TH-AI Passport งบ 1,621 ล้าน แจก AI ฟรี 5 ล้านสิทธิ์ แต่คำถามเรื่องข้อมูลยังตามมา

โครงการ TH-AI Passport ยังไม่ทันเปิดให้ลงทะเบียนจริง เสียงถามเรื่องความคุ้มค่า ความโปร่งใส และข้อมูลส่วนตัวก็วิ่งนำหน้าไปก่อนแล้ว

ตัวเลขที่ถูกพูดถึงตอนนี้ไม่ใช่น้อย ๆ

สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ หรือ สดช. มีโครงการ “ยกระดับทักษะด้านดิจิทัลและปัญญาประดิษฐ์เพื่อคนไทย” หรือ TH-AI Passport ใช้งบจากกองทุนพัฒนาดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม วงเงินตามประกาศผู้ชนะอยู่ที่ 1,621,000,000 บาท ผู้ชนะคือ “กิจการค้าร่วมทีเอช” จากการประกวดราคาด้วยวิธี e-bidding

พูดง่าย ๆ คือรัฐจะทำแพลตฟอร์มกลาง ให้ประชาชนราว 5 ล้านสิทธิ์ เข้าถึงเครื่องมือ Generative AI หลายเจ้าเป็นเวลา 1 ปี พร้อมคอร์สเรียนและระบบฝึกทักษะ AI

ฝั่งกระทรวงดิจิทัลฯ อธิบายว่า โครงการนี้ไม่ได้มีแค่แชตบอตไว้คุยเล่น แต่ต้องการให้คนไทย โดยเฉพาะกลุ่ม First Jobber หรือคนเพิ่งเข้าสู่ตลาดงาน ได้ลองใช้ AI ระดับพรีเมียมในราคาที่รัฐมองว่าถูกกว่าการให้ประชาชนไปสมัครรายเดือนเองหลายเท่า นายไชยชนก ชิดชอบ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงดีอี ระบุว่า หากคิดเฉลี่ยจากงบและจำนวนสิทธิ์ จะตกประมาณ 27 บาทต่อคนต่อเดือน

ฟังเฉพาะฝั่งนโยบายก็พอเข้าใจได้

เพราะตอนนี้ AI ไม่ใช่ของเล่นไกลตัวแล้ว คนทำงานเอกสาร นักเรียน นักศึกษา คนทำคอนเทนต์ พนักงานออฟฟิศ หรือแม้แต่เจ้าของร้านเล็ก ๆ ก็เริ่มใช้ AI ช่วยเขียน ช่วยสรุป ช่วยแปล ช่วยคิดงานกันจริง ถ้าเข้าถึงได้ถูกลง ก็อาจเปิดโอกาสให้คนที่ไม่เคยจ่ายค่าสมาชิกเดือนละหลายร้อยบาทได้ลองใช้

แต่ปัญหาคือ โครงการนี้ไม่ได้มีแค่คำว่า “ใช้ฟรี” แล้วจบ

ประเด็นแรกคือเงินก้อนนี้มาจากกองทุน DE ไม่ใช่งบประมาณแผ่นดินแบบที่ประชาชนคุ้นกับการอภิปรายในสภาโดยตรง แม้กองทุนจะมีกฎหมายรองรับ แต่พอโครงการขนาดพันกว่าล้านบาทใช้เงินจากกองทุน คำถามเรื่องกลไกตรวจสอบก็เลยดังขึ้นทันที ใครอนุมัติ ใครท้วง ใครประเมินความคุ้มค่า และมีหน่วยงานอิสระช่วยดูรายละเอียดก่อนหรือไม่

ฐานเศรษฐกิจรายงานว่า มีข้อสังเกตต่อบทบาทของ สดช. เพราะเป็นทั้งหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการขอใช้งบ และทำหน้าที่ฝ่ายเลขานุการคณะกรรมการบริหารกองทุน DE จุดนี้ยังไม่ใช่ข้อสรุปว่ามีความผิด แต่เป็นคำถามเรื่องผลประโยชน์ทับซ้อนที่หน่วยงานรัฐควรตอบให้ชัด

อีกจุดที่ทำให้คนในแวดวงเทคสะดุด คือรูปแบบการรวม AI หลายแพลตฟอร์มไว้ในระบบเดียว รายงานข่าวระบุว่าระบบจะรวมเครื่องมืออย่าง ChatGPT, Gemini, Claude และผู้ให้บริการรายอื่น ๆ ผ่านแดชบอร์ดกลาง พร้อมระบบโทเคนที่อาจต้องเรียนคอร์สก่อนถึงจะปลดล็อกการใช้งานบางส่วนได้

ตรงนี้แหละที่ต้องอธิบายให้ละเอียด

AI แต่ละค่ายคิดค่าใช้จ่ายไม่เหมือนกัน บางบริการคิดเป็นสมาชิก บางบริการคิดตามปริมาณการใช้งาน บางตัวมีเงื่อนไขสำหรับองค์กรต่างจากผู้ใช้ทั่วไป ถ้ารัฐจะบอกว่าแจกสิทธิ์ให้ 5 ล้านคน คำถามตามมาคือ แต่ละคนใช้ได้จริงแค่ไหน ใช้รุ่นไหน จำกัดจำนวนคำถามหรือไม่ โทเคนใช้ข้ามค่ายได้หรือแยกกัน และถ้าคนแห่ใช้พร้อมกัน ระบบจะรับไหวหรือเปล่า

