มารยาทรถสาธารณะที่หายไป! เจาะลึกดราม่า "นั่งกางขา" เบียดคนข้างๆ พฤติกรรมที่สังคมยี้

การขึ้นรถเมล์ รถไฟฟ้า หรือรถบัส จริง ๆ แล้วควรเป็นเรื่องง่าย ๆ แค่ขึ้นไป นั่ง แล้วก็ไปถึงจุดหมาย แต่เอาจริง ๆ นะ สิ่งที่ทำให้การเดินทางน่าหงุดหงิดไม่ใช่รถติดหรือความแออัดเสมอไป มันคือ "พฤติกรรมคน" ที่นั่งอยู่ข้าง ๆ เรามากกว่า โดยเฉพาะเรื่องพื้นที่ส่วนตัวที่หลายคนมองข้ามไปแบบหน้าตาเฉย

ดราม่าล่าสุดที่ฮ่องกงเป็นตัวอย่างที่ชัดมาก มีภาพจากรถบัสถูกแชร์บนเว็บข่าว HK01 ช่วงปี 2024 เป็นภาพผู้โดยสารชายคนหนึ่งนั่งกางขาออกกว้างจนล้ำไปฝั่งข้าง ๆ ทำให้ผู้หญิงที่นั่งติดกันต้องหดตัวเบียดขอบเก้าอี้แทบไม่มีที่นั่ง ภาพเดียวนี้กลายเป็นไวรัลทันที เพราะมันสะท้อนปัญหาที่คนเจอกันทุกวันแต่ไม่ค่อยมีใครพูดตรง ๆ

พฤติกรรมนี้มีชื่อเรียกชัดเจนว่า "Manspreading" ถึงขั้นถูกบรรจุในพจนานุกรม Oxford ตั้งแต่ปี 2015 โดยเริ่มถูกพูดถึงจริงจังในเมืองใหญ่อย่างนิวยอร์กช่วงปี 2013-2014 จนหน่วยงาน MTA (Metropolitan Transportation Authority) ต้องออกแคมเปญ "Dude… Stop the Spread, Please" ติดโปสเตอร์ทั่วรถไฟใต้ดิน ส่วนที่มาดริด บริษัทขนส่ง EMT ก็ติดสติ๊กเกอร์ห้ามนั่งกางขาตั้งแต่ปี 2017 เลยด้วยซ้ำ มันไม่ใช่เรื่องเล็กแบบที่หลายคนคิดแล้ว

ที่หลายคนเข้าใจผิดคือคิดว่า "ก็แค่นั่งสบาย ๆ ของตัวเอง" แต่ความจริงมันคือการกินพื้นที่คนอื่นโดยตรง โดยเฉพาะบนรถที่นั่งจำกัดแบบรถเมล์ ขสมก. หรือ BTS ที่เบาะคนละ 45-50 เซนติเมตรเท่านั้น การกางขากว้างเกินไปแปลว่าคุณเบียดไปฝั่งข้าง ๆ อย่างน้อยคนละ 10-15 เซนติเมตร ซึ่งสำหรับคนที่โดนเบียด มันคืออึดอัดทั้งเที่ยวการเดินทาง

ผมว่าเรื่องนี้มันไม่ได้เกี่ยวกับเพศด้วยซ้ำ แต่มันคือเรื่อง "ความเกรงใจ" ล้วน ๆ ต่อให้เป็นผู้หญิงที่วางกระเป๋าบนเบาะว่าง หรือคนที่แบะขาเพราะตัวใหญ่ ถ้ากินพื้นที่คนข้าง ๆ มันก็สร้างความอึดอัดเหมือนกันหมด ยิ่งในบริบทเอเชียที่คนไม่ค่อยกล้าพูดตรง ๆ ปัญหานี้ยิ่งเงียบ แต่ไม่ได้แปลว่าไม่มี หลายครั้งคนเลือกที่จะย้ายไปยืนแทนการพูด เพราะกลัวดราม่า

คือแบบว่าเสียงจากโซเชียลส่วนใหญ่ไปในทางเดียวกันเลยว่า "รับไม่ได้" หลายคอมเมนต์ใน X และ Threads ของไทยบอกตรง ๆ ว่าถ้าอยากนั่งสบายขนาดนั้น ควรใช้รถส่วนตัวหรือเรียกแท็กซี่ไปเลย ซึ่งมาตรฐานสังคมเรื่องนี้ชัดขึ้นเรื่อย ๆ โดยเฉพาะหลังยุคโควิดที่คนยิ่งหวงพื้นที่ส่วนตัวมากกว่าเดิม

ที่จริงปัญหามารยาทบนรถสาธารณะไม่ได้มีแค่เรื่องนั่งกางขา ยังมีพฤติกรรมใกล้เคียงอีกเพียบ ทั้งการวางกระเป๋าบนเบาะว่างตอนรถเต็ม การเปิดเพลงหรือดูคลิปไม่ใส่หูฟัง การคุยโทรศัพท์เสียงดังลั่นตู้ หรือแม้แต่การเอนเบาะรถทัวร์จนคนหลังกินข้าวไม่ได้ ซึ่งรถไฟฟ้าสายสีม่วงและ MRT ของไทยก็ออกแคมเปญ "มารยาทในการเดินทาง" มาตั้งแต่ปี 2562 แต่ดูเหมือนจะยังไม่ซึมเข้าไปในพฤติกรรมจริงเท่าไหร่

เวลาเจอสถานการณ์แบบนี้ ทางออกที่เวิร์กจริง ๆ ไม่ได้ซับซ้อนอะไร แค่ขยับตัวให้ตรงที่นั่ง เก็บเข่าให้อยู่ในเส้นเบาะของตัวเอง หรือถ้าเป็นฝั่งที่โดนเบียด การพูดดี ๆ สั้น ๆ อย่าง "ขอขยับนิดนึงได้ไหมครับ/คะ" ส่วนใหญ่ก็ช่วยได้เยอะกว่านั่งอึดอัดเงียบ ๆ ถ้าอีกฝ่ายไม่ยอมขยับจริง ๆ การแจ้งพนักงานหรือเจ้าหน้าที่ขบวนก็เป็นทางเลือกที่ใช้ได้

รถสาธารณะคือพื้นที่ที่ทุกคนต้องแชร์ร่วมกัน ไม่ใช่ห้องรับแขกส่วนตัวของใคร เอาจริง ๆ นะ แค่ลดความสบายของตัวเองลงนิดเดียว มันช่วยให้คนรอบข้างสบายขึ้นได้เยอะมาก คำถามก็คือ ถ้าวันหนึ่งตัวเราเองเป็นคนที่ถูกกินพื้นที่จนต้องหดตัวตลอดทาง เราจะยังมองว่าเรื่อง "นั่งกางขา" เป็นเรื่องเล็กอยู่ไหม?