ชาวยิวกลุ่มสุดท้ายของอิหร่าน

     สำหรับบางคนอาจฟังดูไม่น่าเชื่อ แต่อิหร่านนั้นมีประชากรชาวยิว มากเป็นอันดับ 2 ในตะวันออกกลาง รองจากอิสราเอล และ ยังเป็นหนึ่งในชุมชนชาวยิว ที่มีความต่อเนื่องยาวนานที่สุดในโลก โดยมีประวัติย้อนไปถึงราว 2,700 ปี

     เมื่อวันอังคารที่ผ่านมา [ตามเวลาท้องถิ่น] ขีปนาวุธของอเมริกาและอิสราเอล ที่มุ่งเป้าไปยังย่านหนึ่งในกรุงเตหะรานตอนกลาง  ได้สร้างความเสียหายให้กับโบสถ์ยิวแห่งหนึ่ง ในขณะที่ความขัดแย้งระหว่างอเมริกากับอิสราเอลต่ออิหร่าน ดำเนินมาตั้งแต่วันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2026 โดยมีการโจมตีตอบโต้กันด้วยขีปนาวุธและโดรน

     ในศตวรรษที่ 20 อิหร่านเคยมีชาวยิวประมาณ 100,000 คน แต่ปัจจุบันลดลงเหลือประมาณ 10,000 คน สาเหตุหลักมาจากการอพยพไปยังอิสราเอลและอเมริกา หลังการปฏิวัติอิสลามในปี 1979 ซึ่งนับว่าน่าขัดแย้ง เพราะชาวยิวบางส่วนก็มีบทบาท ในการปฏิวัติครั้งนั้นที่โค่นล้มระบอบ "ชาห์" ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ชุมชนชาวยิวมีความรุ่งเรือง อย่างไรก็ตาม ชาวยิวที่อพยพออกไปยังคงนำวัฒนธรรมอิหร่านติดตัวไปด้วย โดยในกรุงเทลอาวีฟ มีชุมชนชาวยิวเชื้อสายอิหร่านจำนวนมาก จนเกิดเป็น "เตหะรานขนาดย่อม" ที่เต็มไปด้วยร้านอาหารและเครื่องเทศแบบเปอร์เซีย

ชาวยิวเข้าสู่เปอร์เซียได้อย่างไร และ เหตุใดบางส่วนจึงยังคงอยู่ในอิหร่าน?
     ชาวยิวถูกนำเข้าสู่เปอร์เซีย ในฐานะเชลยศึก โดยจักรวรรดิอัสซีเรียและบาบิโลน ในช่วงศตวรรษที่ 8 และ 6 ก่อนคริสตกาล โดยชาวยิวอิหร่านมักเรียกตนเองว่า "ลูกหลานของเอสเธอร์" ซึ่งเป็นตัวละครในคัมภีร์ไบเบิล ที่ช่วยปกป้องชาวยิวในเปอร์เซีย จากการถูกสังหารหมู่

     กษัตริย์ไซรัสมหาราชแห่งเปอร์เซีย ได้ปลดปล่อยชาวยิวจากการเป็นเชลย และ อนุญาตให้กลับไปยังเยรูซาเล็มเมื่อประมาณปี 550 ก่อนคริสตกาล ถึงแม้ว่าจะมีชาวยิวจำนวนมาก เลือกตั้งถิ่นฐานอยู่ในเปอร์เซียต่อไป

     ชาวยิวมีความรุ่งเรือง ในช่วงการปกครองของศาสนาโซโรอัสเตอร์ มานานกว่า 1,000 ปี แต่ภายหลังการพิชิตของอิสลาม พวกเขาถูกจัดให้อยู่ในสถานะ "ดิมมี" [ชนชั้นรอง] และ ต้องจ่ายภาษีพิเศษ แม้จะยังสามารถรักษาศาสนาและวัฒนธรรมของตนไว้ได้

ช่วงเวลาที่ดีที่สุดของชาวยิวในอิหร่านยุคใหม่
     ช่วงเวลาที่ดีที่สุดของชาวยิวในอิหร่านยุคใหม่ คือ สมัยราชวงศ์ปาห์ลาวี โดยเฉพาะภายใต้การปกครองของ "เรซา ชาห์ ปาห์ลาวี" ซึ่งยกเลิกสถานะดิมมี และ ให้สิทธิชนกลุ่มน้อย รวมถึงมีที่นั่งในรัฐสภา ซึ่งในศตวรรษที่ 20 ชาวยิวเริ่มมีโอกาสทางเศรษฐกิจและสังคมมากขึ้น จากเดิมที่ถูกจำกัดอาชีพและต้องอาศัยอยู่ในชุมชนแยก

บทบาทของชาวยิว ในการปฏิวัติอิหร่านปี 1979
     ชาวยิวบางส่วนเข้าร่วมขบวนการต่อต้านชาห์ ทั้งในกลุ่มนักศึกษา กลุ่มฝ่ายซ้าย และ องค์กรปฏิวัติ โดยองค์กรปัญญาชนชาวยิวอิหร่าน เป็นหนึ่งในผู้สนับสนุนการปฏิวัติอย่างชัดเจน อย่างไรก็ตาม ชุมชนชาวยิวมีความเห็นแตกต่างกัน และ หลังจาก "อยาตอลเลาะห์ โคไมนี" ขึ้นสู่อำนาจ พร้อมท่าทีต่อต้านอิสราเอลอย่างรุนแรง ชาวยิวจำนวนมากจึงอพยพออกนอกประเทศ

ความสัมพันธ์ที่ซับซ้อนกับไซออนิสม์
     ชาวยิวในอิหร่านจำนวนมาก แยกแยะระหว่างศาสนายูดายกับแนวคิดไซออนิสม์ [ที่เกี่ยวข้องกับรัฐอิสราเอล] พวกเขามักแสดงจุดยืนวิพากษ์วิจารณ์อิสราเอล เพื่อแสดงความจงรักภักดีต่ออิหร่าน และ หลีกเลี่ยงความสงสัยทางการเมือง โดยอัตลักษณ์ของชาวยิวอิหร่านจึงมีความซับซ้อน ผสมผสานทั้งศาสนา ชาติพันธุ์ และ บริบททางการเมือง

ความหวังของชาวยิวเชื้อสายอิหร่านในปัจจุบัน
     ในกรุงเทลอาวีฟ ชาวยิวเชื้อสายอิหร่านจำนวนมาก ยังคงรักษาวัฒนธรรมเดิม เช่น ร้านอาหารและเครื่องเทศแบบเปอร์เซีย หลายคนแสดงความหวังว่าจะได้กลับไปอิหร่าน หากมีการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง

     ปัจจุบัน อิหร่านยังคงมีชาวยิวประมาณ 10,000 คน ซึ่งส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในเตหะราน ชีราซ และ อิสฟาฮาน โดยยังคงมีโบสถ์และโรงเรียนของตนเอง เช่นเดียวกับชุมชนโซโรอัสเตอร์หรือชาวพาร์ซี วัฒนธรรมเปอร์เซียเป็นส่วนสำคัญของอัตลักษณ์ชาวยิวอิหร่าน ซึ่งได้ผ่านทั้งช่วงเวลาแห่งความรุ่งเรืองและการกดขี่ตลอดประวัติศาสตร์

อ้างอิง : https://www.indiatoday.in/world/story/last-of-irans-jews-caught-between-islam-israel-and-history-persian-zionism-islamists-1979-iranian-revolution-2892925-2026-04-08