ความดันโลหิต "บน" กับ "ล่าง" ต่างกันอย่างไร?

ความดันโลหิต "บน" กับ "ล่าง" ต่างกันอย่างไร?

"ความดันโลหิต "บน" กับ "ล่าง" ต่างกันอย่างไร?" หลายคนเคยได้ยินตัวเลข 120/80 หรือ 140/90 เวลาตรวจสุขภาพ แต่กลับไม่รู้ว่าตัวเลข 2 ค่านี้กำลังบอกอะไรเกี่ยวกับร่างกายของเรา...

ความจริงแล้ว ตัวเลขทั้งสองไม่ได้เป็นเพียงค่าทางการแพทย์ธรรมดา แต่เป็น "ภาษาของหัวใจและหลอดเลือด" ที่สะท้อนจังหวะชีวิตของร่างกายทุกวินาที หากอ่านเป็นก็อาจช่วยให้เรารู้ทันโรคหัวใจ เส้นเลือดสมองตีบ ไตเสื่อม หรือ แม้แต่สัญญาณเตือนก่อนเสียชีวิตได้ตั้งแต่เนิ่นๆ

คำว่า "ความดันโลหิต" คือแรงดันของเลือดที่กระแทกผนังหลอดเลือดแดง ในขณะที่หัวใจกำลังทำงาน เปรียบง่ายๆ เหมือนแรงน้ำในสายยาง ถ้าน้ำไหลแรงเกินไป สายยางก็เสื่อมเร็ว หลอดเลือดของมนุษย์ก็เช่นกัน หากมีแรงดันสูงต่อเนื่องนานหลายปี ผนังหลอดเลือดจะหนา แข็ง เปราะ และ เกิดการอุดตันได้ง่าย จนนำไปสู่โรคร้ายจำนวนมาก ซึ่งตัวเลขตัวแรกหรือที่เรียกว่า "ค่าบน" คือ "ค่าความดันขณะหัวใจบีบตัวเพื่อสูบฉีดเลือดออกจากหัวใจไปเลี้ยงทั่วร่างกาย" ช่วงเวลานี้ถือเป็นจังหวะที่แรงดันในหลอดเลือดสูงที่สุด เพราะหัวใจกำลังออกแรงเต็มที่ ตัวเลขนี้จึงสะท้อนว่า "หัวใจต้องใช้พลังมากแค่ไหนในการผลักเลือดออกไป"

ส่วนตัวเลขตัวที่ 2 หรือ "ค่าล่าง" คือ "ค่าความดันในช่วงที่หัวใจคลายตัวและพักระหว่างการเต้น แม้หัวใจจะพัก แต่เลือดยังคงไหลเวียนอยู่ในหลอดเลือด จึงยังมีแรงดันค้างอยู่ ตัวเลขนี้จึงสะท้อนสภาพความยืดหยุ่นของหลอดเลือด และความต้านทานภายในระบบไหลเวียนเลือด"

ถ้าจะอธิบายให้เห็นภาพที่สุด "ค่าบน" คือ "แรงปะทะตอนหัวใจทำงาน" ส่วน "ค่าล่าง" คือ "แรงตึงค้างตอนหัวใจพัก" คนส่วนใหญ่มักสนใจแต่ "ค่าบน" เพราะได้ยินข่าวว่าความดันสูงอันตราย แต่ในความจริง "ค่าล่าง" ก็สำคัญไม่แพ้กัน เพราะเป็นตัวบอกว่าหลอดเลือด กำลังถูกกดดันตลอดเวลาหรือไม่?

สิ่งที่น่าสนใจคือ "ในคนอายุน้อย แพทย์มักให้ความสำคัญกับ "ค่าล่าง" มาก เพราะสัมพันธ์กับการทำงานของหลอดเลือดและระบบเผาผลาญ แต่เมื่ออายุมากขึ้น "ค่าบน" จะกลายเป็นตัวอันตรายหลัก เนื่องจากหลอดเลือดเริ่มแข็งตัวตามวัย ทำให้แรงดันช่วงหัวใจบีบเพิ่มสูงขึ้นเรื่อยๆ แม้ค่าล่างจะยังดูปกติก็ตาม ภาวะนี้เรียกว่า "ความดันบนสูงอย่างเดียว" ซึ่งพบมากในผู้สูงอายุและเพิ่มความเสี่ยงโรคหัวใจอย่างมาก"

หลายคนสงสัยว่า "ทำไมบางคนเครียดนิดเดียว ความดันขึ้นทันที!?" เหตุผลคือ "เมื่อร่างกายเครียด ฮอร์โมนอะดรีนาลีนจะหลั่งออกมา ทำให้หัวใจเต้นเร็วขึ้น หลอดเลือดหดตัว แรงดันจึงพุ่งสูง โดยเฉพาะค่าบน นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมคนที่โกรธง่าย พักผ่อนน้อย หรือ ทำงานหนักสะสม มักมีความดันสูงแม้ยังอายุน้อยนั่นเอง..." ในทางกลับกัน ความดันต่ำเกินไปก็ไม่ใช่เรื่องดี หากต่ำกว่า 90/60 อาจทำให้เลือดไปเลี้ยงสมองไม่พอ เกิดอาการหน้ามืด วิงเวียน หรือ หมดสติได้ โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ...

เขียนโดย : ผู้แข็งแกร่งไร้เทียมทาน