เนินทรายร้องเพลงแห่งคาซัคสถาน เสียงฮึ่มจากทะเลทรายที่วิทยาศาสตร์ยังตามฟัง

เนินทรายกลางอุทยานแห่งชาติอัลติน-เอเมลของคาซัคสถานไม่ได้เงียบอย่างที่หลายคนคิด บางวันแค่ทรายแห้ง ๆ ขยับตัวลงมาตามสันเนิน เสียงต่ำลึกก็ลอยออกมา คล้ายเสียงฮึ่มของเครื่องยนต์ หรือท่อออร์แกนไกล ๆ

ที่นี่ถูกเรียกว่า Singing Dune หรือ “เนินทรายร้องเพลง” ตั้งอยู่ทางตอนใต้ตอนกลางของอุทยานแห่งชาติ Altyn-Emel ใกล้ฝั่งขวาของแม่น้ำอีลี ระหว่างแนวเขา Greater Kalkan และ Lesser Kalkan เนินทรายส่วนใต้สูงราว 150 เมตร ยาวประมาณ 3 กิโลเมตร และพื้นที่เนินทรายทั้งกลุ่มกินอาณาบริเวณราว 240 เฮกตาร์

เสียงไม่ได้ดังตลอดเวลา

คนที่ไปเยือนอาจไม่ได้ยินอะไรเลย ถ้าทรายยังชื้น ลมไม่พอ หรือไม่มีทรายไหลลงมาเป็นมวลใหญ่ แต่พอสภาพพอดี เม็ดทรายจำนวนมหาศาลจะเสียดสีกันพร้อม ๆ กัน จนเกิดเสียงต่ำยาวเหมือนพื้นทรายมีชีวิตขึ้นมาชั่วครู่

ฟังดูเหมือนเรื่องเล่า แต่ไม่ใช่เวทมนตร์

นักวิทยาศาสตร์อธิบายว่า “ทรายร้องเพลง” มักต้องมีเงื่อนไขเฉพาะ เม็ดทรายควรแห้งมาก มีลักษณะค่อนข้างกลม และมีขนาดใกล้เคียงกัน เมื่อทรายไหลลงมาตามลาดเนิน เม็ดทรายจะชน กลิ้ง และเสียดสีกันเป็นจังหวะ เสียงเล็ก ๆ นับไม่ถ้วนจึงรวมตัวกันเป็นเสียงฮึ่มที่คนยืนอยู่ไกลก็ยังได้ยิน

งานศึกษาที่ National Geographic รายงานไว้พบว่า ขนาดของเม็ดทรายมีผลต่อระดับเสียง ตัวอย่างจากเนินทรายในโมร็อกโกให้เสียงราว 105 เฮิรตซ์ ส่วนทรายในโอมานให้เสียงหลายระดับในช่วงประมาณ 90–150 เฮิรตซ์ พอคัดเม็ดทรายให้มีขนาดใกล้กัน เสียงก็ชัดขึ้นเป็นโทนเดียวมากกว่าเดิม

ส่วนความดังนั้นไม่ธรรมดา งานวิจัยเรื่อง singing sand avalanches ระบุว่า บางกรณีเสียงจากเนินทรายอาจดังได้ถึงราว 110 เดซิเบล ซึ่งอยู่ในระดับที่คนฟังใกล้ ๆ ต้องรู้สึกได้ทั้งทางหูและแรงสั่น ไม่ใช่เสียงเบา ๆ แบบจินตนาการโรแมนติกกลางทะเลทราย

เรื่องเล่าเก่าก็มีรสชาติของมันอยู่ดี

มาร์โค โปโลเคยเขียนถึงเสียงประหลาดในเขตทะเลทรายใกล้เมืองลอป แถบโกบี ว่าในยามค่ำคืนมีเสียงคล้ายวิญญาณหรือปีศาจหลอกนักเดินทางให้หลงทาง และแม้ตอนกลางวันก็ยังมีเสียงเหมือนเครื่องดนตรีลอยอยู่ในอากาศ เรื่องแบบนี้ฟังดูหลอน แต่ก็พอเข้าใจได้ ถ้านักเดินทางเมื่อหลายร้อยปีก่อนได้ยินเสียงทรายฮึ่มขึ้นมากลางความมืด โดยไม่มีคำอธิบายทางฟิสิกส์อยู่ในมือ

สำหรับเนินทรายในคาซัคสถาน ความน่าสนใจไม่ได้อยู่แค่เสียงอย่างเดียว อัลติน-เอเมลเป็นพื้นที่ภูมิประเทศกว้างใหญ่ มีแม่น้ำอีลี แนวเขาคัลคาน และที่ราบแห้งแล้งล้อมอยู่รอบ ๆ เนินทรายลูกนี้จึงดูเหมือนถูกวางไว้ผิดที่ผิดทาง แต่ความจริงมันอยู่ตรงนั้นมานาน เพราะแนวเขาช่วยดักและพยุงทรายไว้ ไม่ให้กระจายหายไปง่ายเหมือนเนินทรายเร่ร่อนทั่วไป

ถ้าจะพูดให้เห็นภาพ เสียงของมันไม่ใช่เพลงแบบมีทำนองสวยงาม แต่เป็นเสียงต่ำ ๆ หนัก ๆ ที่เกิดจากธรรมชาติทำงานพร้อมกันหลายชั้น ลม แสงแดด ความแห้งของอากาศ รูปร่างของเม็ดทราย และการไหลของทรายบนสันเนิน

แค่เม็ดทรายเล็ก ๆ เท่านั้นเอง

แต่พอพวกมันขยับพร้อมกันเป็นล้านเม็ด ทะเลทรายก็มีเสียงของตัวเองขึ้นมาได้จริง ๆ นั่นแหละ

เนื้อหาโดย: ผู้แข็งแกร่งไร้เทียมทาน