“เราทนไม่ไหวแล้ว”: ทรัมป์กำลังผลักดันคิวบาไปสู่ปากเหวได้อย่างไร

ช่วงหลายปีที่ผ่านมา ดิฉันสังเกตเห็นว่าความสัมพันธ์ระหว่าง United States กับ Cuba กลับมาร้อนแรงอีกครั้ง หลังจากช่วงเวลาสั้น ๆ ที่ดูเหมือนทั้งสองประเทศจะพยายามปรับความสัมพันธ์ให้ดีขึ้น แต่เมื่อ Donald Trump กลับมาใช้นโยบายแข็งกร้าวต่อคิวบา สถานการณ์ก็เริ่มเปลี่ยนทิศอย่างชัดเจน

คำว่า “เราทนไม่ไหวแล้ว” ที่ถูกพูดถึงในหมู่ชาวคิวบาหลายกลุ่ม ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงเพราะการเมืองระหว่างประเทศเท่านั้น แต่เป็นผลสะสมจากปัญหาเศรษฐกิจที่ยืดเยื้อมาหลายปี และนโยบายกดดันทางเศรษฐกิจจากวอชิงตันที่เพิ่มความหนักหน่วงขึ้นเรื่อย ๆ

แรงกดดันทางเศรษฐกิจที่เพิ่มขึ้น

ดิฉันมองว่า นโยบายสำคัญที่สร้างแรงสั่นสะเทือนต่อคิวบาคือการเพิ่มมาตรการคว่ำบาตรและจำกัดธุรกรรมทางการเงิน ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อเศรษฐกิจของประเทศที่พึ่งพาการท่องเที่ยว การส่งเงินกลับจากชาวคิวบาในต่างประเทศ และการนำเข้าสินค้าจำเป็นเมื่อช่องทางการเงินถูกจำกัด การนำเข้าสินค้าพื้นฐานอย่างอาหาร เชื้อเพลิง และยา ก็เริ่มติดขัด ร้านค้าหลายแห่งในคิวบาเริ่มมีชั้นวางของว่างเปล่า ขณะที่ค่าเงินภายในประเทศอ่อนค่าลงอย่างต่อเนื่องในมุมของประชาชนธรรมดา ปัญหาเหล่านี้ไม่ได้เป็นเรื่องของภูมิรัฐศาสตร์ แต่เป็นเรื่องของชีวิตประจำวัน เช่น

• ต้องต่อคิวซื้ออาหารหลายชั่วโมง
• ไฟฟ้าดับบ่อย
• เงินเดือนซื้อของได้ลดลง

จึงไม่แปลกที่เสียงบ่นและความไม่พอใจจะเริ่มดังขึ้นในสังคม

การเมืองภายในคิวบาที่เปราะบาง

อีกด้านหนึ่ง ดิฉันคิดว่ารัฐบาลคิวบาเองก็อยู่ในสถานการณ์ที่ยากลำบาก เพราะต้องพยายามรักษาเสถียรภาพทางการเมือง ขณะเดียวกันก็ต้องเผชิญกับแรงกดดันจากเศรษฐกิจที่ถดถอยรัฐบาลมักอธิบายว่าปัญหาหลายอย่างเกิดจากการคว่ำบาตรของสหรัฐฯ ซึ่งเป็นข้อเท็จจริงส่วนหนึ่ง แต่ในเวลาเดียวกัน นักวิเคราะห์จำนวนไม่น้อยก็ชี้ว่าปัญหาเชิงโครงสร้างของเศรษฐกิจคิวบา เช่น ระบบการควบคุมของรัฐที่เข้มงวดและประสิทธิภาพการผลิตต่ำ ก็มีบทบาทสำคัญเช่นกันผลลัพธ์คือประชาชนจำนวนมากเริ่มรู้สึกว่าตนเองติดอยู่ระหว่างแรงกดดันสองด้าน

• นโยบายกดดันจากภายนอก
• และข้อจำกัดของระบบเศรษฐกิจภายในประเทศ

  

ทำไมวอชิงตันถึงเลือกแนวทางแข็งกร้าว

จากมุมมองทางการเมืองของสหรัฐฯ ดิฉันเห็นว่านโยบายแข็งกร้าวต่อคิวบามีเหตุผลหลายชั้น

หนึ่งคือเรื่องอุดมการณ์และความมั่นคง เพราะคิวบายังคงเป็นรัฐสังคมนิยมที่มีความสัมพันธ์กับประเทศคู่แข่งของสหรัฐฯ ในเวทีโลกอีกเหตุผลหนึ่งคือการเมืองภายในสหรัฐฯ เอง โดยเฉพาะในรัฐอย่าง Florida ที่มีชุมชนชาวคิวบาอพยพจำนวนมาก ซึ่งมีบทบาทสำคัญในสนามเลือกตั้งดังนั้น นโยบายต่อคิวบาจึงไม่ได้ถูกกำหนดด้วยเหตุผลด้านต่างประเทศเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวพันกับการเมืองภายในประเทศของสหรัฐฯ ด้วย

คิวบากำลังเข้าใกล้จุดวิกฤตหรือไม่คำถามที่หลายคนตั้งคือ คิวบากำลังถูกผลักไปสู่ “ปากเหว” จริงหรือไม่ดิฉันคิดว่าคำตอบอาจไม่ง่ายขนาดนั้น เพราะคิวบาเคยผ่านวิกฤตหนักกว่านี้มาแล้ว เช่นช่วง “Special Period” หลังการล่มสลายของสหภาพโซเวียตอย่างไรก็ตาม สถานการณ์ปัจจุบันมีความแตกต่างสำคัญ นั่นคือโลกยุคใหม่มีความคาดหวังจากประชาชนสูงขึ้น ข้อมูลข่าวสารไหลเวียนเร็วขึ้น และคนรุ่นใหม่ของคิวบามีมุมมองต่ออนาคตที่ต่างจากคนรุ่นก่อนหากเศรษฐกิจยังคงซบเซา และแรงกดดันจากภายนอกยังเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง ความไม่พอใจของประชาชนก็อาจขยายตัวได้

เกมการเมืองที่ประชาชนต้องแบกรับ

ท้ายที่สุดแล้ว ดิฉันมองว่าเรื่องนี้สะท้อนความจริงอย่างหนึ่งของการเมืองโลก นั่นคือ เมื่อมหาอำนาจใช้เครื่องมือทางเศรษฐกิจและการเมืองกดดันกัน ผลกระทบมักตกอยู่กับประชาชนธรรมดามากที่สุดสำหรับชาวคิวบาหลายคน คำว่า “เราทนไม่ไหวแล้ว” จึงไม่ได้เป็นเพียงสโลแกนทางการเมือง แต่เป็นเสียงสะท้อนของชีวิตประจำวันที่ยากลำบากมากขึ้นเรื่อย ๆ ในประเทศที่ยังคงอยู่ท่ามกลางแรงปะทะของภูมิรัฐศาสตร์โลก.