ทำไมสหรัฐอเมริกา ถึงรบกับอีหร่าน

ความขัดแย้งระหว่างสหรัฐอเมริกาและอิหร่านเป็นมหากาพย์ทางภูมิรัฐศาสตร์ที่ยืดเยื้อมานานกว่า 4 ทศวรรษ โดยมีรากเหง้าสำคัญจากเหตุการณ์ปฏิวัติอิสลามในปี 1979 ซึ่งเปลี่ยนอิหร่านจากพันธมิตรใกล้ชิดของตะวันตกให้กลายเป็นระบอบสาธารณรัฐอิสลามที่ต่อต้านสหรัฐฯ อย่างรุนแรง ชนวนเหตุสำคัญเริ่มต้นจากการบุกยึดสถานทูตสหรัฐฯ ในกรุงเตหะรานและจับเจ้าหน้าที่เป็นตัวประกันนานถึง 444 วัน

            เหตุการณ์นี้ทำลายความสัมพันธ์ทางการทูตลงอย่างสิ้นเชิงและกลายเป็นบาดแผลทางใจที่ส่งผลต่ออโยบายต่างประเทศของสหรัฐฯ มาจนถึงปัจจุบัน สาเหตุที่ทำให้ทั้งสองประเทศเผชิญหน้ากันจนเกือบจะกลายเป็นสงครามเต็มรูปแบบในหลายครั้งนั้นมาจากหลายปัจจัย ประการแรกคือ "โครงการนิวเคลียร์" ของอิหร่าน ซึ่งสหรัฐฯ และพันธมิตรเกรงว่าจะถูกนำไปใช้สร้างอาวุธนิวเคลียร์เพื่อคุกคามอิสราเอลและเสถียรภาพในตะวันออกกลาง แม้จะมีความพยายามทำข้อตกลงนิวเคลียร์ (JCPOA) ในปี 2015 แต่การถอนตัวของสหรัฐฯ ในยุคประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ และการกลับมาใช้มาตรการคว่ำบาตรขั้นสูงสุดได้ทำให้ความตึงเครียดพุ่งสูงขึ้นอีกครั้ง

          ประการที่สองคือ "อิทธิพลในภูมิภาค" อิหร่านพยายามขยายอำนาจผ่านกลุ่มตัวแทน (Proxy Groups) เช่น ฮิซบอลเลาะห์ในเลบานอน กลุ่มฮูตีในเยเมน และกองกำลังติดอาวุธในอิรัก ซึ่งสหรัฐฯ มองว่าเป็นการคุกคามผลประโยชน์ของตนและพันธมิตรอย่างซาอุดีอาระเบีย นอกจากนี้ยังมีเรื่องของ "ความมั่นคงทางพลังงาน" โดยเฉพาะการควบคุมช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางลำเลียงน้ำมันที่สำคัญที่สุดของโลก หากเกิดสงครามหรือการปิดกั้นช่องแคบจะส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจโลกอย่างมหาศาล ความขัดแย้งนี้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการสู้รบโดยตรง แต่แสดงออกผ่านสงครามตัวแทน การจารกรรมไซเบอร์ และการลอบสังหารบุคคลสำคัญ เช่น การสังหารนายพลกอเซม โซเลมานี ในปี 2020 ซึ่งนำโลกไปสู่ขอบเหวของสงครามครั้งใหญ่ สรุปแล้วสงครามความขัดแย้งนี้คือการต่อสู้ระหว่างมหาอำนาจโลกที่ต้องการรักษาความเป็นระเบียบเรียบร้อยเดิม กับมหาอำนาจภูมิภาคที่ต้องการท้าทายอำนาจนั้นเพื่อความมั่นคงและอุดมการณ์ของตนเอง ซึ่งยังคงเป็นระเบิดเวลาที่รอวันปะทุขึ้นได้ทุกเมื่อในดินแดนตะวันออกกลางที่เต็มไปด้วยความซับซ้อน