ทุนจีนรุกอ่าวไทย กินรวบธุรกิจแท่นขุดเจาะ ดันเงินไหลออกนอกแสนล้าน

เมื่อครู่นี้ผู้เขียนได้อ่านข่าวหนึ่งแล้วต้องบอกตามตรงว่าเป็นเรื่องที่ชวนให้คิดหนักไม่น้อย เพราะเกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจของประเทศโดยตรง โดยเฉพาะทรัพยากรในอ่าวไทยที่ควรจะสร้างรายได้ให้คนไทย แต่กลับมีคำเตือนจากภาคเอกชนว่ากำลังถูกทุนต่างชาติรุกคืบอย่างหนัก

เรื่องราวนี้ถูกเปิดเผยโดย นายกฤษ สีตองอ่อน ประธานกรรมการ บริษัท ซีมัวร์ มารีน แอนด์ เอ็นจิเนียริ่ง ซึ่งออกมาเปิดโปงปรากฏการณ์ที่เขาเรียกว่า “ศูนย์เหรียญกลางทะเล” โมเดลธุรกิจของกลุ่มทุนจีนที่เข้ามาทำธุรกิจเรือสนับสนุนแท่นขุดเจาะปิโตรเลียมในอ่าวไทยแบบครบวงจร ตั้งแต่ต้นน้ำไปจนถึงปลายน้ำ

สิ่งที่น่าตกใจก็คือ ปัจจุบันบริษัทข้ามชาติ โดยเฉพาะทุนจากจีน ได้เข้ามาครองส่วนแบ่งตลาดธุรกิจเรือสนับสนุนแท่นขุดเจาะในอ่าวไทยไปแล้วมากถึง 80 เปอร์เซ็นต์ โดยใช้วิธีการแข่งขันด้านราคาที่ต่ำมากจนผู้ประกอบการไทยแทบไม่มีทางสู้ได้

กลยุทธ์ที่ถูกพูดถึงมากที่สุดก็คือการดำเนินธุรกิจแบบ “ศูนย์เหรียญ” ซึ่งหมายความว่า ทุกอย่างถูกนำเข้ามาจากต่างประเทศทั้งหมด ตั้งแต่แรงงาน วิศวกร เครื่องมืออุปกรณ์ ไปจนถึงเสบียงอาหารในเรือ

พูดง่าย ๆ ก็คือ ยกทีมมาจากต่างประเทศทั้งชุด ไม่ว่าจะเป็นลูกเรือ ช่างเทคนิค หรือแม้แต่ของใช้ในครัวก็ยังนำมาจากต้นทาง ทำให้การใช้จ่ายภายในประเทศไทยแทบไม่เกิดขึ้นเลย เม็ดเงินที่ควรจะหมุนเวียนในเศรษฐกิจท้องถิ่นจึงไหลกลับออกไปต่างประเทศแทบทั้งหมด

นายกฤษอธิบายว่า วิธีการของกลุ่มทุนเหล่านี้ยังอาศัยช่องว่างของกติกาการค้าระหว่างประเทศ เช่น การใช้สิทธิ์ ข้อตกลงการค้าเสรี (FTA) เพื่อนำเข้าอุปกรณ์ผ่านประเทศเพื่อนบ้านอย่างลาว โดยไม่ต้องเสียภาษีนำเข้า หรือใช้วิธีเติมน้ำมันจากต่างประเทศ เช่น สิงคโปร์ หรือในน่านน้ำสากล เพื่อลดต้นทุนด้านพลังงาน

เมื่อรวมทุกอย่างเข้าด้วยกัน ต้นทุนของบริษัทต่างชาติจึงต่ำกว่าผู้ประกอบการไทยอย่างมาก และสามารถเสนอราคาประมูลงานได้ต่ำจนบริษัทไทยแทบไม่มีโอกาสแข่งขัน

ผลกระทบที่ตามมาไม่ใช่เรื่องเล็ก เพราะธุรกิจสนับสนุนแท่นขุดเจาะปิโตรเลียมในอ่าวไทยมีมูลค่าทางเศรษฐกิจมหาศาล หากเงินเหล่านี้หมุนเวียนในประเทศ ก็จะเกิดการจ้างงานวิศวกรไทย การใช้บริการโรงแรม ร้านค้า หรือธุรกิจในพื้นที่ เช่น จังหวัดสงขลา สุราษฎร์ธานี หรือจังหวัดชายฝั่งอื่น ๆ

แต่เมื่อกิจกรรมทางเศรษฐกิจเหล่านี้ถูกดำเนินการโดยบริษัทต่างชาติทั้งหมด เงินจำนวนมหาศาลจึงไม่ได้กระจายสู่เศรษฐกิจไทยอย่างที่ควรจะเป็น

