมื่ออยู่หน้ากล้อง

หลักฐานเกี่ยวกับวลี “say cheese” มักถูกย้อนไปถึงช่วงทศวรรษ 1940 โดยมีการกล่าวถึงในหนังสือพิมพ์อเมริกันปี 1943 ผ่านเรื่องของ Joseph E. Davies อดีตเอกอัครราชทูตสหรัฐฯ ที่เล่าว่าการพูดคำว่า “cheese” เป็นเหมือนสูตรง่าย ๆ สำหรับทำให้ใบหน้าดูยิ้มเมื่อถูกถ่ายภาพ

น่าสนใจว่าก่อนภาพถ่ายจะกลายเป็นเรื่องทั่วไป ผู้คนในภาพถ่ายยุคเก่ามักไม่ค่อยยิ้มกว้างเหมือนทุกวันนี้ ส่วนหนึ่งเพราะการถ่ายภาพเคยเป็นเรื่องเป็นทางการ ใช้เวลานาน และมีธรรมเนียมให้วางสีหน้าเรียบกว่า ภายหลังเมื่อกล้องแพร่หลายขึ้น ภาพถ่ายในชีวิตประจำวันจึงเริ่มเปิดพื้นที่ให้รอยยิ้มมากขึ้น

ธรรมเนียมแบบนี้ไม่ได้มีเฉพาะภาษาอังกฤษ หลายประเทศมีคำของตัวเองที่ใช้เรียกรอยยิ้มก่อนถ่ายรูป เช่น เกาหลีใช้ “กิมจิ” เยอรมันบางคนใช้ “สปาเกตตี” หรือ “ชีสเค้ก” ฝรั่งเศสมี “ouistiti” ซึ่งแปลว่าลิงมาร์โมเสต ส่วนสวีเดนใช้คำว่า “omelett”

คำเหล่านี้ฟังดูไม่เกี่ยวกับกล้องเลย แต่นั่นอาจเป็นส่วนหนึ่งของความสนุก คำที่คาดไม่ถึงทำให้บรรยากาศผ่อนคลาย คนในภาพหัวเราะหรือหลุดยิ้มได้ง่ายขึ้น ยิ่งเป็นรูปหมู่ที่มีหลายคน การมีคำให้พูดพร้อมกันยังช่วยให้ทุกคนหันมาที่กล้องในจังหวะเดียวกัน

ในเชิงเสียง หลายคำที่ใช้แทน “ชีส” มีเสียงที่ทำให้ปากเปิดหรือดึงออกด้านข้าง เช่น เสียง “อี” ใน cheese, kimchi, spaghetti หรือ ouistiti แหล่งรวมวลีหลายภาษาอย่าง Omniglot อธิบายว่าเสียง /iː/ ใน cheese เป็นเสียงสระหน้าปิดที่ออกเสียงยากหากไม่ทำรูปปากคล้ายยิ้ม

สำหรับภาษาไทย บางแหล่งรวบรวมวลีถ่ายภาพระบุคำว่า “เป๊ปซี่” เป็นตัวอย่างที่ใช้เรียกรอยยิ้ม ซึ่งก็มีเสียง “อี” ปิดท้ายคล้ายกัน แม้ในชีวิตจริงคนไทยจำนวนมากอาจคุ้นกับ “ชีส” มากกว่า เพราะรับธรรมเนียมจากภาษาอังกฤษและวัฒนธรรมกล้องสมัยใหม่เข้ามาโดยตรง

จุดสำคัญคือ คำเหล่านี้ไม่ได้สร้าง “รอยยิ้มจริง” แทนความรู้สึกได้ทั้งหมด รอยยิ้มที่ดูดีที่สุดยังมาจากความผ่อนคลาย บรรยากาศ และความสบายใจของคนในภาพ แต่คำสั้น ๆ อย่าง “ชีส” ช่วยทำหน้าที่เหมือนสัญญาณนับจังหวะ ให้ทุกคนรู้ว่าช่วงเวลาสำคัญกำลังจะถูกบันทึกแล้ว

ครั้งต่อไปที่มีคนบอกให้พูด “ชีส” ก่อนถ่ายรูป จึงไม่ใช่แค่ธรรมเนียมขำ ๆ แต่เป็นกลเม็ดเล็ก ๆ ที่ภาษา จังหวะ และกล้ามเนื้อบนใบหน้าทำงานพร้อมกัน เพื่อช่วยให้ภาพหนึ่งใบดูอบอุ่นขึ้นในเวลาไม่ถึงวินาที