สัญชาตญาณความหลงใหล ทำไมมนุษย์และลิงจึงชอบ "ผลึกคริสตัล" มานานกว่า 7 ล้านปี

มนุษย์เรามักถูกดึงดูดด้วยสิ่งของที่เป็นประกายแวววาว ไม่ว่าจะเป็นเพชรพลอยหรือคริสตัลราคาแพง หลายคนอาจคิดว่านี่เป็นรสนิยมทางวัฒนธรรมที่เพิ่งเกิดขึ้น แต่หลักฐานทางโบราณคดีและวิทยาศาสตร์ล่าสุดชี้ให้เห็นว่า "ความคลั่งไคล้ของวิบวับ" นี้ฝังรากลึกอยู่ในยีนของพวกเรามานานกว่า 7 ล้านปีแล้ว

ย้อนกลับไปเมื่อประมาณ 800,000 ปีก่อน "มนุษย์ตัวตรง" (Homo erectus) เริ่มมีพฤติกรรมแปลกๆ คือการสะสมคริสตัลไว้ในถ้ำ ในปี 1931 นักโบราณคดีพบผลึกควอตซ์ขนาดเล็ก 20 ชิ้นในถ้ำโจวโกวเตี้ยน ประเทศจีน และยังพบหลักฐานที่คล้ายกันในอินเดียและแอฟริกาใต้

สิ่งที่น่าสนใจคือ คริสตัลเหล่านี้ "ไม่เคยถูกนำไปใช้เป็นเครื่องมือหรืออาวุธ" เลยแม้แต่น้อย แต่มันถูกเก็บรักษาไว้เพียงเพราะรูปลักษณ์ที่สวยงามและโปร่งแสงของมันเท่านั้น

เพื่อหาคำตอบว่าทำไมบรรพบุรุษของเราถึงสะสมของที่กินไม่ได้และใช้ประโยชน์ไม่ได้ ทีมวิจัยจาก Donostia International Physics Center (DIPC) ประเทศสเปน จึงหันไปศึกษาพฤติกรรมของลิงชิมแปนซี ซึ่งเป็นญาติที่ใกล้ชิดกับมนุษย์ที่สุดในปัจจุบัน

จากการทดลองพบว่า เมื่อวางผลึกควอตซ์ขนาด 35 เซนติเมตรไว้ร่วมกับก้อนหินธรรมดา ลิงชิมแปนซีที่ชื่อ "อีวาน" จะรีบเก็บคริสตัลนั้นกลับไปยังที่นอนของมันทันที และฝูงของมันยังใช้เวลากว่า 2 วันในการเฝ้าสังเกตแร่ธาตุนี้อย่างตั้งใจ

นอกจากนี้ งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Frontiers in Psychology ยังระบุว่า ลิงชิมแปนซีมีความสามารถในการแยกแยะคริสตัลออกจากก้อนหินทั่วไปได้อย่างแม่นยำ โดยพวกมันจะยกคริสตัลขึ้นมาส่องดูความโปร่งแสงและพิจารณารูปทรงเรขาคณิตด้วยความสนใจเป็นพิเศษ

การค้นพบนี้เปลี่ยนมุมมองที่มีต่อวิวัฒนาการของมนุษย์อย่างสิ้นเชิง นักวิทยาศาสตร์วิเคราะห์ว่า ความหลงใหลในวัตถุที่มีรูปทรงเรขาคณิตและความโปร่งใสไม่ใช่ผลผลิตทางวัฒนธรรมที่มนุษย์สร้างขึ้นเอง แต่มันคือ "สัญชาตญาณดิบ" ที่ติดตัวมาตั้งแต่ก่อนที่มนุษย์และลิงจะแยกสายวิวัฒนาการจากกันเมื่อประมาณ 6-8 ล้านปีก่อน

"มนุษย์ไม่ได้เริ่มสะสมคริสตัลเพราะมันมีราคา แต่เราสะสมมันเพราะสมองของเราถูกตั้งโปรแกรมให้หลงรักในสิ่งที่ส่องประกายมาตั้งแต่ยุคดึกดำบรรพ์"

พฤติกรรมของมนุษย์ตัวตรงในอดีตจึงเป็นหลักฐานสำคัญที่ชี้ให้เห็นว่า แม้จะยังไม่มีอารยธรรมที่ซับซ้อน แต่บรรพบุรุษของเรามีความรับรู้ทางสุนทรียภาพที่นอกเหนือจากความต้องการพื้นฐานเพื่อความอยู่รอด ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญที่นำไปสู่การสร้างสรรค์ศิลปะและความเชื่อในเวลาต่อมา