พบโลมา 2 หัว กลางทะเลเหนือ นักวิทย์เผยเคสหายากระดับโลก

        กลางทะเลเหนืออันเย็นจัด ใกล้น่านน้ำของเนเธอร์แลนด์ เคยมีการค้นพบที่ทำให้นักสมุทรศาสตร์ทั่วโลกต้องหันมามองพร้อมกัน ซากลูกโลมาหนูหรือ harbour porpoise (Phocoena phocoena) ตัวหนึ่งถูกชาวประมงลากขึ้นมาพร้อมอวนในเดือนพฤษภาคม ปี 2017 ห่างจากชายฝั่งราว 15 ไมล์ทะเลทางตะวันตกของ Hoek van Holland และสิ่งที่ทำให้การพบครั้งนั้นกลายเป็นประวัติศาสตร์ ไม่ใช่เพียงความหายากของสัตว์ทะเลวัยแรกเกิด หากคือความจริงที่ว่า มันมี “สองหัว” บนร่างกายเดียวกันอย่างสมบูรณ์

        ภาพถ่ายที่ชาวประมงบันทึกไว้เผยให้เห็นร่างอันแปลกประหลาดของสิ่งมีชีวิตที่เพิ่งลืมตาดูโลกได้ไม่นาน สองศีรษะที่พัฒนาเกือบสมบูรณ์เชื่อมต่อกับลำตัวเดียว มีครีบอกสองข้าง และมีลักษณะทางกายวิภาคที่ทำให้นักวิทยาศาสตร์วินิจฉัยได้ว่า นี่คือแฝดสยามชนิด parapagus dicephalus หรือภาวะฝาแฝดติดกันที่มีสองศีรษะบนลำตัวร่วมเดียวกัน ซึ่งเกิดจากตัวอ่อนที่ควรจะแยกเป็นฝาแฝด แต่แยกไม่สมบูรณ์ หรืออาจเกิดจากการหลอมรวมของตัวอ่อนที่เริ่มแยกจากกันแล้วในระยะแรกของการพัฒนา

        ความหายากของมันทำให้กรณีนี้มีคุณค่าทางวิทยาศาสตร์อย่างยิ่ง งานรายงานของ ดร. เออร์วิน เจ.โอ. คอมพานเยอ และคณะ ระบุว่านี่เป็นกรณีแรกของฝาแฝดติดกันที่เคยบันทึกในโลมาหนูชนิดนี้ และเป็นกรณีที่สิบของฝาแฝดติดกันในสัตว์จำพวกวาฬและโลมาที่มีการบรรยายไว้ในวรรณกรรมวิทยาศาสตร์ ณ เวลานั้น อีกทั้งยังเป็นกรณีที่สี่ของลักษณะ parapagus dicephalus ในสัตว์ตระกูลวาฬและโลมาโดยรวมด้วย

        แม้จะไม่มีใครได้เห็นมันมีชีวิต แต่รายละเอียดจากภาพถ่ายกลับบอกเล่าเรื่องราวช่วงเวลาสุดท้ายของมันได้อย่างชัดเจน นักวิจัยสังเกตว่า ครีบหลังยังอ่อนและไม่ตั้งชัน สายสะดือยังเปิดอยู่ และบนส่วนหัวหรือ rostrum ยังมีขนอ่อนซึ่งเป็นลักษณะของลูกแรกเกิด นอกจากนี้หางยังไม่แข็งตัวดีพอสำหรับการว่ายน้ำ ซึ่งเป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้ผู้เชี่ยวชาญเชื่อว่า มันน่าจะเสียชีวิตในเวลาไม่นานหลังคลอด เพราะไม่สามารถว่ายขึ้นสู่ผิวน้ำเพื่อหายใจได้อย่างมีประสิทธิภาพ

        เรื่องที่น่าเสียดายที่สุดในเหตุการณ์นี้คือชาวประมงซึ่งเกรงว่าการครอบครองซากสัตว์ทะเลหายากอาจผิดกฎหมาย จึงตัดสินใจโยนมันกลับลงทะเลหลังจากถ่ายภาพเอาไว้ ทำให้นักวิทยาศาสตร์ไม่สามารถผ่าพิสูจน์ ทำ MRI หรือศึกษารายละเอียดของอวัยวะภายในและโครงกระดูกได้โดยตรง งานวิจัยทั้งหมดจึงต้องอาศัยหลักฐานจากภาพถ่ายเพียงชุดเดียว และนักวิจัยเองก็เขียนไว้อย่างตรงไปตรงมาว่า ตัวอย่างชิ้นนี้ “สูญหายไปจากวิทยาศาสตร์และประวัติศาสตร์ธรรมชาติ” แล้ว

        ในเชิงชีววิทยา ภาวะเช่นนี้สะท้อนให้เห็นความเปราะบางของการก่อกำเนิดชีวิตในทะเล ฝาแฝดติดกันเป็นความผิดปกติที่พบได้น้อยมากในสัตว์ป่า โดยเฉพาะในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทะเล เพราะแม้จะเกิดขึ้นได้จากความผิดพลาดระหว่างการแบ่งตัวของตัวอ่อน แต่โอกาสรอดชีวิตกลับต่ำอย่างยิ่ง ร่างกายที่ไม่สมดุลทำให้การว่ายน้ำ การทรงตัว และที่สำคัญที่สุดคือการขึ้นมาหายใจบนผิวน้ำ กลายเป็นเรื่องแทบเป็นไปไม่ได้สำหรับลูกโลมาที่ต้องพึ่งพาการเคลื่อนไหวอย่างแม่นยำตั้งแต่นาทีแรกของชีวิต

        กรณีของ “โลมาสองหัว” แห่งเนเธอร์แลนด์จึงไม่ใช่เพียงข่าวประหลาดของสัตว์ทะเลหายาก หากเป็นหน้าต่างบานเล็กที่เปิดให้มนุษย์เห็นทั้งความมหัศจรรย์และความเปราะบางของธรรมชาติ ในร่างอันสั้นและเงียบงันนั้น ซ่อนคำถามใหญ่เกี่ยวกับพัฒนาการของชีวิต ความผิดปกติที่แทบไม่มีโอกาสปรากฏให้เห็น และข้อจำกัดของวิทยาศาสตร์เมื่อหลักฐานสำคัญที่สุดหลุดกลับคืนสู่ทะเลไปต่อหน้าต่อตา

        ภาพชุดนี้เหมาะใช้ประกอบบทความมากที่สุด เพราะภาพแรกและภาพที่สองเป็นหลักฐานของกรณีศึกษาโดยตรง ส่วนภาพที่สามและสี่ช่วยใช้เป็นภาพแทรกเพื่ออธิบายลักษณะทั่วไปของโลมาหนู ซึ่งทำให้ผู้อ่านเห็นความแตกต่างระหว่างรูปร่างปกติกับกรณีผิดปกติได้ชัดขึ้น