ทําไม รถเมล์บางสาย ขาดทุนแต่ก็ยังวิ่งได้ทุกวัน

สวัสดีชาวโพสต์จังกันทุกคน เคยสงสัยไหมว่า รถเมล์บางสาย คนก็น้อย รายได้ก็ดูไม่คุ้มค่าน้ำมัน ค่าคนขับ ค่าซ่อมอีกก็ดูไม่น่าพอ

แต่ทำไมมันยังวิ่งอยู่ได้ทุกวัน ไม่หายไปไหนเหมือนธุรกิจทั่วไปที่ขาดทุนแล้วต้องปิดตัวลง คำตอบคือ รถเมล์ไม่ได้ถูกมองเป็น ธุรกิจล้วน แต่มันคือ บริการสาธารณะ ที่จำเป็นต่อชีวิตคนจำนวนมาก

ในระบบขนส่งของ กรุงเทพมหานคร รถเมล์เป็นหนึ่งในตัวเลือกหลักของคนรายได้น้อย นักเรียน คนทำงาน และคนที่ไม่มีรถส่วนตัว

บางสายแม้ผู้โดยสารจะน้อย แต่ก็เป็น เส้นเลือด ที่เชื่อมพื้นที่บางจุดเข้ากับเมือง ถ้าตัดสายเหล่านี้ออก คนบางกลุ่มจะเดินทางลำบากขึ้นทันที

หรืออาจไม่มีทางเลือกเลยด้วยซ้ำนี่แหละคือเหตุผลหลักที่รถเมล์บางสายยังต้องวิ่ง แม้จะขาดทุน เพราะมันเกี่ยวข้องกับแนวคิดของ บริการสาธารณะ 

ที่รัฐหรือหน่วยงานต้องดูแลเพื่อให้ประชาชนเข้าถึงการเดินทางอย่างเท่าเทียม

อีกเหตุผลสำคัญคือ การอุดหนุน หรือการช่วยเหลือจากภาครัฐ บางสายที่รายได้ไม่พอค่าใช้จ่าย จะมีการชดเชยบางส่วน เพื่อให้ยังคงให้บริการต่อไปได้

พูดง่าย ๆ คือ เอากำไรจากสายที่คนเยอะ ไปช่วยพยุงสายที่คนใช้น้อย หรือใช้เงินรัฐเข้ามาช่วยเสริม

นอกจากนี้ ระบบรถเมล์ยังไม่ได้ดูแค่ รายได้ต่อเที่ยว แต่ดูทั้งเครือข่าย ถ้าตัดบางสายออก อาจทำให้ทั้งระบบพัง เช่น คนต่อรถไม่ได้ เสียการเชื่อมต่อ ทำให้ผู้โดยสารลดลงทั้งระบบ

อีกจุดที่หลายคนมองข้ามคือ หน้าที่ทางสังคม รถเมล์ช่วยลดจำนวนรถยนต์บนถนน ลดปัญหารถติด ลดมลพิษ ซึ่งเป็นประโยชน์ทางอ้อมที่ตีเป็นเงินไม่ได้ง่าย ๆ

ในเชิงเศรษฐศาสตร์ มันใกล้เคียงกับแนวคิดของ สาธารณูปโภค คือบริการที่จำเป็น แม้จะไม่ทำกำไรสูง แต่ต้องมีเพื่อให้สังคมเดินต่อได้

และอีกอย่างที่สำคัญคือ ความเคยชินของผู้คน บางสายแม้คนจะไม่เยอะทุกเวลา แต่ในบางช่วง เช่น เช้า-เย็น หรือบางวัน ยังมีคนใช้อยู่จริง ถ้าหายไปจะกระทบชีวิตทันที

แหล่งที่มา
แนวคิดบริการสาธารณะ (Public Service)
โครงสร้างระบบขนส่งมวลชนในไทย
เศรษฐศาสตร์สาธารณูปโภค