Psilocybin ครั้งเดียวอาจลดซึมเศร้าได้นานกว่า 3 เดือน แต่งานวิจัยยังต้องระวัง

งานวิจัยใหม่จากสวีเดนทำให้ Psilocybin กลับมาอยู่ในความสนใจของวงการสุขภาพจิตอีกครั้ง หลังพบว่า การให้สารนี้เพียงครั้งเดียว ภายใต้การคัดกรองและดูแลอย่างใกล้ชิดในงานวิจัย อาจช่วยลดอาการซึมเศร้าได้ค่อนข้างเร็ว และผลบางส่วนอาจต่อเนื่องได้นานกว่า 3 เดือนในผู้ป่วยโรคซึมเศร้าระดับปานกลางถึงรุนแรง

อย่างไรก็ตาม ประเด็นสำคัญคือ งานวิจัยนี้ไม่ได้หมายความว่า Psilocybin หรือเห็ดที่มีฤทธิ์หลอนประสาทสามารถนำมาใช้เองได้อย่างปลอดภัย เพราะการทดลองเกิดขึ้นในสภาพแวดล้อมทางการแพทย์ มีทีมดูแล มีการเตรียมตัวก่อนรับสาร และมีการติดตามอาการหลังจากนั้น

Psilocybin เป็นสารออกฤทธิ์ที่พบในเห็ดบางชนิด ซึ่งถูกจัดอยู่ในกลุ่มสารหลอนประสาท แต่ในบริบทของงานวิจัยทางการแพทย์ การใช้สารนี้ไม่ได้เป็นการใช้แบบทั่วไป ผู้เข้าร่วมต้องผ่านการคัดกรอง ได้รับการดูแลระหว่างการทดลอง และมีการสนับสนุนทางจิตบำบัดประกอบตลอดกระบวนการ

การศึกษานี้ตีพิมพ์ในวารสาร JAMA Network Open เป็นการทดลองแบบสุ่ม ปกปิดสองฝ่าย และมีกลุ่มเปรียบเทียบ ดำเนินการในสวีเดนกับผู้เข้าร่วม 35 คน อายุ 20-65 ปี ซึ่งมีภาวะซึมเศร้าแบบกลับเป็นซ้ำในระดับปานกลางถึงรุนแรง

ผู้เข้าร่วมถูกแบ่งให้ได้รับ Psilocybin ขนาด 25 มิลลิกรัมเพียงครั้งเดียว หรือได้รับ niacin 100 มิลลิกรัม ซึ่งใช้เป็น active placebo เพื่อให้เกิดอาการทางกายบางอย่างและช่วยลดอคติจากการรู้ตัวว่าอยู่ในกลุ่มใด ทั้งสองกลุ่มได้รับการสนับสนุนทางจิตบำบัดรวม 5 ครั้ง ภายในช่วง 17 วัน

ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มที่ได้รับ Psilocybin มีคะแนนอาการซึมเศร้าลดลงมากกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญในการประเมินวันที่ 8 หลังการรักษา และยังเห็นความแตกต่างในช่วงสัปดาห์ต่อมา ส่วนการประเมินโดยผู้เข้าร่วมเองพบสัญญาณดีขึ้นตั้งแต่วันที่ 2 และผลบางส่วนคงอยู่ได้นานกว่า 3 เดือน

จุดที่ทำให้งานวิจัยนี้น่าสนใจ คือผลที่เกิดขึ้นค่อนข้างเร็ว เมื่อเทียบกับยาต้านซึมเศร้าบางชนิดที่อาจต้องใช้เวลาหลายสัปดาห์กว่าจะเห็นการเปลี่ยนแปลงชัดเจน นักวิจัยจึงมองว่า Psilocybin อาจมีศักยภาพในฐานะแนวทางรักษาที่ออกฤทธิ์เร็วสำหรับผู้ป่วยบางกลุ่มในอนาคต

แต่ผลการศึกษานี้ยังไม่ใช่คำตอบสุดท้าย กลุ่มตัวอย่างมีขนาดเล็ก และเมื่อดูข้อมูลระยะยาวถึง 1 ปี ความแตกต่างระหว่างกลุ่ม Psilocybin กับกลุ่มเปรียบเทียบไม่ได้ชัดเจนเท่าช่วงแรก จึงยังไม่สามารถสรุปได้ว่า ผลของการรักษาจะคงอยู่ยาวนานสำหรับทุกคน หรือเหมาะกับผู้ป่วยซึมเศร้าทุกกลุ่ม

เรื่องความปลอดภัยก็ต้องระวังเช่นกัน แม้งานวิจัยรายงานว่าอาการไม่พึงประสงค์ส่วนใหญ่เป็นชั่วคราว และอยู่ในระดับเล็กน้อยถึงปานกลาง แต่มีผู้เข้าร่วมบางคนที่ต้องได้รับการดูแลเพิ่มเติมหลังการได้รับสาร เนื่องจากอาการวิตกกังวล นี่เป็นเหตุผลสำคัญที่การใช้สารลักษณะนี้ต้องอยู่ในระบบการแพทย์และการวิจัยที่ควบคุมอย่างเข้มงวด

นอกจากนี้ งานวิจัยเกี่ยวกับ Psilocybin ยังมีความท้าทายเฉพาะตัว เช่น ผู้เข้าร่วมบางคนอาจเดาได้ว่าตนเองได้รับสารจริงหรือไม่ เพราะฤทธิ์ของสารมีลักษณะค่อนข้างชัดเจน ประเด็นนี้อาจกระทบต่อผลการประเมินและความคาดหวังของผู้เข้าร่วม ซึ่งเป็นเรื่องที่นักวิจัยต้องพิจารณาอย่างรอบคอบในการศึกษาระยะต่อไป

สำหรับผู้อ่านทั่วไป ข่าวนี้จึงไม่ควรถูกมองว่า Psilocybin เป็น “ยาวิเศษ” หรือทางลัดในการรักษาซึมเศร้า แต่ควรมองว่าเป็นอีกก้าวหนึ่งของงานวิจัยสุขภาพจิต ที่กำลังหาคำตอบว่า ผู้ป่วยบางกลุ่มอาจมีทางเลือกการรักษาใหม่ในอนาคตหรือไม่ และถ้ามีจริง จะต้องใช้ภายใต้ระบบที่ปลอดภัย ตรวจสอบได้ และมีผู้เชี่ยวชาญดูแล

ภาวะซึมเศร้าเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัย ทั้งชีวภาพ จิตใจ สังคม และประวัติสุขภาพของแต่ละคน การรักษาจึงควรได้รับการประเมินจากแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต ไม่ควรหยุดยา เปลี่ยนยา หรือใช้สารใด ๆ เองจากการอ่านข่าวหรือบทความวิจัย

หมายเหตุด้านสุขภาพ: บทความนี้เป็นการสรุปข้อมูลงานวิจัยเพื่อความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ หากมีอาการซึมเศร้า วิตกกังวล หรือมีความคิดทำร้ายตัวเอง ควรติดต่อแพทย์ ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต หรือหน่วยช่วยเหลือฉุกเฉินในพื้นที่ทันที