EU ออกกฎใหม่ มือถือยุโรปต้องเปลี่ยนแบตเองได้ง่ายขึ้นในปี 2027

สหภาพยุโรป หรือ EU กำลังเดินหน้าเรื่อง “สิทธิในการซ่อม” อย่างจริงจังมากขึ้น โดยหนึ่งในประเด็นที่ผู้ใช้สมาร์ตโฟนทั่วโลกจับตา คือกฎใหม่เกี่ยวกับแบตเตอรี่ ที่จะทำให้อุปกรณ์หลายประเภทต้องออกแบบให้ผู้ใช้งานทั่วไปสามารถถอดและเปลี่ยนแบตเตอรี่ได้ง่ายขึ้น ตั้งแต่ปี 2027 เป็นต้นไป

เรื่องนี้ไม่ได้หมายความว่า มือถือทุกเครื่องจะต้องกลับไปเป็นแบบฝาหลังเปิดง่าย ดึงแบตออกได้ภายในไม่กี่วินาทีเหมือนโทรศัพท์ยุคก่อน แต่หมายถึงผู้ผลิตต้องออกแบบให้อุปกรณ์ที่วางจำหน่ายในตลาดยุโรปสามารถถอดและเปลี่ยนแบตเตอรี่ได้โดยผู้ใช้งานทั่วไป ไม่จำเป็นต้องพึ่งเครื่องมือเฉพาะทางที่หาไม่ได้ทั่วไป หรือหากจำเป็นต้องใช้เครื่องมือเฉพาะ ผู้ผลิตก็อาจต้องจัดเตรียมเครื่องมือนั้นมาให้โดยไม่คิดค่าใช้จ่ายเพิ่มเติม

กฎหมายใหม่นี้อยู่ภายใต้แนวคิดลดขยะอิเล็กทรอนิกส์ และยืดอายุการใช้งานของอุปกรณ์ เพราะหนึ่งในเหตุผลที่ทำให้หลายคนต้องเปลี่ยนมือถือใหม่ ไม่ใช่เพราะเครื่องเสียทั้งระบบ แต่เป็นเพราะแบตเตอรี่เสื่อมจนใช้งานไม่สะดวก เมื่อการเปลี่ยนแบตทำได้ง่ายขึ้น ผู้ใช้ก็อาจถือเครื่องเดิมได้นานขึ้น ลดค่าใช้จ่าย และลดปริมาณขยะเทคโนโลยีไปพร้อมกัน

อย่างไรก็ตาม กฎนี้ไม่ได้แปลว่าผู้ผลิตมือถือทุกค่ายทั่วโลกจะถูกบังคับโดยตรง เพราะข้อกำหนดมีผลกับสินค้าที่วางจำหน่ายในสหภาพยุโรปเป็นหลัก แต่ด้วยลักษณะการผลิตสมาร์ตโฟนที่มักใช้ดีไซน์ใกล้เคียงกันในหลายตลาด จึงมีความเป็นไปได้ว่าแนวทางนี้อาจส่งผลต่ออุปกรณ์ในประเทศอื่น ๆ ตามไปด้วยในระยะยาว

อีกจุดที่ต้องเข้าใจให้ชัดคือ คำว่า “เปลี่ยนแบตเองได้” ไม่ได้จำเป็นต้องหมายถึงการแกะด้วยมือเปล่าเสมอไป ผู้ใช้อาจยังต้องใช้ไขควงหรือเครื่องมือขนาดเล็กบางชนิด แต่ต้องไม่ซับซ้อนเกินไปจนกลายเป็นงานซ่อมระดับช่างเทคนิค และไม่ควรต้องใช้วิธีเสี่ยงอย่างการให้ความร้อนสูงหรือใช้อุปกรณ์เฉพาะทางที่คนทั่วไปเข้าถึงยาก

นอกจากสมาร์ตโฟนและแท็บเล็ตแล้ว แนวทางของ EU ยังเกี่ยวข้องกับอุปกรณ์พกพาหลายประเภทที่ใช้แบตเตอรี่ เช่น อุปกรณ์สวมใส่ แว่นตาอัจฉริยะ และอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์บางกลุ่ม ทำให้หลายบริษัทต้องเริ่มคิดใหม่ตั้งแต่ขั้นตอนการออกแบบสินค้า ไม่ใช่แค่ทำให้เครื่องบาง เบา และกันน้ำได้ดีเท่านั้น แต่ต้องคำนึงถึงการซ่อมและการเปลี่ยนชิ้นส่วนในอนาคตด้วย

ในฝั่งเครื่องเล่นเกมก็เริ่มมีความเคลื่อนไหวเช่นกัน โดยมีรายงานว่า Nintendo อาจเตรียมปรับรุ่น Switch 2 สำหรับตลาดยุโรปให้รองรับการเปลี่ยนแบตเตอรี่ได้ง่ายขึ้น เพื่อให้สอดคล้องกับกฎใหม่ของ EU แม้รายละเอียดสุดท้ายยังต้องรอความชัดเจนจากบริษัท แต่ก็สะท้อนให้เห็นว่าแรงกดดันจากกฎหมายยุโรปเริ่มส่งผลต่อการออกแบบอุปกรณ์หลายกลุ่มแล้ว

ขณะเดียวกัน ผู้ผลิตรายใหญ่อย่าง Apple ก็มีโครงการ Self Service Repair ที่เปิดให้ผู้ใช้บางประเทศสามารถซื้ออะไหล่และเครื่องมือสำหรับซ่อมอุปกรณ์บางรุ่นได้ด้วยตนเอง เช่น การเปลี่ยนแบตเตอรี่หรือชิ้นส่วนอื่น ๆ แม้กระบวนการจะยังไม่ง่ายสำหรับทุกคน แต่ก็เป็นสัญญาณว่าตลาดเทคโนโลยีกำลังขยับไปในทิศทางที่เปิดทางให้ผู้ใช้ซ่อมอุปกรณ์ของตัวเองได้มากขึ้น

กฎใหม่ของ EU จะเริ่มมีผลบังคับใช้ในเดือนกุมภาพันธ์ 2027 ซึ่งหมายความว่าอุปกรณ์รุ่นใหม่ที่เปิดตัวใกล้ช่วงเวลาดังกล่าว โดยเฉพาะรุ่นที่วางจำหน่ายในยุโรป อาจต้องปรับดีไซน์ให้สอดคล้องกับข้อกำหนดนี้มากขึ้น สมาร์ตโฟนในอนาคตจึงอาจไม่ได้แข่งกันแค่เรื่องกล้อง ชิป ความบาง หรือความแรง แต่ต้องแข่งกันด้วยว่า “ซ่อมง่ายแค่ไหน” และ “อยู่กับผู้ใช้ได้นานแค่ไหน” ด้วย

สำหรับผู้ใช้ทั่วไป เรื่องนี้ถือว่าน่าจับตาไม่น้อย เพราะหากกฎนี้ทำให้ผู้ผลิตปรับดีไซน์ในวงกว้างจริง มือถือรุ่นใหม่ในอนาคตอาจกลับมาเป็นอุปกรณ์ที่ดูแลรักษาได้ง่ายขึ้น เปลี่ยนแบตได้สะดวกขึ้น และไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนเครื่องใหม่เร็วเหมือนที่ผ่านมา