งานวิจัยชี้ "สมองมนุษย์" มักสร้างความทรงจำเท็จขึ้นมาทับซ้อนความจริง

     หลายคนเชื่อว่าความทรงจำของมนุษย์ ทำงานเหมือนเครื่องบันทึกวิดีโอ โดยจะเก็บรายละเอียดเหตุการณ์ไว้อย่างครบถ้วน และ สามารถย้อนกลับไปดูได้เหมือนเดิมทุกครั้ง แต่ในความเป็นจริง งานวิจัยด้าน "จิตวิทยาการรู้คิด" กลับพบว่า "ความทรงจำเป็นสิ่งที่ถูกสร้างขึ้นใหม่ทุกครั้งที่เรานึกถึงมัน" ซึ่งไม่ใช่การเปิดไฟล์เดิมซ้ำ

     โดยหนึ่งในนักวิจัยที่มีบทบาทสำคัญในเรื่องนี้ คือ "เอลิซาเบธ ลอฟตัส" ซึ่งทำการทดลองเกี่ยวกับ "ความทรงจำเท็จ" ซึ่งเธอพบว่าสามารถทำให้คนจำเหตุการณ์ที่ไม่เคยเกิดขึ้นได้ เพียงแค่ใช้คำถามชี้นำ เช่น ในการทดลอง ผู้เข้าร่วมถูกถามเกี่ยวกับอุบัติเหตุรถชน โดยใช้คำว่า "ชนแรง" กับ "ชนเบา" โดยผลลัพธ์ที่ได้คือ คนที่ได้ยินคำว่า "ชนแรง" จะรายงานว่ารถวิ่งเร็วกว่า และ จำรายละเอียดที่รุนแรงมากกว่าความจริง

     งานวิจัยนี้เกี่ยวข้องกับปรากฏการณ์ที่เรียกว่า "ผลกระทบจากข้อมูลที่ผิดพลาด" ซึ่งหมายถึงการที่ข้อมูลใหม่ สามารถเข้าไปเปลี่ยนแปลงความทรงจำเดิมได้อย่างแนบเนียน นั่นหมายความว่า ยิ่งเรานึกถึงเหตุการณ์ใดบ่อยเท่าไร ความทรงจำนั้นอาจยิ่งผิดเพี้ยนมากขึ้น แทนที่จะชัดเจนขึ้น

     อีกกรณีที่น่าสนใจคือเหตุการณ์ "ปรากฏการณ์แมนเดลา" ซึ่งผู้คนจำนวนมากเชื่อในความทรงจำเดียวกันที่ผิด เช่น หลายคนจำได้ว่า "เนลสัน แมนเดลา" เสียชีวิตในคุก ทั้งที่จริงเขาเสียชีวิตในปี 2013 หลังพ้นตำแหน่งประธานาธิบดีไปนานแล้ว โดยปรากฏการณ์นี้แสดงให้เห็นว่า "ความทรงจำไม่ได้ผิดพลาดแค่ในระดับบุคคล แต่สามารถผิดพร้อมกันเป็นกลุ่มได้!!"

     นอกจากนี้ งานวิจัยด้านสมองยังพบว่า "เมื่อเรานึกถึงความทรงจำ สมองจะเข้าสู่กระบวนการที่เรียกว่า "การรวมกลุ่มใหม่" ซึ่งเป็นช่วงที่ความทรงจำ "ยืดหยุ่น" และสามารถถูกแก้ไขได้ ก่อนจะถูกเก็บกลับเข้าไปใหม่อีกครั้ง นั่นทำให้ความทรงจำไม่เคยคงที่

     ซึ่งเรื่องนี้ทำให้เราต้องตั้งคำถามใหม่ว่า "สิ่งที่เรามั่นใจว่า "จำได้" จริงๆแล้วอาจเป็นเพียงเรื่องราวที่สมองแต่งขึ้น เพื่อให้สมเหตุสมผลเท่านั้น