ทำไมคนเราถึงชอบดูหนังแนวโลกพังพินาศ?

ทำไมคนเราถึงชอบดูหนังแนวโลกพังพินาศ?

มนุษย์รู้สึกหลงใหลใน "โลกพังพินาศ" มานานกว่าที่เราคิด ตั้งแต่มหากาพย์น้ำท่วมโลกในตำนานโบราณ ภาพนรกในศาสนา คำทำนายวันสิ้นโลก ไปจนถึงหนังซอมบี้ เกมเอาชีวิตรอด และ ข่าวภัยพิบัติที่มียอดวิวทะลุหลักล้าน ซึ่งความน่าสนใจนี้ไม่ได้อยู่แค่ความตื่นเต้น แต่ลึกลงไปกว่านั้น มันคือการที่มนุษย์กำลังจ้องมองความตาย ผ่านระยะที่ปลอดภัย...

"โลกพังพินาศ" คือ กระจกสะท้อนสิ่งที่มนุษย์กลัวที่สุด นั่นคือการสูญเสียทุกอย่าง ทั้งชีวิต ตัวตน ความสัมพันธ์ อารยธรรม และ ความหมายของการมีอยู่ เมื่อเรานั่งดูมหานครระเบิด ดาวเคราะห์ชนโลก หรือ โรคระบาดคร่าชีวิตผู้คนบนจอ เรากำลังทดลองสัมผัสความกลัวสูงสุด โดยที่ตัวเองยังปลอดภัยอยู่ในห้องนั่งเล่น

นักจิตวิทยาเคยกล่าวอธิบายปรากฏการณ์นี้ ผ่านแนวคิดที่เรียกว่า "ทฤษฎีการจัดการความหวาดกลัวต่อความตาย" ซึ่งแนวคิดนี้เสนอว่า "มนุษย์เป็นสิ่งมีชีวิตเพียงไม่กี่ชนิด ที่รู้ตัวว่าวันหนึ่งเราต้องตาย" ความรู้นี้สร้างแรงกดดันทางจิตใจมหาศาล เพราะสมองต้องใช้ชีวิตต่อไปทั้งที่รู้ว่าจุดจบหลีกเลี่ยงไม่ได้ มนุษย์จึงสร้างศาสนา วัฒนธรรม ชาติ อุดมการณ์ ความสำเร็จ หรือ แม้แต่ชื่อเสียงขึ้นมา เพื่อทำให้รู้สึกว่าตัวเองมีความหมาย และ บางอย่างของเราจะยังคงอยู่แม้ร่างกายดับสูญ แต่สิ่งที่น่าสนใจกว่าคือ "มนุษย์ไม่ได้เพียงกลัวโลกพังพินาศ แต่เรากลับเพลิดเพลินกับมันด้วย" ซึ่งความย้อนแย้งนี้เกิดจากกลไกทางสมอง ที่ทำงานคล้ายรถไฟเหาะ เมื่อเราดูหนังวันสิ้นโลก สมองส่วนอะมิกดะลาจะตอบสนองต่ออันตราย หลั่งอะดรีนาลีน ทำให้หัวใจเต้นแรง ร่างกายตื่นตัว แต่ในขณะเดียวกัน สมองส่วนเหตุผลรู้ว่า "นี่ไม่ใช่เรื่องจริง" จึงเกิดประสบการณ์แปลกประหลาดที่เรียกว่า "ความกลัวในพื้นที่ปลอดภัย" ซึ่งคล้ายกับการเล่นบ้านผีสิงหรือกีฬาผาดโผน ความพังพินาศจึงกลายเป็นความบันเทิง ที่ให้ทั้งความกลัวและความสุขในเวลาเดียวกัน...

นอกจากนี้ โลกพังพินาศยังตอบสนองความต้องการลึกๆของมนุษย์อีกอย่าง คือ ความปรารถนาจะเริ่มต้นใหม่ โดยหลายคนเหนื่อยล้ากับระบบสังคม หนี้ งาน การแข่งขัน ความเหลื่อมล้ำ และ ความคาดหวังที่ถาโถมทุกวัน หนังวันสิ้นโลกจำนวนมากจึงไม่ใช่แค่เรื่องการหนีตาย แต่คือจินตนาการถึงโลกที่ระบบเก่า ถูกล้างออกหมด ไม่มีเจ้านาย ไม่มีบิล ไม่มีภาพลักษณ์ในโซเชียล ไม่มีการแข่งขันแบบเดิม เหลือเพียงมนุษย์กับสัญชาตญาณดิบ การล่มสลายจึงถูกมองเป็น "อิสรภาพ"

ในอีกด้านหนึ่ง ตัวอย่างเช่น ซีรีส์ซอมบี้หลายเรื่องไม่ได้ทำให้คนดูสนใจซอมบี้มากที่สุด แต่ทำให้คนดูตั้งคำถามว่า? "ถ้าโลกพังจริงๆ เราจะยังเป็นตัวเราเองอยู่ไหม? เราจะเสียสละเพื่อใคร? เราจะกลายเป็นคนเลวหรือคนดี?" นี่คือเหตุผลว่าทำไมเรื่องราววันสิ้นโลก จึงมักเต็มไปด้วยประเด็นศีลธรรม ความรัก และ การเอาตัวรอด มากกว่าฉากระเบิดทำลายล้างเพียงอย่างเดียว...

ในช่วงการระบาดของโควิด นักวิจัยจำนวนมากพบว่าผู้คนหันไปเสพคอนเทนต์ แนววันสิ้นโลกเพิ่มขึ้นอย่างมหาศาล ทั้งหนังโรคระบาด เกมเอาชีวิตรอด และ ทฤษฎีสมคบคิดเกี่ยวกับจุดจบของโลก ซึ่งปรากฏการณ์นี้สอดคล้องกับแนวคิด "ทฤษฎีการจัดการความหวาดกลัวต่อความตาย" ที่อธิบายว่า "เมื่อมนุษย์ถูกเตือนถึงความเปราะบางของชีวิต เราจะพยายามหาความหมาย ความมั่นคง หรือ เรื่องเล่าที่ช่วยอธิบายความกลัวนั้น แม้บางครั้งจะนำไปสู่ ความเชื่อสุดโต่งหรือทฤษฎีสมคบคิดก็ตาม"

เหตุผลที่สำคัญที่หนังแนว "โลกพังพินาศ" เป็นหนังยอดฮิต เพราะลึกๆแล้ว มนุษย์ทุกคนต่างรู้ว่าโลกของตัวเองจะสิ้นสุดลงวันหนึ่ง ไม่ว่าจะในรูปแบบของความตาย การสูญเสีย หรือ การเปลี่ยนแปลงที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ เราจึงเฝ้ามองจุดจบซ้ำแล้วซ้ำเล่า เพื่อพยายามทำความคุ้นเคยกับมัน แม้จะไม่มีวันยอมรับได้ทั้งหมดก็ตาม...