กรุงเทพธุรกิจรายงานว่า รายละเอียดเกี่ยวกับระบบโทเคน เช่น จะใช้ร่วมกันได้ทุกแพลตฟอร์มหรือแยกตามบริการแต่ละราย จะมีการชี้แจงเพิ่มเติมในวันเปิดตัวอย่างเป็นทางการ

นี่คือคำตอบที่ยังรออยู่

เรื่องจัดซื้อก็มีประเด็นไม่เบา ฐานเศรษฐกิจรายงานตัวเลขผู้เสนอราคา 3 ราย โดยกิจการค้าร่วมทีเอชเสนอ 1,621,099,000 บาท บริษัท ยูไนเต็ด อินฟอร์เมชั่น ไฮเวย์ จำกัด เสนอ 1,627,427,000 บาท และกิจการค้าร่วม ดีเอ เสนอ 1,638,288,000 บาท ส่วนต่างระหว่างต่ำสุดกับสูงสุดอยู่ราว 1.04% ของมูลค่าโครงการ

ตัวเลขแบบนี้ไม่ได้แปลว่าผิดทันที แต่ทำให้สังคมอยากเห็นเอกสารมากขึ้น

ยังมีคำถามเรื่องความสามารถของผู้รับงาน รายงานเดียวกันระบุว่า หนึ่งในบริษัทที่อยู่ในกิจการค้าร่วมผู้ชนะ คือ บริษัท ฮิวแมน อินเทลลิเจนท์ จำกัด มีรายได้ปี 2567 ประมาณ 12.59 ล้านบาท แต่มีสัดส่วนงานในโครงการนี้ราว 794.29 ล้านบาท หรือสูงกว่ารายได้ปีก่อนหลายสิบเท่า ประเด็นนี้ควรมีคำอธิบายว่า โครงสร้างกิจการร่วมค้าแบ่งงานกันอย่างไร ใครรับผิดชอบเทคโนโลยี ใครรับผิดชอบอบรม ใครรับผิดชอบระบบ และใครถือความเสี่ยงถ้างานไม่เป็นไปตามสัญญา

ส่วนที่คนทั่วไปควรจับตาไม่แพ้เรื่องงบ คือข้อมูลส่วนตัว

เพราะการใช้ AI ไม่เหมือนการโหลดแอปธรรมดา สิ่งที่ผู้ใช้พิมพ์เข้าไปอาจเป็นข้อมูลการทำงาน เอกสารธุรกิจ ไอเดียส่วนตัว ประวัติสุขภาพแบบไม่ตั้งใจ หรือข้อมูลของลูกค้า ถ้าแพลตฟอร์มนี้ต้องลงทะเบียนด้วยตัวตนจริง รัฐและผู้รับจ้างต้องตอบให้ชัดว่าเก็บข้อมูลอะไร เก็บนานแค่ไหน ใช้เพื่อวัตถุประสงค์ใด ส่งต่อให้ใครได้บ้าง และผู้ใช้ลบประวัติการใช้งานเองได้หรือไม่

คำว่า “ฟรี” จึงไม่พอ

โครงการรัฐที่แตะข้อมูลการใช้งาน AI ของคนจำนวนมาก ควรมีนโยบายความเป็นส่วนตัวที่อ่านรู้เรื่อง ไม่ใช่เอกสารยาวหลายหน้าแล้วให้ประชาชนกดยอมรับอย่างเดียว ยิ่งถ้าแพลตฟอร์มเชื่อมกับผู้ให้บริการต่างประเทศหลายเจ้า ข้อตกลงเรื่องข้อมูลข้ามระบบต้องเปิดให้ตรวจสอบได้ตั้งแต่ก่อนลงทะเบียน

ฝั่งกระทรวงดีอียืนยันว่าโครงการนี้คุ้มค่า และเป็นการลดช่องว่างด้านเทคโนโลยีให้คนไทยเข้าถึง AI มากกว่า 15 แพลตฟอร์มในราคาต้นทุนต่ำ เรื่องนี้ฟังได้ แต่ยังต้องพิสูจน์ด้วยการใช้งานจริง ไม่ใช่แค่ตัวเลขบนสไลด์เปิดตัว

คำถามที่ควรถามก่อนกดลงทะเบียนจึงมีไม่กี่ข้อ แต่สำคัญมาก

ใช้ AI รุ่นไหนได้จริง ใช้ได้มากแค่ไหน ข้อมูลที่พิมพ์เข้าไปถูกเก็บอย่างไร ถ้าไม่อยากให้ระบบเก็บประวัติทำได้หรือไม่ และหลังครบ 1 ปี ประเทศไทยได้อะไรกลับมา นอกจากยอดผู้ลงทะเบียนสวย ๆ

ถ้าตอบได้หมด โครงการนี้อาจเป็นประโยชน์จริง

ถ้าตอบไม่ได้ คนที่ลังเลก็ไม่ได้กลัวเทคโนโลยีหรอก แค่กลัวว่าของฟรีรอบนี้จะราคาแพงกว่าที่เห็นบนป้าย