นอกจากการแข่งขันด้านราคาที่รุนแรงแล้ว ผู้ประกอบการไทยยังต้องเผชิญกับ กำแพงกฎระเบียบและการเงิน ที่ทำให้การแข่งขันยิ่งยากขึ้นไปอีก

ตัวอย่างเช่น เงื่อนไขการประมูลหลายโครงการกำหนดว่าบริษัทต้องมีเรือเป็นของตัวเอง หรือมีประสบการณ์บริหารเรือมาก่อน ซึ่งกลายเป็นข้อจำกัดสำหรับบริษัทไทยหน้าใหม่ที่อาจใช้วิธีเช่าเรือมาดำเนินงาน

อีกปัญหาหนึ่งคือ เงินประกันซอง (Bid Bond) ที่ต้องวางสูงถึง 3-5 เปอร์เซ็นต์ของมูลค่าโครงการ หากเป็นงานระดับพันล้านบาท ผู้ประกอบการต้องวางเงินสดจำนวนมหาศาลตั้งแต่ยังไม่ได้งาน ทำให้หลายบริษัทไม่มีศักยภาพพอจะเข้าร่วมแข่งขัน

ขณะเดียวกัน ผู้ประกอบการไทยยังขาดการสนับสนุนจากสถาบันการเงินของรัฐในรูปแบบสินเชื่อดอกเบี้ยต่ำ หรือ Soft Loan ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญที่หลายประเทศใช้สนับสนุนธุรกิจภายในประเทศ

นายกฤษยังสะท้อนอีกประเด็นหนึ่งที่น่ากังวล นั่นคือเรื่อง มาตรฐานแรงงานและความปลอดภัย ซึ่งในบางกรณีมีบริษัทที่ไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานอย่างเคร่งครัด ใช้แรงงานต่างด้าวราคาถูก หรือไม่คำนึงถึงความปลอดภัยในการทำงาน

สถานการณ์เช่นนี้ทำให้บริษัทไทยที่พยายามรักษามาตรฐานความปลอดภัยและจ่ายค่าแรงตามกฎหมายต้องแบกรับต้นทุนที่สูงกว่า จนไม่สามารถแข่งขันด้านราคาได้

เพื่อแก้ปัญหาในระยะยาว นายกฤษจึงเสนอให้รัฐบาลเร่งพิจารณามาตรการหลายด้าน เช่น การกำหนดสัดส่วนการใช้แรงงานและวัตถุดิบในประเทศ หรือ Local Content ให้สูงขึ้น เหมือนกับที่หลายประเทศในภูมิภาคใช้

ตัวอย่างเช่น ประเทศมาเลเซียที่กำหนดให้กิจกรรมในอุตสาหกรรมพลังงานต้องใช้ทรัพยากรภายในประเทศสูงถึง 90 เปอร์เซ็นต์ และกำหนดให้เรือที่เข้ามาทำงานต้องเปลี่ยนเป็นธงชาติของประเทศ เพื่อให้สามารถจัดเก็บภาษีและควบคุมการดำเนินธุรกิจได้อย่างเต็มที่

นอกจากนี้ยังเสนอให้ลดภาระเงินประกันซอง เปิดโอกาสให้ธนาคารของรัฐสนับสนุนสินเชื่อดอกเบี้ยต่ำแก่ผู้ประกอบการไทย รวมถึงการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานทางทะเล เช่น การขุดลอกร่องน้ำท่าเรือสงขลา และการสร้างท่าเรือน้ำลึกในภาคใต้ เพื่อลดต้นทุนโลจิสติกส์

อีกแนวทางหนึ่งที่ถูกพูดถึงคือการให้สิทธิ์ น้ำมันปลอดภาษีสำหรับเรือไทย ที่ทำงานในอ่าวไทย เพื่อให้สามารถแข่งขันกับเรือต่างชาติที่เติมน้ำมันราคาถูกจากต่างประเทศได้

นายกฤษทิ้งท้ายไว้อย่างน่าคิดว่า เงินจำนวนมหาศาลกำลังหมุนเวียนอยู่ในอ่าวไทย แต่คำถามสำคัญก็คือ เงินเหล่านั้นตกอยู่ในมือของใคร

หากประเทศไทยสามารถปรับกติกาและวางยุทธศาสตร์ระยะยาวอย่างจริงจังในช่วง 10 ถึง 20 ปีข้างหน้า อ่าวไทยอาจไม่ได้เป็นเพียงแหล่งพลังงานของชาติเท่านั้น แต่ยังสามารถกลายเป็น ขุมทรัพย์ทางเศรษฐกิจของคนไทยอย่างแท้จริง

เรื่องนี้จึงไม่ใช่แค่ข่าวธุรกิจธรรมดา หากแต่เป็นคำถามใหญ่ที่สังคมไทยควรช่วยกันคิดว่า ทรัพยากรของประเทศ ควรสร้างประโยชน์ให้กับใครมากที่สุด.