น่าตกใจ!! ไทยมีปั๊มน้ำมันนอกระบบ มากกว่าปั๊มในระบบเกิน 50%

ข้อมูลจำนวนสถานีบริการน้ำมันในประเทศไทยมีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลาตามการขยายตัวของเศรษฐกิจและการคมนาคม โดยอ้างอิงจากข้อมูลล่าสุดของ กรมธุรกิจพลังงาน (ข้อมูลประมาณการปี 2568-2569) มีรายละเอียดคือ..

สถิติจำนวนสถานีบริการน้ำมันทั่วประเทศ ที่ปัจจุบันประเทศไทยมีสถานีบริการน้ำมันรวมทุกประเภทประมาณ 30,000 – 31,000 แห่ง โดยสามารถแบ่งกลุ่มตามลักษณะการจดทะเบียนและประเภทสถานีได้ดังนี้...

1. ปั๊มน้ำมันในระบบ (จดทะเบียนถูกต้อง)
กลุ่มนี้คือสถานีบริการที่ได้รับใบอนุญาตประกอบกิจการตามกฎหมาย (นพ.2) และมีการควบคุมมาตรฐานความปลอดภัยจากกรมธุรกิจพลังงาน แบ่งออกเป็น 2 กลุ่มย่อย:

ปั๊มแบรนด์หลัก (Major Brands): เช่น PTT Station, Bangchak, PT, Shell และ Esso (ที่ทยอยเปลี่ยนเป็น Bangchak) กลุ่มนี้มีรวมกันประมาณ 7,000 – 7,500 แห่ง

ปั๊มอิสระ/ผู้ประกอบการรายย่อย (Independent/Private): เป็นปั๊มที่จดทะเบียนถูกต้องแต่ไม่มีแบรนด์ หรือใช้แบรนด์ท้องถิ่น กลุ่มนี้มีจำนวนมากที่สุดในระบบ คือประมาณ 22,000 – 23,000 แห่ง

2. ปั๊มนอกระบบ / ปั๊มหลอด / ตู้หยอดเหรียญ
กลุ่มนี้คือสถานีบริการขนาดเล็กที่มักตั้งอยู่ในชุมชนหรือหมู่บ้านห่างไกล ซึ่งอาจไม่ได้จดทะเบียนเป็น "สถานีบริการน้ำมัน" เต็มรูปแบบ แต่อาจจดทะเบียนเป็น "สถานที่เก็บรักษาน้ำมัน" หรือบางส่วนเป็นปั๊มเถื่อน/ปั๊มหลอดแก้ว:

จำนวนคาดการณ์: มีประมาณ 10,000 – 15,000 แห่ง (ตัวเลขนี้ตรวจสอบยากเนื่องจากมีการปิด-เปิดตัวบ่อยครั้งและบางส่วนหลบเลี่ยงการตรวจสอบ)

ปัจจุบันภาครัฐพยายามผลักดันให้ "ตู้เติมน้ำมันหยอดเหรียญ" เข้าสู่ระบบการจดทะเบียนให้ถูกต้องเพื่อความปลอดภัยและมาตรฐานมิเตอร์วัดน้ำมัน

----------------------------------

หากเรามีปั๊มนอกระบบ (รวมปั๊มหลอด ตู้หยอดเหรียญ และสถานีขนาดเล็กในชุมชน) มีจำนวนมากกว่า ปั๊มในระบบ (ปั๊มแบรนด์และปั๊มจดทะเบียนมาตรฐาน) ถึงเท่าตัว หรือมากกว่า 50% สถานการณ์นี้ส่งผลกระทบในหลายมิติ เช่น

ด้านความเที่ยงตรงและคุณภาพน้ำมัน ผู้บริโภคในระดับฐานรากหรือชุมชนห่างไกลมักเป็นผู้รับภาระส่วนนี้

-ปริมาณน้ำมัน (มิเตอร์): ปั๊มในระบบจะถูกตรวจสอบมิเตอร์โดยกรมการค้าภายในอย่างสม่ำเสมอ ในขณะที่ปั๊มนอกระบบหรือตู้หยอดเหรียญบางจุดอาจมีค่าความคลาดเคลื่อนสูง ทำให้ผู้ใช้บริการได้น้ำมัน "ไม่เต็มลิตร"

-การปลอมปน: ปั๊มนอกระบบบางแห่งอาจมีการผสมสารอื่นหรือน้ำมันราคาถูกลงไปเพื่อเพิ่มกำไร ซึ่งส่งผลเสียต่อเครื่องยนต์ของรถจักรยานยนต์หรือเครื่องจักรทางการเกษตร

ด้านเศรษฐกิจและโครงสร้างราคา ภาษีและรายได้รัฐ: ปั๊มในระบบเสียภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) และภาษีบำรุงท้องถิ่นถูกต้อง แต่ปั๊มนอกระบบส่วนใหญ่ไม่อยู่ในฐานภาษี ทำให้รัฐสูญเสียรายได้ที่จะนำมาพัฒนาพื้นที่

การแข่งขันที่ไม่เป็นธรรม: ปั๊มที่ทำถูกต้องตามกฎหมายมีต้นทุนในการบริหารจัดการสูงกว่า (ค่าใบอนุญาต, ค่าตรวจสภาพ, ค่าอุปกรณ์ความปลอดภัย) ทำให้เสียเปรียบในการแข่งขันด้านราคากับปั๊มที่ไม่ได้เข้าระบบ

-การเข้าถึงพลังงานในพื้นที่ห่างไกล  แม้จะมีข้อเสีย แต่เราต้องยอมรับ "ความจริง" ของบริบทสังคมไทย

-ช่องว่างทางการตลาด: ปั๊มแบรนด์ใหญ่ไม่คุ้มทุนที่จะไปตั้งในหมู่บ้านลึกๆ หรือบนดอยสูง ปั๊มนอกระบบจึงทำหน้าที่เป็น "เส้นเลือดฝอย" ที่ช่วยให้เกษตรกรหรือคนในชุมชนมีน้ำมันเติมโดยไม่ต้องขับรถไกล 10-20 กิโลเมตร

และปั๊มนอกระบบมักขาดอุปกรณ์ตัดจ่ายอัตโนมัติที่มีมาตรฐาน หรือระบบป้องกันไฟฟ้าสถิต หากตั้งอยู่ใกล้แหล่งชุมชนหรือบ้านเรือน ความเสี่ยงที่จะเกิดเหตุเพลิงไหม้จะสูงกว่าปั๊มมาตรฐานมาก

การปนเปื้อนลงดิน อาจมีมากกว่าปั๊มในระบบจะมีถังเก็บน้ำมันใต้ดินแบบผนังสองชั้นและระบบตรวจจับการรั่วไหล แต่ปั๊มนอกระบบบางแห่งอาจใช้ถังที่ไม่ได้มาตรฐาน ซึ่งหากรั่วซึมจะส่งผลต่อคุณภาพน้ำใต้ดินในระยะยาว